Jak wykorzystać potencjał farmaceutów klinicznych? Znamy rekomendacje MZ i GIF

Resort wraz z GIF przedstawił „Raport 2022. Rozwiązania w zakresie farmacji klinicznej oraz działalności farmaceutów w podmiotach leczniczych”, będący efektem prac powołanego przez ministra zdrowia Zespołu ds. wypracowania rozwiązań w zakresie farmacji klinicznej oraz działalności farmaceutów w podmiotach leczniczych wraz z wykazem badań diagnostycznych wykonywanych przez farmaceutów.

W skład Zespołu weszli przedstawiciele różnych środowisk funkcjonujących w ochronie zdrowia i zajmujących się świadczeniami zdrowotnymi oraz opieką nad pacjentem hospitalizowanym. Zespół liczył 28 członków, wśród których znaleźli się przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, Głównego Inspektoratu Farmaceutycznego, Narodowego Funduszu Zdrowia, Rzecznika Praw Pacjenta oraz uczelni medycznych, konsultanci krajowi farmacji szpitalnej i klinicznej, przedstawiciele samorządu aptekarskiego, lekarskiego i diagnostów laboratoryjnych oraz towarzystw farmaceutycznych i związków zawodowych zrzeszających farmaceutów.

Prace Zespołu nad raportem trwały rok. Wypracowany dokument stanowi kompromis pomiędzy różnymi wizjami udziału farmaceutów w opiece nad pacjentem hospitalizowanym.

Wykorzystanie potencjału farmaceutów drogą do nowoczesnego modelu systemu ochrony zdrowia

Jak przypomina resort zdrowia w komentarzu do raportu, z dokumentu strategicznego „Zdrowa Przyszłość. Ramy strategiczne dla systemu ochrony zdrowia na lata 2021-2027, z perspektywą do 2030 r.” wynika, że Polska uważana jest za jeden z najszybciej starzejących się krajów w Unii Europejskiej, co powoduje zwiększenie liczby osób cierpiących z powodu chorób przewlekłych oraz szybki wzrost populacji osób starszych, którą charakteryzuje wielochorobowość i związana z tym wielolekowość, niekiedy prowadząca do polipragmazji.

Jak zaznaczono, przy szybko zwiększającej się ofercie lekowej na rynku, rosnących kosztach terapii, upowszechnianiu się zjawiska samoleczenia, a dodatkowo zmniejszających się zasobach kadr medycznych, a także ich starzeniu, nie można w systemie opieki zdrowotnej nie wykorzystać potencjału farmaceutów i roli, jaką mogą, a nawet powinni, pełnić w systemie ochrony zdrowia.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Farmaceuci w Polsce wciąż są niedoceniani [PODCAST]

“W ostatnich latach rola ta stopniowo się zmienia. Następuje wyraźne przeorientowanie zainteresowań farmaceutów, dotychczas ukierunkowanych ściśle na wytwarzanie i dyspensowanie leków, ku aktywnemu rozpoznawaniu i zaspokajaniu potrzeb indywidualnych pacjentów, zapewnianiu im skutecznej i bezpiecznej farmakoterapii, jak również ku aktywnemu uczestniczeniu w procesie udzielania świadczeń zdrowotnych” - czytamy w raporcie.

“Wykorzystanie pełnego potencjału wykształconych farmaceutów, będących jednym z filarów zawodów zaufania publicznego, jest jedyną drogą do wprowadzenia nowoczesnego modelu systemu ochrony zdrowia, gwarantującego poprawę opieki nad pacjentem, poprzez indywidualizację oraz optymalizację farmakoterapii, obniżenie kosztów leczenia finansowanych ze środków publicznych, jak również poprawę ekonomicznego funkcjonowania podmiotów leczniczych” - podkreślono.

Dodano, że farmaceuci pragną zmian w systemie ochrony zdrowia, by móc spożytkować swoją wiedzę uzyskaną w toku wieloletniego kształcenia oraz doświadczenie zawodowe do wsparcia i współpracy z innymi zawodami medycznymi, ale przede wszystkim dla dobra pacjenta.

Jakie rozwiązania w zakresie farmacji klinicznej rekomenduje MZ i GIF

Jak wyjaśniono, głównym celem prac Zespołu było wypracowanie rozwiązań w zakresie farmacji szpitalnej i klinicznej oraz działalności farmaceutów w podmiotach leczniczych wraz z wykazem badań diagnostycznych wykonywanych przez farmaceutów.

