Od niedawna zainteresowanie badaczy skupia obszar dysfunkcji poznawczych w klinicznym obrazie depresji.

Od niedawna zainteresowanie badaczy skupia obszar dysfunkcji poznawczych w klinicznym obrazie depresji.

 Na pytanie: czy są one niedoszacowanym objawem, czy jej innym wymiarem, próbują znaleźć odpowiedź prof. dr hab. n. med. Dominika Dudek, kierownik Zakładu Zaburzeń Afektywnych w Katedrze Psychiatrii UJ CM oraz prof. dr hab. n. med. Marek Jarema z III Kliniki Psychiatrycznej IPiN w Warszawie.Trudno przecenić wnioski z dotychczasowych badań nad obecnością deficytów poznawczych, zwłaszcza ich występowania już w pierwszym epizodzie depresji — mówią badacze. Tym bardziej, że jak wynika z metaanaliz, w epizodzie depresyjnym upośledzone są właściwie wszystkie wymiary funkcji poznawczych i nie jest to wtórne w stosunku do klasycznych objawów depresji. „Dysfunkcje poznawcze to ważny czynnik wpływający na skuteczność terapii i psychoterapii, która w części oparta jest na mechanizmach uczenia się — sądzi prof. Dudek. — Upośledzenie pamięci, uwagi czy funkcji wykonawczych zmniejsza odpowiedź na terapię poznawczo-behawioralną, sztandarową w zaburzeniach depresyjnych”.Zaburzenia częste, choć rzadko diagnozowaneW depresji często występują zaburzenia funkcjonowania poznawczego — zniekształcenia i deficyty poznawcze. Kryteria diagnostyczne depresji (w ujęciach ICD-10 i DSM-5) wyszczególniają objawy z nimi związane: zmniejszoną zdolność myślenia lub koncentracji, subiektywny i obserwowany przez otoczenie codzienny brak zdecydowania, zredukowaną zdolność do skupienia uwagi, istotne spowolnienie psychomotoryczne itd. „W praktyce są one jednak rzadko rozpoznawane — ubolewa prof. Dudek. — Pacjenci traktują je z dobrodziejstwem inwentarza, psychiatrzy jako mniej priorytetowe niż objawy główne depresji (obniżony nastrój, anhedonia, myśli samobójcze). Jeśli w ogóle się je rozpoznaje, to u osób starszych, ponieważ są wtedy nasilone, mogą nawet wymagać diagnostyki różnicowej z początkiem procesu otępiennego (pseudootępienie depresyjne). Depresja u osób w podeszłym wieku występuje ponad dwukrotnie częściej niż zespoły otępienne”.Zdaniem prof. Marka Jaremy, metody pomiaru poszczególnych wymiarów deficytów kognitywnych rzadko stosuje się w praktyce klinicznej, częściej w badaniach naukowych. Profesor zachęca lekarzy do stosowania testowej oceny takich obszarów jak: napęd psychomotoryczny, uwaga i pamięć operacyjna pacjenta (np. Test Łączenia Punktów), uczenie werbalne i pamięć (np. z testu WAIS-R powtarzanie cyfr wspak), uczenie wzrokowe i pamięć wzrokowa, przerzutność uwagi (np. Skala Pamięci Wechslera, Test Figury Złożonej Reya, Test Łączenia Punktów B), fluencja słowna, elastyczność poznawcza i planowanie.Między dysfunkcjonalnymi (tj. sztywnymi, nierealistycznymi i mało podatnymi na wpływ codziennych doświadczeń) zniekształceniami poznawczymi a klinicznymi (emocjonalnymi, motywacyjnymi, behawioralnymi i fizycznymi) objawami depresji istnieje wzajemna zależność. „Te pierwsze mają też ścisły związek z zaburzeniami funkcji poznawczych. Błędne przetwarzanie informacji prowadzi do błędnego myślenia opartego na depresyjnym czarnowidztwie” — podkreśla prof. Jarema. Dysfunkcje poznawcze też dają się leczyćSzacuje się, że zaburzenia poznawcze w depresji występują u 94 proc. chorych w ostrej fazie choroby, u 44 proc. w fazie remisji, zaś deficyty poznawcze narastają wraz z kolejnymi epizodami. Warto zauważyć, że dysfunkcje poznawcze utrzymują się u części pacjentów, mimo ustąpienia czy istotnej poprawy w zakresie osiowych objawów depresji. Przetrwałe dysfunkcje mogą ponadto potęgować ryzyko nawrotów depresji, a ich siła rośnie wraz z kolejnym epizodem depresji, przy czym im dłużej on trwa, tym dysfunkcje głębsze. Badacze sądzą, że może to świadczyć o destrukcyjnym wpływie depresji na mózg. Potwierdzałyby to dane wskazujące na depresję jako czynnik ryzyka choroby Alzheimera u osób starszych, szczególnie z późnym początkiem jej epizodów. Jak oceniają psychiatrzy, badania obrazowe dotyczące zaburzeń neurostrukturanych w depresji (wykazano zmiany strukturalne w obszarze określonych struktur mózgu w związku z deficytami poznania), dane na temat zaburzeń w transmisji neuromediatorów oraz metaanalizy dotyczące funkcji poznawczych, dowodzące istnienia deficytów poznawczych we wszystkich domenach poznania, dały klinicystom wgląd w kognitywne podłoże depresji. „Preferowanie negatywnych bodźców i negatywnego schematu myślenia w depresji zapewne generuje jej objawy z obszaru zaburzeń koncentracji uwagi, myślenia i pamięci. Co może być przesłanką do jej leczenia” — mówią badacze. Dysfunkcje poznawcze, wtórne w stosunku do objawów osiowych depresji, powinny być uwzględniane w diagnostyce depresji i jej terapii za pomocą leków przeciwdepresyjnych oraz leków nowych o unikatowym działaniu: przeciwko objawom depresji i prokognitywnym.„Leki przeciwdepresyjne z grup SNRI (m.in. duloksetyna i wenlafaksyna) oraz SSRI nie wykazują istotnego wpływu na czynności poznawcze u chorych z depresją — mówi prof. Dudek. — Natomiast dotychczasowe obserwacje z badań klinicznych potwierdziły korzystny wpływ na funkcje poznawcze niedawno zarejestrowanego leku — wortioksetyny w porównaniu do wenlafaksyny i duloksetyny (z grupy SNRI) albo do agomelatyny (w badaniu FOCUS w stosunku do placebo)”.