Ewidencja działalności gospodarczej: konieczne zmiany

Obowiązek uporządkowania ewidencji działalności gospodarczej w omawianym zakresie został nałożony na organy ewidencyjne przez art. 68 przepisów wprowadzających ustawę o swobodzie działalności gospodarczej, która w zeszłym roku zastąpiła ustawę - Prawo działalności gospodarczej. Każdy z małżonków, który jest wpisany do ewidencji działalności gospodarczej pod wspólnym numerem ewidencyjnym, powinien był otrzymać pod koniec ubiegłego roku bądź na początku bieżącego wezwanie z urzędu gminy lub miasta do złożenia wniosku o zmianę wspólnego wpisu. W wezwaniu tym powinno znaleźć się pouczenie o treści wymaganego wniosku, terminie, w jakim należy go złożyć oraz o skutkach niezastosowania się do wezwania.
Wprawdzie przepisy nie określają tego szczegółowo, niemniej treść wezwania powinna odpowiadać zasadzie wyrażonej w art. 9 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, zgodnie z którą organy ewidencyjne, wykonując swoje zadania, obowiązane są działać z poszanowaniem uzasadnionych interesów przedsiębiorcy. W tym wypadku chodzi o takie sformułowanie wezwania, które pozwoli obojgu małżonkom zachować możliwość kontynuowania działalności gospodarczej bez szkody dla ich interesów.

Rozdzielenie wpisu wspólnego

Choć ustawa tego nie precyzuje, wydaje się, że wniosek powinien być uzgodniony i podpisany przez oboje małżonków. We wniosku należy przede wszystkim wskazać, który z małżonków będzie wpisany do ewidencji pod dotychczasowym numerem. Na podstawie takiego wskazania urząd usunie ze wspólnego wpisu dane drugiego z małżonków i zapisze je pod nowym numerem ewidencyjnym, uwzględniając faktyczną datę rozpoczęcia działalności gospodarczej. W ten sposób nastąpi rozdzielenie wpisu wspólnego na dwa wpisy oddzielne.
Czy oznacza to zarazem rozdzielenie wspólnej działalności ze wszystkimi tego skutkami: ewidencyjnymi, podatkowymi, prawnymi, finansowymi, zawodowymi itp., jakie mogą z tego powodu wyniknąć dla wspólnego gabinetu lub NZOZ-u małżonków? Nie sądzę. Gdyby tak miało być, ustawodawca, kierując się zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, musiałby w sposób jednoznaczny to wyrazić. Tymczasem w przepisach regulujących omawianą kwestię nie ma na temat skutków zmiany wspólnego wpisu ani słowa. Zamiast tego znalazł się przepis, który zdaje się sugerować, że dla zachowania możliwości kontynuowania wspólnej działalności małżonkowie powinni zawrzeć umowę spółki cywilnej. Chodzi o art. 68 ust. 3 przepisów wprowadzających, w którym zaznacza się, że wniosek o zmianę wpisu powinien zawierać informację o umowie spółki cywilnej między małżonkami w celu wykonywania działalności gospodarczej, o ile taka została zawarta.

Spółka cywilna czy wspólność małżeńska

Zapewne kierując się tym przepisem Ministerstwo Finansów zajęło stanowisko, że tylko zawarcie spółki cywilnej lub innej spółki między małżonkami pozwoli im na kontynuowanie wspólnej działalności gospodarczej. Bez takiej umowy każdy z małżonków będzie traktowany jako odrębny przedsiębiorca, ze wszystkimi tego konsekwencjami. Będzie miał na przykład obowiązek zaprowadzenia oddzielnych ewidencji, w tym drugiej księgi przychodów i rozchodów (lub oddzielnych ksiąg rachunkowych).
Moim zdaniem, sugestia zawarta w art. 68 ust. 3 to za mało, aby stwierdzić, że ustawodawca wyznaczył w ten sposób jedyną prawnie dopuszczalną formę kontynuowania działalności wspólnej małżonków. W tej materii podzielam stanowisko Ministerstwa Gospodarki, zgodnie z którym ustawowa wspólność majątkowa, jaka najczęściej panuje między małżonkami, wystarczy do kontynuowania wspólnej działalności gospodarczej. Reguły zarządzania majątkiem wspólnym i zaciągania zobowiązań w tym zakresie zawarte zostały w przepisach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a dochody z tej działalności rozliczane być mogą na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jest to ten sam przepis, na podstawie którego rozlicza się dochody wspólników spółek osobowych. Przepis ten stanowi jednocześnie podstawę do rozliczeń ze wspólnej własności, wspólnego przedsięwzięcia, wspólnego posiadania lub wspólnego użytkowania rzeczy lub praw majątkowych.
Małżonkowie, którzy zechcą zachować wspólną działalność i zdecydują się postąpić zgodnie ze stanowiskiem fiskusa, powinni zdawać sobie sprawę z tego, że zawarcie umowy spółki cywilnej będzie oznaczało założenie nowego podmiotu gospodarczego. Wiązać się to będzie z koniecznością dopełnienia wszystkich obowiązków rejestrowych, skarbowych itp., jakie z tego wynikają. Małżonkowie, którzy nie zdecydują się na założenie spółki, muszą liczyć się z tym, że fiskus będzie traktował ich tak, jak gdyby byli odrębnymi przedsiębiorcami.

Podstawa prawna:
1) art. 68 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. nr 13, poz. 1808),
2) art. 9 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. nr 173, poz. 1807 ze zm.),
3) art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., nr 14, poz. 176 ze zm.).