Moczenie nocne

Na pytanie odpowiada dr Grzegorz Paruszkiewicz, Medyczne Centrum Diagnostyki Urodynamicznej "Urodyn" w Warszawie:

Przede wszystkim nie należy biernie czekać, aż chłopiec "wyrośnie" z moczenia nocnego, gdyż utrzymujące się moczenie u coraz starszego dziecka ma negatywny wpływ na jego dalszy emocjonalny rozwój. Ponadto moczenie nocne może być objawem wielu chorób i wad układu moczowego (np. zakażenia dróg moczowych). Dlatego zanim rozpoczniemy leczenie dziecka z problemem moczenia nocnego, musimy najpierw określić przyczynę "mokrego łóżka", czyli odpowiednio przeprowadzić diagnostykę. Zbadanie dziecka oraz badania zlecone przez lekarza mają na celu wykluczenie współistnienia innych chorób układu moczowego bądź nerwowego objawiających się moczeniem nocnym. Na szczęście u większości dzieci moczenie nocne jest jedynym, izolowanym problemem.
Na podstawie informacji uzyskanych od rodziców lekarz powinien ustalić, czy moczenie u dziecka występuje tylko w nocy, czy również w dzień, jak często dziecko popuszcza mocz w ciągu dnia oraz jakie jest nasilenie moczenia nocnego (np. ile jest "mokrych" nocy w tygodniu lub miesiącu). Ponadto rodzice powinni zwrócić uwagę na to:
1. Czy w rozwoju dziecka była dłuższa przerwa w moczeniu, czy dziecko moczy się cały czas od urodzenia?
2. Czy nasilenie moczenia przed rokiem było takie samo, mniejsze bądź większe?
3. Czy w trakcie oddawania moczu w dzień dziecko skarżyło się na dolegliwości bólowe, pieczenie?
Następnym etapem diagnostyki są badania dodatkowe. Podstawowy zestaw to badanie ogólne moczu i posiew moczu oraz USG jamy brzusznej. Powyższe badania są nieinwazyjne i co najważniejsze - możliwe do wykonania w większości poradni rejonowych. U dzieci z izolowanym moczeniem nocnym, czyli bez innych niepokojących objawów ze strony układu moczowego, wyniki tych badań przeważnie są prawidłowe i nie ma konieczności wykonywania dalszych. Natomiast gdy moczeniu nocnemu towarzyszy popuszczanie moczu w dzień lub wyżej wymienione badania wychodzą nieprawidłowo, mogą być konieczne inne badania układu moczowego (np. badania radiologiczne, urodynamiczne). W niektórych przypadkach lekarz może skierować dziecko na konsultację do urologa, nefrologa, neurologa lub psychologa. Wskazania do tych badań są ustalane indywidualnie, w zależności od stwierdzanych zmian.
Jeżeli po zbadaniu dziecka lekarz wykluczy obecność innych schorzeń mogących odpowiadać za moczenie nocne, to u dzieci do 5 roku życia rodzice mogą sami podjąć próbę radzenia sobie z "mokrym łóżkiem" prostymi, a często skutecznymi sposobami.
Rodzice nie powinni całkowicie zabraniać picia np. po godzinie 17, gdyż tak zwane suche kolacje nie wyleczą dziecka z moczenia, a są dla niego bardzo uciążliwe. Wystarczy zwrócić uwagę na to, czy dziecko przed zaśnięciem nie pije znacznie więcej niż w ciągu dnia lub czy nadal jest pojone w nocy? W takiej sytuacji należy stopniowo zmieniać przyzwyczajenia dziecka, unikać podawania mu przed snem napojów gazowanych. Bardzo ważne jest wyrobienie nawyku opróżniania pęcherza moczowego przed spaniem, aby zaczynać noc z pustym pęcherzem. Jeżeli przed zaśnięciem znajduje się mocz w pęcherzu, to szybciej dojdzie do jego przepełnienia moczem spływającym z nerek w czasie snu.
