Profilaktyka zachowań samobójczych: co już się udało, co zostało do zrobienia?

• 20 grudnia odbyła się konferencja "Promocja zdrowia psychicznego i zapobieganie zachowaniom samobójczym w ramach NPZ - odpowiedź na wyzwania doby kryzysu", organizowana przez Instytut Psychiatrii i Neurologii. Zaproszeni eksperci omówili m.in. kwestie dotyczące profilaktyki zachowań samobójczych.
• Instytut Psychiatrii i Neurologii realizował w 2022 r. program zapobiegania zachowaniom samobójczym, finansowany przez Ministerstwo Zdrowia. Jest on częścią Narodowego Programu Zdrowia. Jakie wnioski płyną z pierwszego roku wdrażania programu?

Aktualnie realizowany Narodowy Program Zdrowia (NPZ) potrwa do 2025 r. W jego poprzedniej edycji również podejmowano działania z zakresu szeroko pojętej ochrony zdrowia psychicznego, ale dopiero w tej na lata 2021-2025 uwzględniono także prewencję zachowań samobójczych.

Zapobieganie samobójstwom w ramach Narodowego Programu Zdrowia

Joanna Głażewska, naczelnik Wydziału Planowania Programów Departamentu Zdrowia Publicznego i Rodziny Ministerstwa Zdrowia, wskazała, że program zapobiegania zachowaniom samobójczym to efekt trwających cztery lata prac w eksperckim gronie.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Próba samobójcza. Jak pomóc osobie, która ją podjęła?

– Zdrowie publiczne jest specyficzną dziedziną, nie widać w niej od razu spektakularnych efektów. Mówimy o zadaniach podejmowanych mozolnie przez setki ludzi w Polsce. Zmiana postaw i świadomości wymaga czasu. (...) Zdrowie psychiczne to nie jest tylko domena ministra zdrowia, ale wszystkich decydentów mających wpływ na to, w jakich warunkach żyjemy. (...) Celem strategicznym NPZ jest też ograniczanie nierówności społecznych w zdrowiu - mówiła Joanna Głażewska, podkreślając jednocześnie szeroki profil działań podejmowanych i zaplanowanych w ramach Programu.

Profilaktyka zachowań samobójczych - jesteśmy na początku drogi

Także program przeciwdziałania samobójstwom to działania w różnych obszarach. Obejmuje takie pola działań jak:

• badania naukowe, społeczne i analizę trendów zdrowotnych dot. zachowań samobójczych;
• promowanie odpowiedzialnej polityki informacyjnej w mediach i wśród dziennikarzy
• opracowanie, monitorowanie i aktualizację standardów dotyczących postępowania w sytuacjach ryzyka zachowań samobójczych;
• opracowanie, wdrażanie i ewaluację programów programów profilaktycznych opartych na dowodach;
• szkolenia dla medyków, nauczycieli i służb mundurowych;
• koordynację działań przez Biuro ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym w IPiN.

Bardzo często w kontekście zachowań samobójczych mówi się, poza skuteczną analizą ryzyka, właśnie o profilaktyce. Jak jednak podkreślili eksperci, aby program profilaktyki zachowań samobójczych przyniósł efekt, powinien być odpowiednio zaplanowany i dopracowany - a to wymaga czasu.

Dr Krzysztof Ostaszewski, adiunkt w Zakładzie Zdrowia Publicznego Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie i kierownik Pracowni Profilaktyki Młodzieżowej „Pro-M”, przyznał, że w tym zakresie nadal znajdujemy się na początku drogi. Pierwsze zrealizowane już kroki to przegląd programów profilaktycznych w obszarze zachowań samobójczych oraz wybór tych, które można zaadaptować do polskich warunków i grup docelowych.

– Przygotowanie narzędzi, które będzie można wykorzystać czy to w szkołach, czy placówkach ochrony zdrowia, wymaga czasu. W Polsce jednocześnie jest podejmowanych wiele różnych działań o charakterze profilaktycznym, które dotyczą przeciwdziałania zachowaniom samobójczy, ale też zaburzeniom depresyjnym. Działania o wysokim potencjalne skuteczności to przede wszystkim te polegające na organizowaniu różnorodnych form pomocy psychologicznej i medycznej dla osób w kryzysie, ale też np. tworzenie infolinii niosącej wsparcie. Inne ważne działania to także prowadzenie szkoleń dla profesjonalistów pracujących z osobami w kryzysie - wskazał.

Wyodrębniono pięć grup docelowych, na których skoncentrują się działania szkoleniowo-profilaktyczne:

• dzieci i młodzież szkolna;
• dzieci i młodzież po próbach samobójczych oraz pacjenci psychiatrycznej opieki zdrowotnej;
• studenci i młodzi dorośli,
• seniorzy i środowiska lokalne;
• żołnierze, weterani wojenni, uchodźcy i osoby uzależnione od substancji.

– Zrobiliśmy przegląd literatury polskiej i zagranicznej przygotowując się do wyboru programów, chcielibyśmy skorzystać z dorobku światowego, aby móc działać skutecznie. (...) Chcemy sięgnąć po programy, których skuteczność została udowodniona, i zaadaptować je do polskich warunków - dodał dr Krzysztof Ostaszewski.

Wybrano 4 programy:

• SOS Signs of Suicide Prevention Program,
• Family Based Crisis Intervention,
• The Coping Long Term with Active Suicide Program (CLASP),
• Program dla seniorów.

Jako grupy docelowo zidentyfikowano:

• młodzież szkolną w dwóch przedziałach wiekowych 13-15 lat i 16-18;
• opiekunów osób starszych i przewlekle chorych;
• młodzież w wieku 13-19 z tendencjami samobójczymi;
• pacjentów leczonych stacjonarnie w placówkach opieki psychiatrycznej.

PRZECZYTAJ TAKŻE: RPO interweniuje u premiera ws. reformy psychiatrii dziecięcej. "Sytuacja wciąż dramatyczna"