Zasady ordynacji leków

Wyjaśnienie wątpliwości czytelnika wymaga krótkiego omówienia zasad ordynacji lekarskiej. Rozpocznę od przypomnienia najwyższej zasady działalności lekarskiej, jaką jest dobro chorego. Zasady tej nie wolno lekarzowi złamać w żadnym przypadku, ponieważ stanowi ona o istocie jego zawodu i powołania. Kodeks etyki lekarskiej podkreśla, że ani mechanizmy rynkowe, ani naciski społeczne, ani też wymagania administracyjne nie zwalniają lekarza z jej przestrzegania. W świetle tej najwyższej zasady powinny być rozpatrywane szczegółowe przepisy regulujące zasady ordynacji lekarskiej i wystawiania recept oraz prowadzenia dokumentacji medycznej.

Uprawnienia lekarza

Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty nie wypowiada się szerzej na temat ordynacji. Zezwala na ordynowanie tych środków farmaceutycznych i materiałów medycznych, które są dopuszczone do obrotu w Polsce. Na ordynowanie środków dopuszczonych do obrotu w innych krajach zezwala tylko w uzasadnionych przypadkach i z zastrzeżeniem, że wymaga to szczegółowego uzasadnienia w dokumentacji medycznej.
Na marginesie warto zauważyć, że respektując swobodę działań zawodowych lekarza, ustawa nie ustanawia zakazu ordynowania środków nie dopuszczonych do obrotu. Decydując się jednak na przepisanie takiego środka, lekarz powinien zdawać sobie sprawę z tego, że bierze na siebie pełną odpowiedzialność za wszelkie negatywne konsekwencje, jakie wywoła stosowanie danego preparatu.
Ordynowanie leków i wyrobów medycznych występuje w dwóch postaciach. Ordynowanie ich pacjentowi do samodzielnego nabycia i stosowania jest sformalizowane i odbywa się poprzez wystawianie recept lekarskich. Ordynowanie w warunkach sprawowania stałej opieki nad pacjentem odbywa się w ramach zleceń lekarskich. W każdym wypadku ordynacja musi znaleźć odzwierciedlenie w dokumentacji medycznej prowadzonej przez lekarza lub przez zakład opieki zdrowotnej.

Wpis do dokumentacji

Lekarz praktykujący samodzielnie, a także zakład opieki zdrowotnej udzielający świadczeń zdrowotnych w warunkach ambulatoryjnych ma obowiązek dokonywać adnotacji o przepisanych lekach lub materiałach medycznych w części historii zdrowia i choroby dotyczącej porad ambulatoryjnych lub wizyt domowych. Treść takiej adnotacji nie została określona przez przepisy. Biorąc jednak pod uwagę dobro pacjenta oraz cel, w jakim prowadzi się dokumentację medyczną, należy przyjąć, że adnotacja powinna być na tyle szczegółowa, aby umożliwiała odtworzenie i skontrolowanie dotychczasowego przebiegu leczenia oraz jego kontynuację. Powinna zatem zawierać nazwy przepisanych leków, ich ilość oraz sposób dawkowania, ponieważ recepty, na których informacje te się znajdują, nie są dołączane do dokumentacji.
W szpitalu informacje o zaleceniach lekarskich wpisuje się w historii choroby w części dotyczącej przebiegu hospitalizacji. Lekarz prowadzący leczenie lub sprawujący opiekę dokonuje odpowiednich wpisów w kartach zleceń lekarskich, a osoba wykonująca zlecenie dokonuje adnotacji o jego wykonaniu. Ponadto w karcie informacyjnej z leczenia szpitalnego podaje się adnotację o lekach i materiałach medycznych, zapisanych na receptach wystawionych pacjentowi.

Warunki funduszu

Dodatkowy warunek ordynacji lekarskiej określony został przez Narodowy Fundusz Zdrowia dla świadczeniodawców uprawnionych do wystawiania recept refundowanych. Zgodnie z nim ,świadczeniodawca odpowiedzialny jest nie tylko za ordynowanie leków zgodnie z przepisami, ale i z uwzględnieniem zasady nieprzekraczania granic koniecznej potrzeby. Warunek ten obliguje świadczeniodawcę do szczególnej powściągliwości w ordynowaniu leków refundowanych. Wykluczone jest zatem wystawianie recept refundowanych na życzenie pacjenta, czy też - jak to określają lekarze - na podstawie wywiadu, bez dokonania diagnozy potwierdzającej konieczność stosowania leku albo bez zapoznania się z aktualną dokumentacją medyczną, z której konieczność taka wynika.
Narodowy Fundusz Zdrowia jest upoważniony do prowadzenia kontroli ordynacji lekarskich w stosunku do lekarzy i zakładów opieki zdrowotnej, z którymi zawarł umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych. Przedmiotem kontroli może być zasadność wyboru danego leku w danym przypadku. Kontrolę taką fundusz może przeprowadzić łącznie z kontrolą wystawiania recept refundowanych, która obejmuje badanie i ocenę prawidłowości działań lekarza wystawiającego receptę, a w szczególności zgodność danych umieszczanych na receptach z prowadzoną dokumentacją medyczną. Do danych tych należą dane dotyczące przepisanych leków.

Podstawa prawna:
1) art. 2 ust. 2 Kodeksu etyki lekarskiej,
2) art. 45 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty,
3) § 9 ust. 3 pkt 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 30 lipca 2001 r. w sprawie rodzajów indywidualnej dokumentacji medycznej, sposobu jej prowadzenia oraz szczegółowych warunków jej udostępniania (Dz.U. nr 83, poz. 903),
4) § 14 ust. 1 pkt 3 i ust. 3, § 17 ust. 2 pkt 6 oraz § 33 ust. 4 pkt 5 rozporządzenia ministra zdrowia z 10 sierpnia 2001 r. w sprawie rodzajów dokumentacji medycznej w zakładach opieki zdrowotnej, sposobu jej prowadzenia oraz szczegółowych warunków jej udostępniania (Dz.U. nr 88, poz. 966, zm. Dz.U. z 2004 r., nr 219, poz. 2230),
5) § 18 ust. 1 warunków udzielania świadczeń opieki zdrowotnej - załącznik nr 2 do zarządzenia nr 5/2004 prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 13 października 2004 r. w sprawie przyjęcia wzorów umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w 2005 r.,
6) art. 64 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. nr 210, poz. 2135).