„Depresję u osób starszych trudniej jest rozpoznać niż u osób młodszych, ponieważ jej objawy przypominają symptomy innych chorób, typowych dla seniorów. Dlatego depresja w jesieni życia często jest mylona z zaburzeniami funkcji poznawczych albo jest przez nie maskowana” — mówi dr n. med. Patryk Piotrowski z Katedry Psychiatrii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.

Im człowiek starszy, tym większe zagrożenie

Depresja u osób starszych niekoniecznie objawia się melancholijnym nastrojem, pesymistycznym spojrzeniem na świat lub smutkiem. O chorobie mogą też świadczyć np.: utrata energii i motywacji, obniżona sprawność fizyczna, bóle pleców, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, stan podenerwowania, drażliwość czy kłopoty z pamięcią, kołatanie serca, uczucie duszności, bóle i zawroty głowy. U osób po 60. roku życia w depresji mogą się zdarzać również urojenia.

„Depresja u osób starszych jest bardziej niebezpieczna niż w przypadku osób młodszych. Chorzy zamykają się w domu, niektórzy przestają dbać o higienę, nie wstają z łóżka, szybko tracą siły, jedzą i piją za mało. Taka sytuacja może w krótkim czasie doprowadzić do drastycznego pogorszenia stanu zdrowia, a nawet do śmierci” — dodaje dr Piotrowski.

Z badań PolSenior wynika, że na tę chorobę cierpi 29,7 proc. osób w wieku powyżej 65 lat. Stwierdzono przy tym, że im człowiek starszy, tym bardziej jest narażony na wystąpienie depresji. Dotyka ona co piątą osobę w grupie 55-59 lat, co czwartą w grupie 65-79 lat, co trzecią w wieku 80 i więcej lat. We wszystkich grupach wiekowych depresja występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn. „Kobiety zwykle wcześniej tracą partnerów, a samotność, silny czynnik stresowy, stanowi jedną z głównych przyczyn depresji” — wyjaśnia dr Patryk Piotrowski. 

Reakcja na kryzys

Najpowszechniejsze czynniki ryzyka depresji u osób starszych mają podłoże zarówno psychospołeczne, jak i biologicznie. Do pierwszej grupy zalicza się: poczucie izolacji i wyobcowania („nikt mnie już nie potrzebuje”), słaby kontakt z dziećmi, przewlekły stres, przejście na emeryturę, obciążające wydarzenia życiowe, żałobę, pogorszenie sprawności ruchowej, związane z wiekiem pogorszenie funkcjonowania zmysłów, kłopoty z pamięcią, nieporadność. 

„Do uwarunkowanych biologicznie czynników ryzyka należą czynniki genetyczne, wcześniejsze występowanie zaburzeń psychicznych, również nierozpoznanych i nieleczonych, zmiany biologiczne związane z procesem niefizjologicznego starzenia się, a także choroby somatyczne (zwłaszcza cukrzyca) oraz leki stosowane w ich terapii, które nierzadko działają depresjogennie” — mówi dr Patryk Piotrowski.

W profilaktyce depresji duże znaczenie ma prowadzenie zdrowego stylu życia w średnim wieku, co zmniejsza ryzyko wystąpienia depresji w wieku późniejszym. Istotne jest zapobieganie oraz wczesne wykrycie i regularne leczenie przewlekłych chorób układu sercowo-naczyniowego i oddechowego, chorób metabolicznych.

Ćwiczenia i kontakty z ludźmi jak antydepresanty

Starość niesie ze sobą oczywiście określone ograniczenia oraz refleksję nad przemijającym czasem, ale to wcale nie znaczy, że starszy człowiek ma być ogarnięty rezygnacją i smutkiem.

„Warto wziąć pod uwagę, że to okres w życiu, kiedy mamy wreszcie czas na swoje pasje i przyjemności. Depresja nie jest stanem naturalnym osób starszych. Jest nim raczej pogodne starzenie się” — uważa prof. Shlomo Noy, światowy ekspert w zakresie geriatrii.

Znakomitym antydepresantem, dostępnym dla wszystkich i pozbawionym skutków ubocznych są ćwiczenia fizyczne. Wystarcza już nawet 150 minut tygodniowo, żeby utrzymać kondycję fizyczną oraz dobre samopoczucie. Warto pamiętać także o odpowiedniej diecie. 

„Każdy z nas starzeje się inaczej. Dużą rolę odgrywają genetyczne zaplecze oraz przeżycia i doświadczenia, ale ogromne znaczenie ma także styl życia. Bądźmy aktywni, zarówno w wymiarze fizycznym, jak i społecznym. Spotykajmy się z ludźmi, rozwijajmy swoje zainteresowania, a czeka nas satysfakcjonujące życie” — podkreśla prof. Shlomo Noy.