Kto jest bardziej zagrożony

Grupę ryzyka stanowią ludzie starsi, otyli, mający siedzącą pracę, nieaktywni fizycznie przez cały rok i przede wszystkim obarczeni chorobami układu sercowo-naczyniowego i oddechowego. Bardziej zagrożone są również osoby z takimi schorzeniami narządu ruchu, jak reumatoidalne zapalenie stawów, zwyrodnienia stawów kolanowych czy biodrowych, zwyrodnienie kręgosłupa, a także chorzy po niewyleczonych urazach, np. z niestabilnością stawu kolanowego. Dlatego lekarz rodzinny powinien poinformować swojego pacjenta o potencjalnych zagrożeniach związanych z wyjazdem w góry na narty, uwzględniając jego stan zdrowia i wiek.

Osoby w starszym wieku, szczególnie kobiety, są znacznie bardziej narażone na ryzyko złamań kości, nawet przy niedużym urazie, ze względu na zmniejszoną gęstość kości. W takich przypadkach można pacjentowi zaproponować badanie densytometryczne i w razie wykrycia osteoporozy wdrożyć leczenie farmakologiczne. Choroba ta nie jest przeciwwskazaniem do uprawiania narciarstwa, chory jednak powinien być świadomy ryzyka złamań i zminimalizować je poprzez korzystanie tylko z bardzo łatwych tras zjazdowych. Dzieci i młodzież są w mniejszym stopniu niż dorośli narażeni na skutki urazów ze względu na mocniejsze i bardziej elastyczne więzadła i ścięgna. 

Możliwe nasilenie dolegliwości bólowych

Chorzy na zwyrodnienie stawów kolanowych czy biodrowych muszą się liczyć z zaostrzeniem dolegliwości bólowych podczas uprawiania narciarstwa. Osobom z zaawansowaną chorobą zwyrodnieniową i dużymi dolegliwościami bólowymi, oczekującym na zabieg endoprotezoplastyki należy odradzić taki wyjazd. Rozpoznanie tej choroby i stopień zaawansowania określamy na podstawie wywiadu, badania klinicznego i zdjęcia RTG oraz konsultacji ortopedycznej.

Chorzy z przewlekłymi bólami kręgosłupa w okresie remisji objawów mogą skorzystać z uroków zimy i jazdy na nartach, muszą się jednak liczyć z możliwością zaostrzenia dolegliwości bólowych. Osoby po urazach stawu kolanowego z objawami niestabilności mogą jeździć na nartach w ortezie stabilizującej ten staw — oczywiście, po kontrolnym badaniu przez ortopedę. Pacjenci po złamaniach kości, po leczeniu zarówno zachowawczym, jak i operacyjnym, powinni być przed planowanym wyjazdem skierowani na konsultację ortopedyczną. Podobnie jak chorzy po operacjach artroskopowych stawu kolanowego czy rekonstrukcjach więzadeł. 

Najczęstsze urazy narciarzy

Stawem, który jest najbardziej narażony na urazy podczas jazdy na nartach, jest staw kolanowy. Nawet niewinnie wyglądający upadek na stoku może spowodować uszkodzenie więzadeł tego stawu. W pierwszej kolejności dochodzi do naderwania lub zerwania więzadeł pobocznych, częściej pobocznego piszczelowego, rzadziej pobocznego strzałkowego. Chory wówczas odczuwa ból w miejscu więzadła, ma obrzęk stawu i ograniczenie jego ruchomości. Jeżeli uraz nie jest duży, wystarczy chłodzenie i unieruchomienie stawu kolanowego. Dalsza jazda na nartach jest w takiej sytuacji wykluczona. Zalecana jest konsultacja ortopedyczna, która — jeżeli dolegliwości bólowe i obrzęk nie są nasilone — może być wykonana po powrocie do domu. 

Podczas poważniejszych upadków, oprócz zerwania więzadła pobocznego, dochodzi również do uszkodzenia łąkotki, zarówno przyśrodkowej (częściej), jak i bocznej, co objawia się silnym bólem, wysiękiem, a niekiedy blokiem kolana (brak zgięcia i wyprostu). W takim przypadku konieczna jest wizyta u lekarza ortopedy w miejscu wypadku. Przy bardzo dużych urazach dochodzi dodatkowo do zerwania więzadeł krzyżowych, w pierwszej kolejności krzyżowego przedniego. Oprócz wyżej wymienionych objawów, pojawia się jeszcze bardzo duży obrzęk kolana (krwiak) i niestabilność. Konieczne jest wówczas wezwanie pomocy i wizyta w szpitalu. Po wykluczeniu przez miejscowego traumatologa uszkodzeń kości zabieg może być wykonywany w miejscu zamieszkania. 

Podczas jazdy na snowboardzie, obok możliwości wyżej wymienionych uszkodzeń elementów stawu kolanowego, często podczas upadków dochodzi do złamań w okolicy nadgarstków. Tego typu urazy często muszą być w najbliższym szpitalu leczone operacyjnie. Generalnie wszelkie złamania kości czy zwichnięcia w stawach wymagają pilnego leczenia w najbliższej placówce zdrowotnej. 

Jak zminimalizować ryzyko kontuzji 

Niemieckie przysłowie mówi „wypadek to nie przypadek”. Nic nie zastąpi wyobraźni, zdrowego rozsądku oraz właściwej oceny własnych umiejętności. Uszkodzenia narządu ruchu przy podobnych wypadkach są znacznie większe u osób starszych, otyłych i nieaktywnych fizycznie na co dzień w porównaniu do osób młodych i wysportowanych.

Każdy może zmniejszyć ryzyko i skutki urazów, chociażby poprzez fizyczne przygotowanie do wyjazdu na narty. Przygotowanie kondycyjne powinno się odbywać przez kilka tygodni przed planowanym wyjazdem. Bezpośrednio przed jazdą na nartach czy snowboardzie należy zawsze pamiętać o krótkiej, kilkunastominutowej rozgrzewce i ćwiczeniach rozciągających, które wzmacniają układ więzadłowo-mięśniowy.

dr n. med. Aleksander Winiarski, lekarz kadry narodowej skoczków narciarskich, ordynator Oddziału Urazowo-Ortopedycznego z pododdziałem Artroskopowym w Podhalańskim Szpitalu Specjalistycznym im. Jana Pawła II  w Nowym Targu