Rak a nieswoiste choroby jelit

Na pytanie odpowiada lek. Małgorzta Degowska, Klinika Chorób Wewnętrznych i Gastroenterologii, szpital CSK MSWiA, kierownik kliniki prof. Grażyna Rydzewska:

Ryzyko zachorowania na raka jelita grubego wśród chorych z nieswoistymi zapalnymi chorobami jelit jest większe niż w populacji ogólnej. Więcej danych na ten temat dotyczy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Ryzyko zachorowania na raka jelita grubego u tych chorych zależy od czasu trwania choroby jelit i zasięgu zmian: u pacjentów ze współistniejącym stwardniającym zapaleniem dróg żółciowych (PSC) jest większe niż w grupie chorych tylko na colitis ulcerosa (CU).
W przypadku chorych, u których zasięg zmian zapalnych przekracza zagięcie wątrobowe (pancolitis) ryzyko wystąpienia raka w porównaniu z podobną wiekowo populacją osób zdrowych wzrasta po 8-10 latach od początku choroby i może dotyczyć 5-10 proc. chorych po 20 latach choroby oraz 12-20 proc. po 30 latach. Ryzyko to zwiększa się również w przypadku, jeśli objawy choroby wystąpiły przed 15 rokiem życia.
U pacjentów ze zmianami obejmującymi lewą połowę okrężnicy w większości badań potwierdza się, iż ryzyko zachorowania na raka jelita grubego wzrasta po 15-20 latach od wystąpienia objawów, a więc o dekadę później niż w przypadku pancolitis. Pacjenci ze zmianami obejmującymi odbytnicę prawdopodobnie nie należą do grupy zwiększonego ryzyka raka i podlegają badaniom profilaktycznym jak populacja ogólna.
Ryzyko raka jelita grubego u pacjentów z wieloletnią chorobą Crohna obejmującą jelito grube jest porównywalne do tego, jakie jest szacowane w CU. W jednym z badań obejmującym 80 chorych, u których rozpoznano raka jelita grubego w przebiegu CU lub choroby Crohna stwierdzono, iż czas trwania choroby jelit do momentu rozpoznania raka wynosił w grupie pacjentów z chorobą Crohna 15 lat, z CU - 18 lat, średni wiek odpowiednio 55 lat i 43 lata.
Patogeneza raka jelita grubego u chorych z nieswoistą zapalną chorobą jelit nie jest dobrze wyjaśniona, podkreśla się, że różni się od patogenezy raka sporadycznego.
Strategia wykrywania dyspalzji u chorych z długo trwającą chorobą jelit budzi wiele kontrowersji, przede wszystkim co do czułości różnych metod, oceny ryzyka raka w przypadku wykrycia dysplazji i kosztów badań. Jednak w grupie pacjentów z rozpoznaną dysplazją, którzy poddali się profilaktycznej kolektomii, istotnie zmniejszyła się śmiertelność z powodu raka jelita grubego.
Wykrywanie zmian dysplastycznych w jelicie może zwiększyć stosowanie metod barwienia w trakcie endoskopii, tzw. chromoendoskopia, klasyczne metody barwienia są dość czasochłonne i uciążliwe. Nowością wśród metod endoskopowych jest system "elektronicznego" barwienia. Odpowiednio zmodyfikowana i przetworzona wiązka światła pozwala uzyskiwać obrazy porównywalne do klasycznych metod barwienia, przewyższając je jednak jakością i rozdzielczością. Aparatem FICE (Fuji Intelligent Chromo Endoskopy) dysponuje Pracownia Endoskopii Kliniki Chorób Wewnętrznych i Gastroenterologii CSK MSWiA w Warszawie.
W związku z wyżej podanymi danymi epidemiologicznymi większość towarzystw gastrologicznych (American Gastroenterological Association - AGA, British Society of Gastroenterology) rekomenduje u pacjentów z CU kolonoskopię z biopsją w kierunku dysplazji po 8 latach od początku choroby u pacjentów z pancolitis i po 15 latach z lokalizacją zmian w lewej połowie okrężnicy oraz powtarzanie tych badań co rok lub dwa lata.
Biopsja powinna być pobierana z całego jelita w odstępach co 10 cm 2-4 wycinki, plus wycinki ze zmian podejrzanych makroskopowo (detekcję tych zmian znakomicie poprawia chromoendoskopia, zwłaszcza w wydaniu elektronicznym).
U pacjentów z chorobą Crohna zasady badań w celu nadzorowania rozwoju dysplazji są takie same jak w przypadku chorych z colitis ulcerosa. Należy wziąć pod uwagę, iż do badaniach tych chorych trzeba niekiedy użyć aparatów cieńszych od standardowych kolonoskopów z uwagi na częstsze zwężenia jelita. Niekiedy w przypadkach zwężeń konieczna jest ocena radiologiczna i następnie leczenie operacyjne.
Pacjenci z rozpoznaną w badaniu mikroskopowym ciężką dysplazją powinni być kierowani do leczenia chirurgicznego - kolektomii. W niektórych przypadkach rozważa się także kolektomię u pacjentów z wykrytą dysplazją małego stopnia.