Szczepienie dzieci jedynie 
w obecności rodziców

Lekarskie badanie kwalifikacyjne oraz obowiązkowe szczepienia ochronne u dzieci, które nie ukończyły 6. roku życia, zawsze trzeba przeprowadzać w obecności osoby, która sprawuje prawną pieczę nad dzieckiem, albo jego opiekuna faktycznego.

Towarzystwo opiekuna 
gwarantowane ustawowo

Do grona osób upoważnionych do towarzyszenia dziecku, oprócz rodziców i innych opiekunów prawnych, należą też osoby sprawujące, bez obowiązku ustawowego, stałą opiekę nad dzieckiem, które ze względu na wiek, stan zdrowia albo stan psychiczny wymaga takiej opieki. Zgodnie z obowiązującym od 1 października 2011 r. stanem prawnym, obecność tych osób musi być zapewniona w każdym przypadku, ze względu na wiek dziecka, a nie tylko na żądanie przedstawiciela ustawowego lub opiekuna faktycznego niepełnoletniego pacjenta. Zasady te mają zastosowanie zarówno w razie szczepienia dziecka w przychodni, jak i w przypadku szczepienia noworodków w szpitalu.

Analogiczne zasady dotyczące obecności opiekunów obowiązują przy przeprowadzaniu konsultacji specjalistycznej u dziecka, u którego lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego.
Stosownie do regulacji art. 21 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, prawo pacjenta do obecności osoby bliskiej przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych jest gwarantowane ustawowo. Warto pamiętać, że jest to prawo pacjenta, a nie osoby, która sprawuje prawną pieczę nad pacjentem, albo jej opiekuna faktycznego, a więc realizacja tego prawa odbywa się w interesie dziecka. Wprowadzenie obowiązku obecności opiekunów służy nie tylko poszanowaniu praw małoletnich pacjentów, lecz stwarza także możliwość przekazania lekarzowi informacji na temat uwarunkowań zdrowotnych mogących stanowić przeciwwskazanie do szczepień.

Badania kwalifikacyjne 
tylko indywidualnie

Lekarskie badanie kwalifikacyjne oraz szczepienia ochronne u dzieci i młodzieży można przeprowadzić bez obecności opiekuna jedynie po uzyskaniu jego pisemnej zgody i otrzymanej od niego pisemnej informacji na temat uwarunkowań zdrowotnych mogących stanowić przeciwwskazanie do szczepień. Wymaganą zgodę opiekuna dołącza się wówczas do karty uodpornienia. Rozwiązanie to można jednak zastosować wyłącznie u dzieci starszych (które ukończyły 6. rok życia, a nie osiągnęły pełnoletności). Szczepienie młodszych dzieci nie może być zrealizowane bez obecności opiekunów, nawet za ich pisemną zgodą.

Kolejna zmiana polega na tym, że badanie kwalifikacyjne oraz szczepienie przeprowadza się wyłącznie indywidualnie. Nie ma więc już prawnej możliwości szczepienia grupowego, np. uczniów w szkole lub noworodków w szpitalu. Odstępstwo od tej zasady jest przejawem naruszenia prawa dziecka jako pacjenta do poszanowania intymności i godności w czasie udzielania mu świadczeń zdrowotnych, gwarantowanego przez ustawę o prawach pacjenta.

Sankcje za naruszenie 
praw pacjenta

Przeprowadzenie badania kwalifikacyjnego, konsultacji specjalistycznej oraz szczepienia dziecka bez obecności opiekuna prawnego lub faktycznego dziecka do ukończenia 6. roku życia lub bez pisemnej zgody na brak obecności tych osób u dziecka mającego powyżej 6 lat, a także realizacja szczepienia u dziecka grupowo, a nie indywidualnie — stanowi naruszenie praw pacjenta. Sąd może przyznać poszkodowanemu w ten sposób dziecku odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę (szkodę niemajątkową) na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego.

Ustawa o prawach pacjenta wskazuje winę naruszającego jako podstawę żądania zadośćuczynienia, przy czym roszczenie o zadośćuczynienie jest zasadne zarówno w przypadku naruszenia praw pacjenta z winy umyślnej, jak i nieumyślnie. Ocena stopnia winy wpływa na wysokość zasądzonej przez sąd kwoty zadośćuczynienia. Oznacza to, że w razie niestawiennictwa żadnego z opiekunów dziecka, pomimo poinformowania ich o planowanej realizacji szczepienia, przeprowadzenie szczepienia obowiązkowego bez ich obecności nie będzie przez podmiot leczniczy zawinione.


Podstawa prawna:

1) § 4, § 7 ust. 13, § 8, § 9 ust. 24 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. nr 182, poz. 1086);
2) art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2009 r. nr 52, poz. 417, z późn. zm.).