Zasady odbywania specjalizacji

Odbywanie specjalizacji wymaga przystąpienia do postępowania kwalifikacyjnego. Z wymogiem tym wiążą się pierwsze prawa i obowiązki lekarza. Otóż w celu przystąpienia do postępowania kwalifikacyjnego lekarz ma obowiązek złożyć wniosek o rozpoczęcie specjalizacji w danej specjalności do wojewódzkiego centrum zdrowia publicznego, na którego obszarze działania ma zamiar odbywać specjalizację, w terminie do 1 maja albo do 1 grudnia każdego roku. Ponadto lekarz pozostający w zatrudnieniu i zamierzający odbywać specjalizację w innym trybie niż rezydentura, musi uzyskać zgodę pracodawcy na odbywanie specjalizacji w określonym trybie.
Bez postępowania kwalifikacyjnego
Z uwagi na wyżej powołaną zasadę prawa do doskonalenia zawodowego pracodawca nie może odmawiać lekarzowi zgody bez uzasadnionych powodów. Nieuzasadnioną odmowę pracodawcy można zaskarżyć do sądu, żądając ustalenia prawa do zgody na specjalizację. Prawomocne orzeczenie sądu, stwierdzające obowiązek udzielenia zgody w danym przypadku, będzie zastępowało oświadczenie pracodawcy.
Prawo do skierowania na specjalizację bez postępowania kwalifikacyjnego mają:
o lekarze posiadający stopień naukowy doktora habilitowanego i mający odpowiedni dorobek zawodowy w dziedzinie psychiatria dzieci i młodzieży, zachowawczej lub pediatrycznej szczegółowej dziedzinie medycyny - na taką specjalizację;
o lekarze posiadający I stopień specjalizacji w podstawowych dziedzinach medycyny, którzy nie zostali dotychczas zakwalifikowani do odbywania właściwej specjalizacji, ale tylko w terminie do 1 grudnia 2004 r.
Egzamin testowy
Następnym obowiązkiem jest odbycie w ramach postępowania konkursowego rozmowy kwalifikacyjnej. Egzamin testowy obowiązuje lekarzy, którzy występują o rozpoczęcie specjalizacji w szczegółowych dziedzinach medycyny oraz lekarzy nie posiadających specjalizacji ani tytułu specjalisty, którzy ukończyli staż podyplomowy przed wejściem w życie wymogu złożenia egzaminu kończącego staż albo przystępują do specjalizacji po upływie 5 lat od daty złożenia tego egzaminu.
Lekarzom, którzy nie zostali zakwalifikowani do odbywania specjalizacji w trybie rezydentury, przysługuje prawo wskazania innego trybu odbywania specjalizacji w ramach wolnych miejsc szkoleniowych na obszarze danego województwa. Warunkiem koniecznym jest uzyskanie liczby punktów kwalifikujących do tego miejsca oraz - gdy lekarz jest zatrudniony - uzyskanie zgody pracodawcy.
Po zakwalifikowaniu do odbywania określonej specjalizacji lekarz ma prawo uzyskać skierowanie do wybranej przez siebie jednostki w ramach posiadanych przez nią miejsc szkoleniowych. O pierwszeństwie decydują w kolejności: wynik postępowania kwalifikacyjnego, uzyskanie rezydentury, miejsce zatrudnienia oraz wstępna akceptacja kierownika jednostki organizacyjnej. Wojewódzkie centrum zdrowia publicznego obowiązane jest skierować lekarza do odbycia specjalizacji w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy, w przypadku rezydentury - w okresie nie dłuższym niż 15 dni, a w uzasadnionych przypadkach - w okresie nie dłuższym niż 3 miesiące od terminu zakończenia postępowania kwalifikacyjnego.
Jednostka organizacyjna posiadająca wolne miejsca szkoleniowe w danej dziedzinie medycyny jest obowiązana umożliwić odbywanie specjalizacji skierowanemu do niej lekarzowi.
Wynagrodzenie w czasie specjalizacji
Lekarz odbywa specjalizację przez cały okres jej trwania w czasie równym czasowi pracy lekarza zatrudnionego w zakładzie opieki zdrowotnej. Przysługuje mu za to wynagrodzenie wynikające z jego umowy o pracę. W ramach rezydentury przysługuje wynagrodzenie zasadnicze ustalane przez ministra zdrowia plus pozostałe składniki wynagrodzenia wynikające z zakładowego układu zbiorowego pracy lub z regulaminu wynagradzania jednostki organizacyjnej zatrudniającej lekarza.
