Ubezpieczenia społeczne pracującego emeryta
W styczniu 2001 r. przeszedłem na emeryturę. Potem przez 14,5 miesiąca pracowałem na 1/2 etatu oraz 4,5 miesiąca na umowę zlecenie. Przez ten czas potrącano mi składki na ZUS. Czy było to zgodne z prawem? - pyta Czytelnik.
Umowa szczególnego rodzaju
W przypadku umowy zlecenia, a także umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się zgodnie z kodeksem cywilnym przepisy dotyczące zlecenia lub też współpracy przy wykonywaniu tych umów, poruszona kwestia jest bardziej skomplikowana.
Do 13 stycznia 2000 r. ubezpieczenie emeryta lub rencisty na podstawie umowy zlecenia zależało od czasu, na jaki umowa była zawarta. Począwszy od 14 stycznia 2000 r. podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu wykonywania tych umów na emeryturze zależy przede wszystkim od tego, czy łączone są one z zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę. Jeżeli emeryt wykonujący umowę zlecenia pozostaje jednocześnie w stosunku pracy, to podlega obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu stosunku pracy, a z tytułu zlecenia tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu; do ubezpieczenia emerytalnego i rentowych może przystąpić dobrowolnie, co pociąga za sobą obowiązek ubezpieczenia wypadkowego. Odnosi się to także do sytuacji, gdy podstawa wymiaru składki jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia, ponieważ emerytów nie dotyczy zasada obowiązująca innych ubezpieczonych, polegająca na uzupełnianiu wysokości podstawy do kwoty minimalnej o dochody z innych tytułów. Podstawą rozszerzenia obowiązku ubezpieczenia emeryta zatrudnionego na umowę o pracę o inne źródła dochodów stanowi tylko umowa szczególnego rodzaju, a mianowicie zawarta z aktualnym pracodawcą lub z innym podmiotem niż pracodawca, jeśli w ramach takiej umowy świadczona jest praca na rzecz tego pracodawcy. Z tytułu takiej umowy emeryt podlega ubezpieczeniom społecznym na takich samych zasadach jak ze stosunku pracy, czyli obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu i zdrowotnemu.
Kilku różnych zleceniodawców
Jeżeli natomiast emeryt wykonujący umowę zlecenia nie pozostaje jednocześnie w stosunku pracy, to podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz zdrowotnemu z tytułu umowy zlecenia. Ubezpieczenie wypadkowe obowiązkowe jest tylko wówczas, gdy wykonywanie umowy będzie odbywało się w siedzibie lub miejscu prowadzenia działalności zleceniodawcy. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne - można do niego przystąpić na własny wniosek, jeśli podlega się obowiązkowi ubezpieczeń: emerytalnego i rentowych. W przypadku kilku umów zlecenia u różnych zleceniodawców, emeryt podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym tylko z jednej umowy zlecenia, a ubezpieczeniu zdrowotnemu - ze wszystkich. Te zasady dotyczą także pozostałych wyżej wymienionych umów cywilnoprawnych i współpracy przy ich wykonywaniu. Tylko zawarcie umowy o dzieło nie powoduje w żadnym przypadku obowiązku opłacania składek ani na ubezpieczenia społeczne, ani na ubezpieczenie zdrowotne.
Podstawa wymiaru składek
Zarówno pracodawca, jak i zleceniodawca mają obowiązek dokonać zgłoszenia emeryta do ubezpieczeń na formularzu ZUS ZUA oraz rozliczać i odprowadzać należne składki. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytów wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia i umów podobnych stanowi przychód w rozumieniu przepisów podatkowych, jeżeli w umowie określono odpłatność za wykonanie umowy kwotowo, w stawce godzinowej lub akordowej, albo prowizyjnie. Jeżeli w umowie nie określono odpłatności za jej wykonanie w żaden z powyższych sposobów, to podstawę wymiaru składek stanowi kwota zadeklarowana, nie niższa jednak niż kwota najniższego wynagrodzenia. Obowiązek naliczenia i opłacenia składek występuje wówczas, gdy kwota przychodu zostanie ubezpieczonemu wypłacona lub postawiona do jego dyspozycji.
Podstawa prawna:
art. 9 ust. 4-4b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.).
Źródło: Puls Medycyny
Podpis: Sławomir Molęda