Lekarz przepisujący pacjentowi benzodiazepiny (BDA) powinien przestrzegać zaleceń, czyli nie przekraczać właściwego czasu przyjmowania tych leków (4 tygodnie) i stosować najniższe, ale skuteczne dawki.

Ponad pół wieku po odkryciu benzodiazepin są one nadal jedną z największych i najpowszechniej stosowanych grup związków psychotropowych, nie tylko w psychiatrii, ale też w całej medycynie.

W ciągu ostatnich dwóch dekad przemysł farmaceutyczny, lekarze i naukowcy skupili swoją uwagę na innych cząsteczkach, stawiając na rozwój leków przeciwdepresyjnych i przeciwpsychotycznych, a mechanizmy GABA-ergiczne pozostały bez dalszych badań. Niektórzy lekarze prezentują fałszywy pogląd, że benzodiazepiny to „przestarzały rozdział” psychofarmakologii klinicznej. W konsekwencji zarówno studenci medycyny, pielęgniarki, jak i inni pracownicy służby zdrowia mogą nie otrzymywać właściwej porcji wiedzy na temat bezpiecznego stosowania tej grupy leków.

Jednak ostatnie postępy nauki, w tym ustalenia dotyczące epidemiologii zaburzeń psychicznych, zachęcają do uaktualnienia wiedzy o starych lekach. Łatwo jest skreślić jakąś grupę leków, pozbawiając się ich potencjału, o wiele trudniej wprowadzić nową grupę leków do terapii. Dlatego najlepiej wykorzystać potencjał tkwiący w „starych” lekach, umiejętnie je stosując, mając świadomość ich działań niepożądanych i możliwych powikłań.

Jakie miejsce zajmują benzodiazepiny w terapii schizofrenii?

Badania nad korzyściami wynikającymi z zastosowania benzodiazepin w schizofrenii wciąż trwają. Istnieją doniesienia o ich zastosowaniu w połączeniu z lekami przeciwpsychotycznymi w celu potencjalizacji działań uspokajających i przeciwlękowych. Algorytmy zalecają w szczególności stosowanie benzodiazepin z lekami przeciwpsychotycznymi w ostrym stanie psychozy schizofrenicznej.

Liczba dowodów potwierdzających korzyści ze stosowania BDA w leczeniu objawów lękowych i depresyjnych u pacjentów ze schizofrenią jest ograniczona, chociaż zalecenia American Psychiatric Association (APA guidelines) sugerują, że benzodiazepiny mogą być przydatne w opanowywaniu niepokoju zarówno w stabilnej fazie leczenia, jak i w fazie ostrego pobudzenia. Jednakże zastosowanie BDA w tej grupie pacjentów jest często przeciwwskazane ze względu na efekty uboczne, takie jak zbytnie uspokojenie, ataksja, zaburzenia funkcji poznawczych, odhamowanie behawioralne, ponowne zaostrzenia objawów psychotycznych. Pomimo niedostatku danych opartych na dowodach, niektórzy autorzy wskazywali na możliwość wykorzystania benzodiazepin u pacjentów opornych na leczenie schizofrenii. Aktualny przegląd systematyczny Dell’Osso (2015) zakwestionował jednak skuteczność potencjalizacji leków przeciwpsychotycznych przez dołączenie benzodiazepin.

Stosowanie przewlekłe benzodiazepin przez pacjentów ze schizofrenią jest związane ze znacznym wzrostem współczynnika ryzyka zgonu (samobójczego i niesamobójczego). Podobnego wzrostu współczynnika ryzyka śmiertelności nie stwierdzono u pacjentów ze schizofrenią leczonych dwoma (lub więcej) lekami przeciwpsychotycznymi lub przeciwdepresyjnymi.

Czy ostatnio pojawiły się nowe obszary zastosowania benzodiazepin?

Benzodiazepiny i terapia elektrowstrząsowa przynoszą ewidentną poprawę u dorosłych chorych na katatonię. Skuteczność tego leczenia potwierdzano od lat. Z badań nad katatonią u dzieci i młodzieży wynika, że jej obraz jest podobny do obserwowanego u dorosłych chorych i jako taka jest ona łatwo rozpoznawalna. Wyniki te rzucają nowe światło na znaczenie katatonii w zaburzeniach psychicznych na przestrzeni życia, rozluźniając rzekomy związek między katatonią i schizofrenią, a tym samym przemawiając za niezależną kategorią katatonii w klasyfikacji psychiatrycznej, co znalazło wyraz w klasyfikacji DSM 5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, wydanie piąte).

Nadszedł czas, aby zrobić krok w kierunku bardziej świadomego, racjonalnego i rozsądnego korzystania z benzodiazepin w dziedzinie zdrowia psychicznego. Leki te mogą przynosić korzyść kliniczną w krótkotrwałym leczeniu wielu zaburzeń psychicznych.

Oczywiście, konieczne są dalsze wieloośrodkowe badania z dłuższym czasem obserwacji i na większej grupie pacjentów. Tylko czy firmy są zainteresowane takimi próbami klinicznymi? Benzodiazepiny nie są obecnie ani „bohaterami”, ani „czarnymi charakterami” w psychiatrycznej praktyce klinicznej. Ich ocena jest fałszywa i zła, jak fałszywa może być debata dotycząca możliwości przeprowadzenia na oślep ograniczonego stosowania tej grupy leków. Chodzi przede wszystkim o poprawę umiejętności terapeutycznych klinicysty, aby potrafił dokonać poprawnego wyboru leczenia i monitorowania terapii.

 

Piśmiennictwo:

1. Sim F., Sweetman I., Kapur S., Patel M.X.: Re-examining the role of benzodiazepines in the treatment of schizophrenia: a systematic review. J. Psychopharmacol. 2015; 29(2): 212-223.
2. Dold M., Li C., Gillies D., Leucht S.: Benzodiazepine augmentation of antipsychotic drugs in schizophrenia: a meta-analysis and Cochrane review of randomized controlled trials. Eur. Neuropsychopharmacol. 2013; 23(9): 1023-1033.
3. Langle G., Steinert T., Weiser P., et al.: Effects of polypharmacy on outcome in patients with schizophrenia in routine psychiatric treatment. Acta Psychiatr. Scand. 2012; 125(5): 372-381.
4. Dell’Osso B. et al.: Bridging the gap between education and appropriate use of benzodiazepines in psychiatric clinical practice. Neuropsychiatr. Dis. Treat. 2015; 11: 1885-1909.