Zanim podpiszesz kontrakt

Umowa o pracę

Najprostszą formą wykonywania zawodu lekarza jest zatrudnienie w zakładzie opieki zdrowotnej, które może przybrać postać zatrudnienia pracowniczego lub cywilnoprawnego. Podstawą zatrudnienia pracowniczego jest umowa o pracę, zawierana na czas określony lub nieokreślony. Umowa na czas określony nie daje takiej ochrony trwałości zatrudnienia jak umowa na czas nieokreślony, ponieważ rozwiązuje się po upływie okresu, na jaki została zawarta. Kontynuacja zatrudnienia wymaga wówczas zawarcia nowej umowy. Zazwyczaj umowa na czas określony zawiera klauzulę o dopuszczalności wcześniejszego wypowiedzenia, która umożliwia rozwiązanie jej przed czasem w sposób dużo łatwiejszy od umowy na czas nieokreślony. Wypowiedzenie umowy na czas określony nie musi być uzasadnione, nie podlega konsultacji związkowej, a okres wypowiedzenia wynosi tylko dwa tygodnie. Warto zaznaczyć, że przejście z umowy na czas nieokreślony na umowę na czas określony nie jest dopuszczalne w drodze wypowiedzenia, natomiast dozwolone jest w trybie porozumienia stron.

Kontrakt

Każdy rodzaj umowy o pracę gwarantuje określone uprawnienia i przywileje pracownicze, takie jak normowany czas pracy, płatne urlopy i zwolnienia chorobowe czy szczególna ochrona w okresie ciąży i macierzyństwa. Tych uprawnień nie zapewniają umowy cywilnoprawne. Dlatego dla pracodawcy koszty zatrudnienia cywilnoprawnego są niższe, co jest rekompensowane przez wysokość wynagrodzenia. Lekarze namawiani do przechodzenia na kontrakty (jak popularnie nazywa się wszelkie umowy cywilnoprawne) powinni pamiętać o tym, że przysługiwać im będzie wyłącznie to, co zostanie uzgodnione i zapisane w umowie.
Istnieje możliwość łączenia zatrudnienia pracowniczego z cywilnoprawnym, nawet w tym samym zakładzie, pod warunkiem przydzielenia różnych obowiązków. Dotyczy to w szczególności kontraktów dyżurowych. Kontrakty nie mogą obejmować tego samego zakresu zadań, jaki wykonywany jest w normalnym czasie pracy, bo zostaną uznane za ukrytą formę zatrudnienia w godzinach nadliczbowych.
Zawieranie kontraktów w ZOZ-ach publicznych regulowane jest przez prawo zamówień publicznych, które zezwala na swobodne zatrudnianie pracowników, lecz wymaga zachowania odpowiedniej procedury przy zawieraniu umów cywilnoprawnych. Wyjątek stanowią zamówienia o wartości nieprzekraczającej 14 000 euro (ten próg obowiązuje od 11 czerwca br., poprzednio wynosił 6000 euro). Jeżeli jednak weźmiemy pod uwagę szczegółowe zasady ustalania łącznej wartości zamówień na usługi powtarzające się, to z reguły próg ten okazuje się na tyle niski, iż uniemożliwia ZOZ-om publicznym korzystanie z zatrudnienia kontraktowego bez zachowania odpowiedniego trybu. W przypadku usług zdrowotnych może to być uproszczony tryb zamówień z wolnej ręki, pozwalający na udzielenie zamówienia po negocjacjach tylko z jednym wykonawcą.

