Sankcje związane z zakazem konkurencji

Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej (UZOZ) w aktualnym brzmieniu nie przewiduje żadnej sankcji szczególnej za niedostosowanie działalności do zakazu konkurencji. Sankcja szczególna w postaci unieważnienia z mocy prawa umowy naruszającej zakaz została wprawdzie określona w art. 53 UZOZ, lecz nie dotyczy ona umów zawartych przed 1 stycznia 2007 r. Wynika to z treści art. 4 ustawy z 14 lipca 2006 r. zmieniającej ustawę o zakładach opieki zdrowotnej, który nakazuje stosowanie przepisu art. 53 w nowym brzmieniu do umów zawartych po 1 stycznia 2007 r. Warto przy tym zauważyć, że art. 53 w poprzednim brzmieniu mógł być stosowany tylko do 10 sierpnia 2006 r., tj. do dnia ogłoszenia ustawy zmieniającej, gdyż w tym dniu nastąpiła zmiana jego brzmienia, a żaden przepis przejściowy nie przedłużył jego stosowana. Obecnie mamy więc okres zawieszenia stosowania art. 53 do umów dotyczących majątku SP ZOZ-ów, ponieważ przepis ten w nowym brzmieniu jeszcze nie może być stosowany, a stosowanie go w poprzednim brzmieniu dobiegło już końca.
Trudno ocenić, czy taki był w istocie zamiar ustawodawcy, czy też jest to wynik błędu legislacyjnego, w każdym razie logiczna wykładnia przepisów przejściowych daje SP ZOZ-om wyjątkową okazję do swobodnego dysponowania swoim majątkiem i zawierania umów do końca tego roku.

Sankcja, czyli wykreślenie z rejestru

Sankcja ogólna będzie wiązała się ze stwierdzeniem naruszenia przepisów ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, o czym mowa w art. 15 ust. 1 UZOZ. Skoro zakaz konkurencji został zapisany w tej ustawie, to niedostosowanie się do niego będzie stanowiło naruszenie ustawy. Stwierdzając złamanie zakazu, organ rejestrowy wyznaczy danemu zakładowi termin usunięcia uchybień, a po jego upływie musi podjąć decyzję o wykreśleniu zakładu z rejestru w całości lub w części dotyczącej działalności naruszającej zakaz. Zwracam uwagę, że wcześniejsze przepisy pozostawiały uznaniu organu rejestrowego podjęcie tej decyzji, podczas gdy ustawa wprowadzająca zakaz zobligowała go do tego. W przypadku powtórnego stwierdzenia naruszenia zakazu nastąpi wykreślenie zakładu z rejestru, bez uprzedniego wyznaczania terminu usunięcia uchybień. Ustawa nie precyzuje, czy w tym przypadku chodzi o wykreślenie w całości, czy w części. Wyżej opisana sankcja ogólna grozi zarówno ZOZ-om publicznym, na terenie których będzie prowadzona działalność naruszająca zakaz, jak i ZOZ-om niepublicznym, prowadzącym taką działalność.

W poszukiwaniu nowego lokum, albo...

Naruszenie zakazu nie grozi żadnymi sankcjami praktykom lekarskim. Praktyki muszą się za to liczyć z utratą pomieszczeń zajmowanych na terenie ZOZ-ów publicznych. Znalezienie nowych, które będą spełniały odpowiednie wymagania, może nastręczać wiele trudności. Wprawdzie obecnie nie obowiązują żadne przepisy w tym zakresie (ostatnio obowiązujące rozporządzenie w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia służące wykonywaniu praktyk lekarskich zostało uchylone 22 lutego 2005 r.), lecz należy przypuszczać, że prędzej czy później zostaną wprowadzone. Warto zatem zastanowić się nad możliwościami pozostania na miejscu i dostosowania się do zakazu.
Możliwości dostosowania się do zakazu wynikają z jego wąskiego sformułowania. Zakaz dotyczy udzielania takich samych świadczeń zdrowotnych, czyli świadczeń tego samego rodzaju i w tym samym zakresie. Zarówno zakłady opieki zdrowotnej, jak i lekarze prowadzący praktyki prywatne mogą swobodnie określać rodzaje i zakres udzielanych świadczeń. Zakłady robią to w swoich statutach, a lekarze - we wnioskach o wpis do rejestru praktyk. Przepisy nie wyznaczają ani rodzajów świadczeń, ani ich zakresów. Odwołują się wprawdzie do tych pojęć, ale ich nie definiują. Rodzaje świadczeń zdrowotnych zostały jedynie przykładowo wymienione w art. 3 UZOZ, natomiast zakresy udzielanych świadczeń znajdują odzwierciedlenie w nazwach zakładów oraz w resortowych kodach identyfikacyjnych nadawanych poszczególnym komórkom i jednostkom organizacyjnym zakładu.
Dostosowanie się do zakazu konkurencji będzie wymagało porozumienia zakładów publicznych z podmiotami prywatnymi w celu precyzyjnego dopasowania rodzajów i zakresów udzielanych świadczeń, tak aby się nie pokrywały. Jednocześnie trzeba zrezygnować ze zbyt ogólnych określeń udzielanych świadczeń, zawartych w dotychczasowych statutach i rejestrach praktyk, na rzecz określeń ściśle odpowiadających rzeczywiście prowadzonej działalności. Podkreślam, że udzielanie świadczeń tego samego rodzaju, lecz w innym zakresie bądź udzielanie świadczeń w tym samym zakresie, lecz innego rodzaju, nie stanowi naruszenia zakazu. Dodatkowym zabezpieczeniem przed naruszeniem zakazu może być wprowadzenie do umowy z podmiotem prywatnym klauzuli, że udostępnione pomieszczenia nie mogą być wykorzystywane w celu udzielania takich samych świadczeń zdrowotnych pod rygorem rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym oraz nałożenia kar umownych za szkodę wyrządzoną naruszeniem zakazu.

Podstawa prawna:
1) art. 1 ust. 5, art. 2 ust. 4, art. 3, art. 11 ust. 2 pkt 4, art. 13 ust. 4, art. 15 ust. 1 i 4 oraz art. 53 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. nr 91, poz. 408 ze zm.);
2) art. 4 i 10 pkt 1 lit. a w związku z art. 1 pkt 33 ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 143, poz. 1032).