W trakcie specjalizacji lekarz zobowiązany jest:
1) -ukończyć przepisane kursy szkoleniowe,
2) -prowadzić samokształcenie, przygotowywać opracowania teoretyczne i napisać pracę poglądową lub opublikować w recenzowanym czasopiśmie medycznym pracę oryginalną, której temat odpowiada programowi specjalizacji,
3) -brać udział w szkoleniach i wykonywać ustaloną liczbę określonych zabiegów lub procedur medycznych,
4) -odbyć staże kierunkowe obejmujące określony zakres wiedzy teoretycznej i umiejętności praktycznych,
5) -pełnić dyżury medyczne, w ilości takiej, jak zatrudniony lekarz, nie mniej jednak niż 3 w miesiącu,
6) -złożyć przepisane kolokwia,
7) -złożyć sprawdzian z kursu szkoleniowego,
8) -wykazać się praktyczną znajomością przynajmniej jednego z następujących języków: angielskiego, francuskiego, niemieckiego lub hiszpańskiego, w stopniu umożliwiającym rozumienie tekstu pisanego (w szczególności dotyczącego literatury fachowej i piśmiennictwa lekarskiego), porozumienie się z pacjentem, lekarzami i przedstawicielami innych zawodów medycznych oraz pisanie zgodnie z zasadami ortografii tekstów medycznych, w szczególności opinii i orzeczeń lekarskich.
Powyższym obowiązkom odpowiadają następujące uprawnienia:
1) -wybór kierownika specjalizacji w porozumieniu z konsultantem wojewódzkim w danej dziedzinie medycyny, za zgodą zainteresowanego,
2) -prowadzenie pacjentów - proponowanie badań diagnostycznych i ich interpretowanie, rozpoznawanie chorób, proponowanie sposobu leczenia, formułowanie rokowań i zaleceń dla pacjenta,
3) -wykonywanie pod nadzorem zabiegów diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych, objętych programem specjalizacji, do czasu nabycia umiejętności samodzielnego ich wykonywania,
4) -konsultowanie z kierownikiem przygotowanych opracowań teoretycznych, pracy poglądowej lub oryginalnej,
5) -uzyskanie urlopu szkoleniowego w celu odbycia staży kierunkowych i kursów określonych w programie specjalizacji,
6) -wykonywanie określonych zabiegów i procedur medycznych, w liczbie ustalonej w programie specjalizacji,
7) -uzyskanie opinii zawodowej, dotyczącej uzdolnień i predyspozycji zawodowych, umiejętności manualnych, stosunku do pacjentów i współpracowników, zdolności organizacyjnych i umiejętności pracy w zespole.
Egzamin końcowy
Na zakończenie specjalizacji lekarz zobowiązany jest przystąpić do trzyczęściowego egzaminu państwowego, składanego w formie testowej i ustnej oraz praktycznej. Egzamin odbywa się dwa razy w roku: w sesji wiosennej - od 1 marca do 30 kwietnia i w sesji jesiennej - od 1 października do 30 listopada. Lekarz powinien być powiadomiony przez komisję egzaminacyjną o miejscach i terminach egzaminu państwowego nie później niż 30 dni przed datą jego rozpoczęcia.
W przypadku gdy lekarz nie przystąpi do egzaminu testowego w wyznaczonym terminie albo w razie negatywnego wyniku egzaminu testowego, praktycznego lub ustnego, ma prawo wystąpić do komisji egzaminacyjnej z wnioskiem o przystąpienie do tego egzaminu w następnej sesji egzaminacyjnej. W razie ponownego negatywnego wyniku egzaminu testowego lub ustnego lekarz może wystąpić do komisji o wyrażenie zgody na przystąpienie do egzaminu państwowego w trzecim terminie, który jest terminem ostatecznym.
Po odbyciu szkolenia specjalizacyjnego i złożeniu egzaminu państwowego z wynikiem pozytywnym lekarz uzyskuje tytuł specjalisty w określonej dziedzinie medycyny. Tytuł ten stwierdza dyplom wydany przez Centrum Egzaminów Medycznych.

Podstawa prawna:
Rozporządzenie ministra zdrowia z 6 sierpnia 2001 r. sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy stomatologów (Dz. U. nr 83, poz. 905, zm. Dz. U. 2001 nr 148, poz. 1661).