Warto poznać nietypowe objawy otępienia

Zaburzenia funkcji poznawczych zdecydowanie dominują w obrazie klinicznym tylko w przypadku niektórych jednostek chorobowych, m.in. w chorobie Creutzfeldta--Jakoba oraz w rodzinnej postaci choroby Alzheimera. W przypadku pozostałych na pierwszy plan wysuwają się objawy inne niż zaburzenia poznawcze.

Dziwne poczucie humoru

Naukowcy z University College London odkryli, że nagła zmiana poczucia humoru, to, że zaczyna śmieszyć coś innego niż dotychczas, może świadczyć o rozwoju demencji. Ich badanie wykazało, że osoby z otępieniem czołowo-skroniowym i chorobą Alzheimera mają tendencję do preferowania czarnego humoru sytuacyjnego lub absurdalnego.

Brytyjscy naukowcy obserwowali 48 pacjentów z otępieniem czołowo-skroniowym. Analiza opinii krewnych i przyjaciół tych pacjentów wykazała, że u wielu chorych obserwowano zmiany w poczuciu humoru przez kilka lat, zanim zdiagnozowano otępienie.

„Chorzy mogą żartować czy śmiać się z nietypowych rzeczy, np. z tragicznych wydarzeń przeczytanych, usłyszanych lub mających miejsce w ich życiu osobistym. Taki objaw jest niczym innym jak wypadkową patologicznych zmian w mózgu, które zaburzają racjonalne procesy umysłowe i taką też percepcję świata” — wyjaśnia dr n. med. Gabriela Kłodowska-Duda, neurolog z kliniki Neuro-Care w Katowicach.

Do czego służy krzesło

W przypadku chorób otępiennych stopniowo dochodzi do ubytków w obszarze pamięci i wiedzy. „Problemy z odnalezieniem właściwego słowa lub daty są dość powszechne i mogą się zdarzyć każdemu. Zaniepokoić powinna sytuacja, gdy towarzyszą temu problem z wyjaśnieniem, do czego dany przedmiot służy. Co ciekawe, osoby z wcześnie rozwijającym się zespołem otępiennym mogą dobrze sobie radzić w innych dziedzinach życia, być czynne zawodowo, co z kolei usypia czujność ich samych oraz najbliższych” — tłumaczy dr Kłodowska-Duda.

Na bakier z prawem

Niektórzy chorzy w początkowych stadiach otępienia wykazują lekceważenie ogólnie przyjętych norm społecznych. W najbardziej ekstremalnych przypadkach może dojść do epizodów kradzieży, włamań czy zaburzeń w kontaktach interpersonalnych, np. komentarzy lub zachowań o podtekście seksualnym. Wszystkie te sytuacje mogą skutkować kłopotami z prawem. Bywa, że otępienie o wczesnym początku pojawia się u 30- i 40-latków, czyli w wieku, który rzadko jest kojarzony z takimi chorobami.

„Pacjent w wyniku zaburzeń poznawczych nie zdaje sobie sprawy, że postępuje niewłaściwie. Nie jest sobą, bywa impulsywny i agresywny, jednak ryzyko takich sytuacji można zminimalizować postępując z nim w określony sposób, np. dbając o codzienną rutynę w jego życiu oraz wprowadzając farmakoterapię, np. leki wyciszające” — mówi dr Kłodowska-Duda.

Utrata empatii

Jeśli osoba o miłym i uprzejmym usposobieniu zaczyna nagle używać obraźliwych i niestosownych słów, a do tego wykazuje brak świadomości, wstydu czy żalu z powodu takiego zachowania, może to świadczyć o początkach otępienia.

„We wczesnych stadiach niektórych rodzajów otępienia u chorego pojawiają się różnego rodzaju zaburzenia zachowania. Traci on zdolność do odczytywania norm społecznych, tego, co wypada, a co nie. Dotyczy to m.in. chorych na otępienie czołowo-skroniowe lub chorobę Alzheimera, którzy często zmieniają osobowość, reagują nieadekwatnie do sytuacji i zachowują się jakby wydarzenie, w którym uczestniczą, w ogóle ich nie dotyczyło (np. niestosowne zachowanie podczas pogrzebu). Robią to nieświadomie, to choroba i procesy zachodzące w mózgu są odpowiedzialne za tego typu zachowania” — wyjaśnia dr Kłodowska-Duda.

Brak hamulców społecznych

Brak poczucia wstydu i skrępowania to kolejny problem. „Chorzy nie czują zakłopotania, jeśli znajdą się w sprzyjającej temu sytuacji, ale też nie rozumieją zakłopotania i niekomfortowych sytuacji, w których znajdują się inni, np. bohaterowie oglądanego serialu. Zaburzenie takie obserwujemy m.in. w otępieniu czołowo-skroniowym, w którym uszkodzeniu ulegają — jak sama nazwa wskazuje — płat skroniowy i czołowy mózgu. Te obszary niejako „filtrują” zachowania, pozwalają na ich ocenę. W wyniku uszkodzeń może dojść do osłabienia hamulców społecznych, zmian osobowości, wczesnych zaburzeń w kontaktach z innymi, zobojętnienia emocjonalnego, a także braku krytycyzmu wobec siebie” — mówi neurolog.

Częste upadki

Choroba Alzheimera, ale też otępienie z ciałami Lewy’ego czy pląsawica Huntingtona objawiają się m.in. brakiem koordynacji i zaburzeniami motorycznymi. Ta ostatnia to szczególnie rzadka choroba o podłożu genetycznym, na którą w Polsce choruje 1/15 000 osób. Pierwszymi jej zwiastunami mogą być właśnie kłopoty z utrzymaniem równowagi i stopniowo narastające ruchy pląsawicze. Mówi się nawet o chodzie tanecznym, bardzo nietypowym, z nienaturalnym ułożeniem nóg.

Kompulsywność zachowań

Kolejnym z nietypowych i dość zaskakujących objawów otępienia jest skłonność do zachowań kompulsywnych. Chorzy mogą odczuwać potrzebę, wręcz przymus, powtarzania pewnych czynności, które przyjmują formę rytuałów. Taka osoba może np. wciąż kupować w sklepie krzyżówki, mimo że w domu ma ich już mnóstwo, lub spożywać szybko i łapczywie posiłek. Wynika to m.in. z problemów z pamięcią, kłopotów z logicznym myśleniem, kojarzeniem faktów.