Dodano, że rozległy charakter przedstawionych w raporcie rekomendacji “wskazuje na szerokie ramy obszarów, które należy przygotować, aby rozwijający się zawód medyczny farmaceuty klinicznego mógł znaleźć właściwe miejsce w systemie ochrony zdrowia”.

Wśród niemalże 40 rekomendacji znalazł się m.in. zapis, aby określić wiążący dla farmaceutów standard dla usług farmacji klinicznej stale aktualizowany zgodnie z rozwojem nauk i potrzebami pacjentów.

Konieczne jest także wdrożenie zawodu farmaceuty klinicznego z uwzględnieniem perspektywy całego zespołu interdyscyplinarnego, w którym zostanie szczegółowo doprecyzowana przestrzeń kompetencyjna i odpowiedzialność farmaceutów klinicznych.

Inna rekomendacja dotyczy kształcenia większej liczby farmaceutów klinicznych oraz wprowadzenia zmian w ich kształceniu, w tym wprowadzenia modelu rezydentur, co pozwoli na lepsze przygotowanie do wykonywania zawodu. Aktualne regulacje prawne pozwalają na świadczenie usług farmacji klinicznej wyłącznie farmaceutom posiadającym specjalizację (kliniczną, szpitalną lub w dziedzinie farmakologii) lub będących w trakcie stażu specjalizacyjnego pod opieką specjalisty.

Ponadto rekomenduje się nadanie farmaceucie uprawnień do dostępu do pełnej dokumentacji medycznej oraz możliwość proaktywnego uczestniczenia w procesie decyzyjnym dotyczącym dobrostanu pacjenta, w celu optymalizacji farmakoterapii, uniknięcia błędów lekowych oraz zwiększenie wpływu na efektywność całego procesu leczenia.

Wskazano także, że należy umiejscowić zespół farmacji klinicznej w strukturze organizacyjnej podmiotu leczniczego jako komórki organizacyjnej o odrębnym kodzie resortowym, podległej dyrektorowi pionu medycznego lub wyodrębnionego zespołu w aptece szpitalnej, podległego kierownikowi apteki szpitalnej.

Proponuje się także włączenie farmaceutów w edukację pacjenta hospitalizowanego na temat zasad farmakoterapii, często zagubionego w wyniku skomplikowanej i złożonej sytuacji zdrowotnej oraz jako wsparcia zespołu sprawującego opiekę nad pacjentem, co przełoży się na zwiększenie przestrzegania zaleceń terapeutycznych, poprawę zachowań prozdrowotnych pacjenta oraz ograniczenie występowania problemów lekowych.

Rekomenduje się także zatrudnienie farmaceutów klinicznych w podmiotach leczniczych oraz zapewnienie odpowiedniej ich liczby, powinno być dostrzegalne przez system ochrony zdrowia, w tym płatnika, i nieść za sobą benefity dla podmiotu leczniczego promującego dobre praktyki kliniczne.

Wprowadzenie pilotażu usług farmacji klinicznej

Mając na uwadze modele finansowania usług farmacji klinicznej na świecie, także dla rozwoju farmacji klinicznej w Polsce niezbędne jest wypracowanie odpowiednich instrumentów finansowania, jednoznacznie przypisane do realizacji tych usług. Szczegółowy mechanizm finansowania będzie mógł zostać opracowany w oparciu o przeprowadzone pilotaże.

Z kolei wprowadzenie pilotażu usług farmacji klinicznej pozwoli ocenić skuteczność i zasadność objęcia pacjentów tymi usługami oraz wskaże bariery istniejące w systemie, wpływające na przyszłe problemy wdrożeniowe i nieosiąganie najwyższej efektywności usług farmacji klinicznej.

W raporcie rekomenduje się także wprowadzenie regulacji prawnych, nakładających obowiązek uzyskania zezwolenia na prowadzenie apteki szpitalnej przez te podmioty lecznicze, które takiej zgody/zezwolenia dla apteki szpitalnej do chwili obecnej nie uzyskały, w celu ujednolicenia zasad funkcjonowania wszystkich aptek szpitalnych pod względem wymagań formalnych.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Prof. Gellert: lekarz, pielęgniarka, farmaceuta - musimy uczyć ich komunikowania