Otyłość a podwójna cukrzyca

"Podwójna cukrzyca" (nazywana również cukrzycą typu 1,5 lub typu 3), czyli jednoczesne występowanie objawów cukrzycy typu 1 oraz typu 2, diagnozowana jest głównie u dzieci. Patofizjologia tej hybrydowej postaci nie jest do końca jasna. Naukowcy podejrzewają, że u predysponowanych genetycznie dzieci najpierw dochodzi do nieprawidłowości w produkcji insuliny i do rozwoju cukrzycy typu 1, a następnie - wskutek otyłości i związanych z nią zaburzeń metabolicznych - rozwija się tkankowa oporność na insulinę, charakterystyczna dla cukrzycy typu 2. Niewykluczony jest także mechanizm odwrotny, w którym otyłość i/lub cukrzyca typu 2 prowadzą do powstania cukrzycy typu 1, zgodnie z ogłoszoną już 5 lat temu "hipotezą przyspieszania" (accelerator hypothesis).
Hipoteza ta zakłada, że synergistyczne działanie uwarunkowanej otyłością oporności na insulinę oraz predyspozycji genetycznych przyspiesza apoptozę trzustkowych komórek beta. W 2003 r. hipotezę przyspieszania sprawdzano na grupie 94 dzieci i stwierdzono, że tzw. cukrzyca młodzieńcza (typu 1), dotychczas uważana za niezależną od czynników środowiskowych, rozwija się znacznie szybciej u dzieci otyłych niż u dzieci szczupłych (Diabetes Care 2003, 26: 2865-2870).

Jaka strategia terapeutyczna?

Niezależnie od tego, z którym mechanizmem mamy do czynienia (być może u różnych osób występują różne mechanizmy), pewne jest, że kluczową rolę w powstaniu "podwójnej cukrzycy" odgrywa otyłość. A ponieważ liczba otyłych dzieci rośnie zatrważająco szybko, przypadki zachodzenia dwóch typów cukrzycy stają się coraz powszechniejsze.
Zespół diabetologów ze Szpitala Dziecięcego w Pittsburgu (USA) prześledził historie choroby 260 młodych pacjentów leczonych tam w latach 1979-1998. redni czas obserwacji jednego pacjenta wyniósł 9 lat. Okazało się, że u 25 proc. dzieci z początkowo rozpoznaną cukrzycą typu 1 rozwinęły się cechy cukrzycy typu 2, a niemal połowa dzieci otyłych, które w momencie zakwalifikowania do badania miały cukrzycę typu 2, pod koniec okresu obserwacji wykazywała także objawy cukrzycy typu 1 (Diabetes Care 2003, 26: 2876-2882; Pediatric Diabetes 2003, 4: 110-113).
Nad problemem podwójnej cukrzycy dyskutowano w czerwcu br. podczas 65 zjazdu naukowego Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego (American Diabetes Association - ADA). Zwrócono uwagę na trudności w rozpoznaniu mieszanej postaci schorzenia i konieczność wdrożenia bardziej złożonej diagnostyki. Pojawienie się w populacji przypadków podwójnej cukrzycy komplikuje dość proste dotychczasowe rozumowanie, że otyłość równa się cukrzycy typu 2, a wykrycie przeciwciał przeciwko komórkom beta oznacza cukrzycę typu 1. Dużym problemem jest również leczenie kombinacji cech obu typów cukrzycy - nie wiadomo, czy chorym podawać insulinę, czy leki doustne, czy być może zastosować obie strategie terapeutyczne jednocześnie.

Palący problem

Najskuteczniejszą metodą walki z podwójną cukrzycą jest z pewnością zapobieganie otyłości u dzieci. Niestety, liczba dzieci otyłych wzrasta niepokojąco szybko, zwłaszcza wśród niższych warstw społecznych. W Europie przyrost ten szacowany jest na 400 tys. rocznie, a przyczyniają się do niego głównie kraje regionu śródziemnomorskiego oraz centralnej i wschodniej części kontynentu. Na południu Europy, gdzie obserwuje się wypieranie tradycyjnej kuchni śródziemnomorskiej przez żywność wysoko przetworzoną, bogatą w tłuszcze, rafinowany cukier i sól, odsetek dzieci otyłych sięga już 20-35 proc., natomiast na północy kontynentu oscyluje wokół 10-20 proc.
Według brytyjskiej organizacji International Obesity Task Force, wśród 14 milionów europejskich dzieci z nadwagą 520 tys. ma nadciśnienie tętnicze, 830 tys. podwyższone stężenie triglicerydów, 900 tys. wysokie stężenie cholesterolu LDL, 710 tys. za niski poziom cholesterolu HDL, 90 tys. upośledzoną tolerancję glukozy, 210 tys. cukrzycę typu 2, a 225 tys. stłuszczenie wątroby. Przyczyn epidemii dziecięcej otyłości upatruje się w braku zainteresowania aktywnym spędzaniem wolnego czasu, nadużywaniu środków transportu, zbyt dużym wyborze kanałów telewizyjnych, agresywnej promocji kalorycznych produktów żywnościowych oraz dużej łatwość ich nabycia.
Źródło: IOTF Childhood Obesity Report 2004.

Zdrowotne następstwa otyłości u dzieci
Skutkami dziecięcej otyłości mogą być zaburzenia:
o metaboliczne
- cukrzyca typu 2
- zespół metaboliczny
o hormonalne
- nieregularne miesiączki
- trądzik
- hirsutyzm
o ortopedyczne
- -młodzieńcze złuszczenie
głowy kości udowej
- choroba Blounta
o sercowo-naczyniowe
- dyslipidemia
- nadciśnienie tętnicze
- przerost lewej komory
- zmiany miażdżycowe
o psychologiczne
- depresja
- pogorszenie jakości życia
o neurologiczne
- -idiopatyczne nadciśnienie śródczaszkowe (rzekomy guz mózgu)
o wątrobowe
- -niealkoholowe stłuszczenie wątroby
o płucne
- -obturacyjny bezdech podczas snu
- -zaostrzenia astmy oskrzelowej
o nerkowe
- proteinuria

Źrodło: Circulation 2005, 111: 1999-2012.