Praca nad postawą i mięśniami posturalnymi pomaga w utrzymaniu kręgosłupa w dobrej kondycji

Kręgosłup to centralny element układu kostnego - jest ochroną dla rdzenia kręgowego i korzeni nerwowych, podpiera ciało, spełnia funkcję amortyzującą. Wymaga z naszej strony ogromnej troski, bo gdy odmówi nam posłuszeństwa, może bardzo utrudnić życie.
Podstawowym objawem ,buntu" kręgosłupa jest ból. Przyczyn tego typu dolegliwości może być wiele: dyskopatie, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, przeciążeniowe, pourazowe, zmiany związane z osteoporozą, wady rozwojowe. Dolegliwości bólowe okolicy lędźwiowej kręgosłupa mogą być związane z chorobami innych narządów - np. stawu biodrowego, układu moczowego, narządów rodnych czy narządów jamy brzusznej. Dlatego tak ważne jest właściwe rozpoznanie przyczyny bólu, bo od tego zależy skuteczność leczenia.
Niewydolność kręgosłupa powoduje pogorszenie funkcji podpórczej dla układu szkieletowego i czaszki, łatwiejszą męczliwość przykręgosłupowego układu mięśniowo-więzadłowego, utratę fizjologicznych krzywizn prowadzącą do zmniejszenia roli amortyzującej oraz zaburzenia połączeń międzykręgowych na poziomie krążków i stawów międzykręgowych. U większości chorych bóle krzyża spowodowane są czynnościowymi zaburzeniami kręgosłupa, który w tym odcinku poddawany jest szczególnym obciążeniom statycznym i dynamicznym.
Dyskopatie i zwyrodnienia
Jedną z przyczyn zaburzeń funkcji kręgosłupa są zmiany chorobowe krążków międzykręgowych, tzw. dyskopatie. Dzieje się tak wskutek zużycia tkanek, czyli starzenia się organizmu, nadmiernych i długotrwałych przeciążeń kręgosłupa, wad wrodzonych czy nieprawidłowych funkcji kręgosłupa.
Dyskopatia to ,przemieszczenie" jądra miażdżystego krążka międzykręgowego w obrębie jego torebki - pierścienia włóknistego. Choroba rozpoczyna się najczęściej zwyrodnieniem jądra miażdżystego, następnie jego przemieszczaniem, powstawaniem wypukliny, w końcu przerwaniem pierścienia włóknistego i przepukliną lub wypadnięciem jądra miażdżystego w kierunku kanału kręgowego, co powoduje ucisk struktur nerwowych. W zależności od tego, co stwierdza się w badaniu klinicznym pacjenta, leczenie polega na postępowaniu zachowawczym, czyli rehabilitacji lub też konieczny jest zabieg operacyjny, czyli usunięcie wypadniętego fragmentu dysku.
Przyczyną bólów kręgosłupa mogą być również zmiany zwyrodnieniowe. Są one zazwyczaj naturalną konsekwencją starzenia się ustroju. Obraz chorobowy tych zmian zależy od charakteru procesu zwyrodnieniowego i jego lokalizacji. Poza konsekwencjami bólowymi, może dochodzić do ucisku wyroślami kostnymi na struktury nerwowe kanału kręgowego. W niektórych przypadkach może dojść do postępującej dysfunkcji ruchowej kręgosłupa. W konsekwencji wiele z tych zmian może prowadzić do zmniejszenia aktywności danej osoby, obniżenia komfortu i jakości życia.
,Dolegliwości bólowe okolicy lędźwiowo-krzyżowej kręgosłupa mogą mieć różny charakter i zmienną postać kliniczną. Związane jest to z wieloma przyczynami mogącymi prowadzić w konsekwencji do zmian w obrębie kręgosłupa i pozostałej części narządu ruchu" - mówi lek. Anna Dubielis z Centrum Rehabilitacji im. prof. M. Weissa w Konstancinie.
Wśród wielu przyczyn zespołów bólowych krzyża istotne znaczenie mają także wady rozwojowe kręgosłupa, kręgozmyk dysplastyczny i zwyrodnieniowy, zmiany pourazowe, procesy chorobowe w obrębie układu kostnego lub struktur nerwowych i wiele innych. Zmiany te mogą prowadzić do ostrych lub przewlekłych zespołów bólowych, a także do zaburzeń neurologicznych.