Zamówienie na świadczenia zdrowotne (subkontrakt)

Specjalny tryb udzielania zamówień na świadczenia zdrowotne został przewidziany dla SP ZOZ-ów i ich organów założycielskich. Tryb ten ma zastosowanie w przypadkach, w których SP ZOZ przekazuje swoje zadania do wykonania podmiotowi prywatnemu jako podwykonawcy. Umowy zawarte w tym trybie nazywane są subkontraktami, ponieważ dotyczą wykonywania części kontraktów zawieranych przez SP ZOZ-y z Narodowym Funduszem Zdrowia. Wybór przyjmującego zamówienie następuje na podstawie konkursu ofert. Zamówienie na świadczenie zdrowotne może być udzielone lekarzowi tylko w ramach prowadzonej przez niego praktyki lekarskiej. Jak wiadomo, prowadzenie praktyki wymaga zarejestrowania działalności gospodarczej. Wynika z tego, że subkontrakt nie jest formą zatrudnienia kontraktowego, lecz formą współpracy gospodarczej z podmiotem świadczącym usługi medyczne w sposób samodzielny. Lekarz na subkontrakcie musi wykupić obowiązkowe ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej, ponieważ ponosi odpowiedzialność za wyrządzone szkody solidarnie z SP ZOZ-em. Obowiązku takiego nie ma lekarz zatrudniony na kontrakcie, a zakres jego odpowiedzialności określa umowa.

Praktyka lekarska

Uzyskanie wpisu do rejestru praktyk lekarskich, który umożliwia samodzielne wykonywanie zawodu lekarza poza zakładem opieki zdrowotnej, wymaga uprzedniego zarejestrowania działalności gospodarczej. Lekarz prowadzący prywatną praktykę może nie tylko ubiegać się o subkontrakt, ale również o własny kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia. Może ponadto udzielać świadczeń prywatnie, pobierając za nie opłaty bezpośrednio od pacjentów.
Zarejestrowanie działalności gospodarczej bez wpisu do rejestru praktyk umożliwia udzielanie świadczeń tylko w zakładach opieki zdrowotnej. W ramach takiej działalności lekarz może funkcjonować jako podwykonawca w ZOZ-ach niepublicznych, a także w ZOZ-ach publicznych poza SP ZOZ-ami, ponieważ uzyskanie subkontraktu w SP ZOZ-ie możliwe jest tylko w ramach praktyki lekarskiej.

Działalność wykonywana osobiście a samozatrudnienie

Na gruncie prawa podatkowego działalność wykonywana osobiście oznacza wykonywanie usług na podstawie umów cywilnoprawnych wyłącznie na rzecz przedsiębiorcy, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej, bez wykonywania ich na rzecz ludności, tzn. osób fizycznych niebędących przedsiębiorcami. Działalność taką wykonują lekarze zatrudnieni na kontraktach. Rozliczani są i zgłaszani do ubezpieczeń społecznych przez zatrudniające ich ZOZ-y, podobnie jak pracownicy. Do przychodów z działalności wykonywanej osobiście nie zalicza się przychodów uzyskanych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, więc do końca zeszłego roku wystarczało zarejestrować działalność gospodarczą, by móc przychody z działalności wykonywanej osobiście rozliczać jako przychody z działalności gospodarczej. Ta sama możliwość dotyczyła przychodów ze stosunku pracy. Skorzystanie z tej możliwości prowadzi do samozatrudnienia, czyli działalności gospodarczej podejmowanej w miejsce dotychczasowego zatrudnienia. W praktyce samozatrudnienie tym różni się od działalności gospodarczej, że sprowadza się do osobistego wykonywania usług lub pracy na rzecz tego samego podmiotu, u którego podatnik był przedtem zatrudniony.
W tym roku wprowadzono przepisy, które mają ograniczyć zjawisko samozatrudnienia. Zgodnie z nimi, za działalność gospodarczą nie uznaje się czynności, które wskazują na wykonywanie ich w sposób podporządkowany, charakterystyczny dla zatrudnienia. Lekarze, którzy świadczą swoje usługi w sposób podporządkowany i chcą rozliczać je w ramach prowadzonej praktyki, powinni zadbać o wprowadzenie do umów z ZOZ-ami klauzul o przyjęciu odpowiedzialności wobec pacjentów za wykonywane przez siebie czynności. Klauzule takie zawarte są w subkontraktach z mocy prawa.