Pieluchy lub pieluchomajtki u dzieci powyżej 4 roku życia nie powinny być już stosowane. Takie postępowanie hamuje motywację i powoduje, że dziecko nie wstaje w nocy, nawet gdy poczuje potrzebę oddania moczu - bo jest zabezpieczone. Lepiej założyć dziecku pod piżamę dodatkowo luźną, bawełnianą bieliznę (nawet 2 pary majtek). Wchłonie ona większość moczu i "oszczędzi" prześcieradło.
Stosowane obecnie metody leczenia farmakologicznego moczenia nocnego są zwykle zalecane u dzieci, które ukończyły 5 rok życia. Leczenie moczenia nocnego wynika z dwóch najczęstszych przyczyn moczenia. Celem leczenia jest uzyskanie prawidłowej proporcji między pojemnością pęcherza a ilością moczu nocnego. U dzieci ze zwiększoną produkcją moczu nocnego (nocna poliuria) stosuje się leki normujące zagęszczanie moczu w godzinach nocnych. Kuracja polega na podawaniu syntetycznego analogu wazopresyny o nazwie desmopresyna, która jest lekiem z wyboru u dzieci z pierwotnym izolowanym moczeniem nocnym (PIMN). Desmopresyna jest dostępna w postaci tabletek Minirin (0,1 mg, 0,2 mg). Lek stosuje się u dzieci, które ukończyły 6 rok życia. Większość pacjentów reaguje wyraźnym zmniejszeniem epizodów moczenia nocnego przyjmując dawkę Minirinu 0,2 mg wieczorem. Jednak u części pacjentów pozytywną odpowiedź uzyskuje się przy wyższych dawkach leku (0,4 mg, 0,6 mg). Minirin stosuje się zwykle w ustalonej skutecznej dawce przez 3-4 miesiące. W sytuacji, gdy po odstawieniu desmopresyny dochodzi do nawrotu moczenia, kurację można powtórzyć w ustalonej poprzednio skutecznej dawce przez następne 3-4 miesiące.
U dzieci z moczeniem nocnym spowodowanym zmniejszoną pojemnością pęcherza moczowego (nadczynny pęcherz moczowy - overactive bladder) bardzo dobre wyniki leczenia uzyskuje się stosując leki antycholinergiczne (oksybutynina), działające na receptory muskarynowe w pęcherzu. Oksybutynina zmniejsza czucie w pęcherzu, rozluźnia mięsień wypieracz i w ten sposób stopniowo zwiększa się pojemność pęcherza. Efekt leczenia w postaci zmniejszenia nasilenia moczenia nocnego jest widoczny po kilku dniach stosowania leku. W pierwszej kolejności rodzice stwierdzają zmniejszenie liczby mikcji w ciągu dnia, stopniowe zwiększanie ilości moczu oddawanego na jedną porcję i następnie ustępowanie moczenia nocnego.
Spośród leków antycholinergicznych zarejestrowana w Polsce do stosowania u dzieci jest tylko oksybutynina (Driptane, tbl. 5 mg, Ditropan, tbl. 5 mg). W przypadku dziecka powyżej 5 roku życia, u którego występuje problem moczenia nocnego leczenie oksybutyniną kontynuuje się przez około 2-3 miesiące. Można rozpoczynać od dawek niższych niż zalecane w ulotce (np. 3 razy 1/4 tbl.) i następnie - jeżeli brak poprawy - zwiększać stopniowo dawkę leku kontrolując objawy kliniczne do 3 razy 1/2 tbl. U starszych dzieci (powyżej 10 roku życia) lek można podawać w dawce 1/2, 1/2, 1 tbl. Stosowanie oksybutyniny w wyższych dawkach niż podane nie daje lepszych efektów terapeutycznych, a jedynie zwiększa szansę na pojawienie się objawów ubocznych.
Leki obecnie stosowane w leczeniu moczenia nocnego są dobrze tolerowane przez dzieci i co najważniejsze - bezpieczne, jeżeli podawane są zgodnie z zaleceniami lekarza.