Maskowane choroby
,Należy też pamiętać, że mogą one być związane z procesem chorobowym dotyczącym okolic kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. Zmiany chorobowe dróg moczowych, dróg rodnych, narządów jamy brzusznej mogą w początkowym okresie imitować bóle krzyża pochodzenia kręgowego. Dlatego dłużej trwające, powtarzające się dolegliwości bólowe okolicy lędżwiowo-krzyżowej wymagają od chorego pilnego skontaktowania się ze swoim lekarzem, a od lekarza poważnego ich potraktowania, zebrania dokładnego wywiadu chorobowego, badania przedmiotowego i wykonania badań diagnostycznych" - mówi dr Marek Krasuski, specjalista w chirurgii ortopedycznej i traumatologii oraz w rehabilitacji medycznej, ordynator Oddziału II w STOCER w Konstancinie.
Pacjent, który trafia do specjalisty po uprzedniej wizycie u lekarza pierwszego kontaktu i wykonaniu podstawowych badań, poddawany jest wnikliwej analizie i badaniu klinicznemu.
Precyzyjna diagnoza
,Zaczynamy od oceny postawy ciała, potem oceniamy chód, ruchomość kręgosłupa i jego fizjologiczne krzywizny, napięcie mięśni przykręgosłupowych, szukamy miejsc bolesnych. Następnie przechodzimy do oceny siły mięśniowej, ewentualnych zaburzeń czucia i odruchów, badamy objawy rozciągowe. Na podstawie badania i wywiadu wyciągamy wnioski i próbujemy ustalić przyczynę dolegliwości. Wspomagamy się badaniami dodatkowymi: podstawą jest rentgen kręgosłupa w projekcji AP i bocznej oraz bardzo pomocne: RTG czynnościowe i w innych, dodatkowych projekcjach, rezonans magnetyczny oraz ewentualnie tomografia komputerowa" - wymienia lek. A. Dubielis.
Skuteczność leczenia zależy od właściwego rozpoznania rodzaju zaburzenia. ,Leczenie kręgosłupa jest trudne i musi być kompleksowe - uważa dr M. Krasuski. - Ta kompleksowość wynika z istoty choroby i powikłań, jakie jej towarzyszą. Badanie i leczenie osoby z bólami kręgosłupa wymaga od lekarza rozległej wiedzy i doświadczenia, opierających się na doświadczeniach terapeutycznych z zakresu ortopedii, neurologii, rehabilitacji medycznej, a także fizjoterapii, psychologii, terapii manualnej itp.".
Leczenie zachowawcze schorzeń odcinka L-S kręgosłupa obejmuje zastosowanie leków (przeciwzapalnych - zwykle z grupy NLPZ, przeciwbólowych oraz rozluźniających układ mięśniowy), pozycje ułożeniowe odciążające kręgosłup oraz rehabilitację. W ramach tej ostatniej stosuje się fizykoterapię - zabiegi fizykalne z użyciem urządzeń dostarczających energii cieplnej, prądów interferencyjnych, pola magnetycznego, ultradźwięków oraz kinezyterapię, czyli program ćwiczeń leczniczych wykonywanych najpierw z terapeutą, a później kontynuowanych przez pacjenta w domu. Program usprawniania jest indywidualnie dostosowywany do pacjenta i w zależności od wskazań może zawierać inne metody kinezyterapii np. terapię manualną.
Ciągła praca nad postawą
Najskuteczeniejszą formą zwalczania dolegliwości bólowych i dysfunkcji kręgosłupa jest jednak profilaktyka. Polega ona na utrzymaniu prawidłowej postawy w czasie pracy i wypoczynku, właściwej gimnastyce wzmacniającej wydolność kręgosłupa i całego ciała. ,Jeśli zaczynamy odczuwać dolegliwości bólowe kręgosłupa, powinniśmy zastanowić się, co może je powodować, czyli kiedy przeciążamy swój narząd ruchu - uważa lek. A. Dubielis. - Czy jest to np. nieprawidłowa pozycja w czasie pracy, snu. A może to kwestia osłabienia mięśni brzucha czy grzbietu. Duże znaczenie ma nadwaga, która powoduje przeciążanie kręgosłupa. Każdą terapię należy rozpocząć od wyeliminowania tego, co może być przyczyną bólu".
Każdy kto narzeka na bóle krzyża, powinien zastanowić się, czy nie może zmienić czegoś w swoim stanowisku pracy np. ustawienia komputera, podwyższenia lub obniżenia fotela, wysokości biurka. Dbanie o kręgosłup to także praca nad postawą i mięśniami posturalnymi.
Prawie w każdym przypadku terapeuci zalecają pływanie, energiczne spacery, marszobiegi, jazdę na rowerze. Zwracają też uwagę na właściwy wypoczynek: spanie na dobrym materacu dostosowanym do naturalnych krzywizn kręgosłupa, a przy bólach odcinka szyjnego korzystanie z tzw. poduszki ortopedycznej, podpierającej ten odcinek kręgosłupa.