Przeszczepianie tkanek i narządów: nowe rozporządzenia

Dwa z przyjętych projektów precyzują wymagania zdrowotne, jakie spełniać powinien kandydat na dawcę przeszczepu, przeciwwskazania do oddania komórek, tkanek lub narządu oraz sposób monitorowania stanu zdrowia dawców po pobraniu od nich narządu.

Kto może zostać dawcą?

O tym, że pobranie narządu i jego przeszczepienie nie będzie wiązało się z zagrożeniem życia i zdrowia ani u dawcy, ani u biorcy orzeka lekarz po przeprowadzeniu wywiadu, badania przedmiotowego dotyczącego wszystkich narządów i układów organizmu oraz uwzględniającego istotne nieprawidłowości budowy ciała. Bierze także pod uwagę wyniki pomocniczych badań diagnostycznych: ilość leukocytów, erytrocytów i płytek krwi, OB, stężenie hemoglobiny i hematokrytu, stężenie we krwi sodu, potasu, glukozy, bilirubiny, aminotransferazy AlAT, kreatyniny, mocznika i białka, badania ogólnego moczu oraz badań niezbędnych do określenia stanu czynnościowego komórek, tkanek lub narządu przeznaczonych do pobrania. W razie stwierdzenia odchyleń od prawidłowego stanu zdrowia u kandydata na dawcę, osobę taką należy skierować do lekarza sprawującego nad nią opiekę, w celu dalszej diagnostyki i leczenia.
Wśród stałych przeciwwskazań do bycia dawcą allogenicznym wymieniono aktywne lub przewlekłe i nawracające choroby układów krążenia, krwiotwórczego, pokarmowego, oddechowego, moczowo-płciowego, immunologicznego i endokrynnego, choroby skóry i krwi, przewlekłe i nawracające zaburzenia układu krzepnięcia, przewlekłe schorzenia ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, kolagenozy, nowotwory złośliwe oraz gąbczaste zwyrodnienie mózgu. Przeciwwskazaniami czasowymi są choroby zakaźne. W przypadku większości chorób zakaźnych okresem przeciwwskazanym do pobierania narządów są dwa tygodnie od pełnego wyleczenia. Okres ten wydłuża się do 6 miesięcy w przypadku toksoplazmozy, a do 2 lat, gdy kandydat na dawcę chorował na brucelozę, gorączkę Q, gruźlicę, gorączkę reumatyczną lub zapalenie szpiku.
Monitorowanie stanu zdrowia dawców narządu ma na celu zapobieganie powikłaniom związanym z zabiegiem pobrania. Dlatego bezpośrednio po pobraniu narządu, 3 miesiące po pobraniu, 12 miesięcy po pobraniu i co 12 miesięcy przez kolejnych 10 lat u dawcy należy wykonywać wiele badań diagnostycznych, obejmujących szczegółowe badanie krwi, badanie ogólne moczu, a w niektórych przypadkach także USG nerki lub wątroby.

Lista oczekujących biorców

W celu zapewnienia jednakowego dostępu wszystkich pacjentów do procedur przeszczepowych, na mocy rozporządzenia MZ utworzona zostanie krajowa lista osób oczekujących na przeszczepienie, prowadzona przez Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne do Spraw Transplantacji Poltransplant. Na listę tę zgłaszani powinni być potencjalni biorcy przeszczepów unaczynionych pobranych od osób żyjących i zmarłych oraz potencjalni biorcy allogeniczni komórek krwiotwórczych szpiku, krwi obwodowej i pępowinowej. Zarejestrowanie na liście jest warunkiem przeprowadzenia planowanego przeszczepienia. Projekt rozporządzenia zobowiązuje Poltransplant do niezwłocznego poinformowania lekarza kwalifikującego do przeszczepienia lub osoby na nie oczekującej o wprowadzeniu jej danych na listę.
Wyboru biorcy narządu spośród osób zarejestrowanych na liście dokonuje Poltransplant w porozumieniu z ośrodkiem, w którym pracuje lekarz kwalifikujący do przeszczepu oraz z ośrodkiem przeszczepiającym. Poltransplant uwzględnia pilność wykonania przeszczepu, czas oczekiwania na przeszczepienie, wskazania i przeciwwskazania do przeszczepiania (zwłaszcza anatomiczne i immunologiczne), ogólny stan zdrowia biorcy oraz przewidywane efekty przeszczepienia.
Podczas obrad 9 stycznia przyjęto też projekty rozporządzeń określających sposób prowadzenia przez Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne do Spraw Transplantacji Poltransplant w formie pisemnej i elektronicznej krajowego rejestru przeszczepień komórek, tkanek i narządów oraz centralnego rejestru niespokrewnionych dawców szpiku i krwi pępowinowej.
Projekty wszystkich rozporządzeń 17 stycznia skierowano do dwutygodniowch uzgodnień zewnętrznych. Ponieważ ustawa o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów obowiązuje już od 1 stycznia br., rozporządzenia wejdą w życie z dniem ich ogłoszenia.