• podstawową opiekę zdrowotną,
• sieć specjalistycznych onkologicznych przychodni i oddziałów szpitalnych z ośrodkami szybkiej diagnostyki onkologicznej,
• kilkadziesiąt łatwo dostępnych ośrodków kompetencji, posiadających odpowiednie doświadczenie i zasoby do leczenia nowotworów w najczęstszych lokalizacjach (rak płuca, piersi, jelita grubego, gruczołu krokowego),
• sieć centrów doskonałości, zajmujących się dodatkowo leczeniem skomplikowanych przypadków klinicznych, nowotworów rzadkich, prowadzeniem badań naukowych i kształceniem kadr.

Zakres proponowanych zmian obejmie wszystkie piętra systemu opieki zdrowotnej, zapewniając w ten sposób ich lepsze współdziałanie. Istnieją dowody, że lekarze i zespoły wyspecjalizowane w leczeniu określonych typów nowotworów (udokumentowane liczbą leczonych chorych, posiadaną kadrą i infrastrukturą) uzyskują o ok. 10-20 proc. lepsze wyniki leczenia. Koordynacja wykorzystania zasobów wpłynie nie tylko na wyniki leczenia, ale poprawi również organizację procesu, nabywanie kompetencji oraz zwiększy jego efektywność ekonomiczną.

Powyższe działania należy poprzedzić przeprowadzeniem analizy posiadanych zasobów w odniesieniu do aktualnych oraz przyszłych potrzeb. W celu zapewnienia skutecznej realizacji większości celów Strategii, istnieje potrzeba utworzenia instytucji o odpowiednich kompetencjach merytorycznych, koordynującej i monitorującej najważniejsze aspekty walki z rakiem w Polsce. W jej pracach powinni uczestniczyć jako zewnętrzni eksperci przedstawiciele towarzystw naukowych, lekarze i przedstawiciele innych zawodów medycznych z ośrodków onkologicznych (instytuty, jednostki wyższych uczelni, centra regionalne i resortowe oraz inne podmioty lecznicze), a także przedstawiciele pacjentów i organizacji pozarządowych.

Działanie 1.1. Monitorowanie i koordynacja najważniejszych aspektów walki z rakiem w Polsce

Kluczową rolę w procesie terminowej i skutecznej realizacji większości działań strategii powinna pełnić odpowiednio umocowana instytucja. W pierwszym okresie proponuje się powołanie specjalnej komórki organizacyjnej o randze departamentu w Ministerstwie Zdrowia. Jej zadaniem byłoby monitorowanie funkcjonowania systemu opieki onkologicznej, a także podejmowanie inicjatyw zmierzających do jego racjonalizacji oraz poprawy koordynacji i efektywności. Merytoryczne wsparcie tych działań powinno zostać powierzone Radzie ds. Onkologii, składającej się z przedstawicieli wszystkich dziedzin walki z rakiem, środowisk pacjentów i organizacji pozarządowych. Wytyczanie najważniejszych działań w obszarze walki z rakiem oraz przygotowywanie rekomendacji w tym zakresie winno mieć charakter wielosektorowy i obejmować również takie zagadnienia, jak szkolenie zawodowe pracowników ochrony zdrowia, inicjowanie badań naukowych, promocję zdrowia oraz edukację społeczną w zakresie zapobiegania i zwalczania chorób nowotworowych. Ta wielosektorowość powoduje, że w przyszłości należy poszukiwać skutecznych instytucjonalnych rozwiązań, które pozwolą na wypełnianie roli koordynacyjnej w działaniach objętych kompetencjami różnych ministrów i jednostek administracji publicznej. Zadania te mogłaby realizować powołana w tym celu instytucja.

Skuteczność zadań realizowanych przez ośrodek koordynujący walkę z rakiem powinna być zapewniona poprzez:

• wyposażenie go w odpowiednie kompetencje oraz dostęp do danych, 
• kolegialność i transparentność decyzji w gronie fachowej, szerokiej reprezentacji różnych podmiotów i instytucji zaangażowanych w zwalczanie nowotworów oraz organizacji zrzeszających pacjentów, 
• odpowiednie finansowanie.

Realizacja: MZ

Termin: III kwartał 2014 r.

 

Działanie 1.2.Stworzenie mapy zasobów i potrzeb onkologii w Polsce

Aktualizacja wiedzy o stanie infrastruktury i wyposażenia oraz zasobów kadrowych instytucji zajmujących się walką z rakiem w Polsce powinna stanowić punkt wyjścia we wdrażaniu Strategii i uwzględniać obecny poziom zachorowań (ok. 150 tys. nowych przypadków rocznie) oraz prognozowany wzrost zachorowalności ogólnej do ok. 185 tys. do roku 2025. Mapa zasobów i potrzeb to podstawowe narzędzie w planowaniu zmian organizacyjnych i strukturalnych (inwestycji, szkoleń), a jej sporządzenie powinno nastąpić na możliwie wczesnym etapie wdrażania Strategii.

Realizacja: MZ, NFZ

Termin: II kwartał 2015 r.

 

Działanie 1.3. Uruchomienie systemu monitorowania jakości opieki onkologicznej w Polsce

Monitorowanie jakości opieki zdrowotnej w Polsce stanowi istotny problem systemowy. Obecnie ogranicza się ono w zasadzie do funkcji kontrolnej realizowanej przez NFZ, wyłącznie w odniesieniu do wymaganych zasobów (z pominięciem monitorowania samych procesów i ich wyników). W opiece onkologicznej normy obowiązujące w zakresie zapewnienia jakości procesów, a częściowo również wyników, dotyczą wyłącznie procedur związanych ze stosowaniem promieniowania jonizującego w celach terapeutycznych lub diagnostycznych oraz izotopów promieniotwórczych. W pozostałym zakresie normy te mają niewiążący charakter i bazują na wytycznych opracowanych przez Centrum Monitorowania Jakości w Ochronie Zdrowia w odniesieniu do systemu akredytacji w lecznictwie zamkniętym lub Polskiego Centrum Akredytacji.

Należy stworzyć system zapewnienia jakości w opiece onkologicznej o szerszym niż dotychczas zasięgu i funkcjach, bazujący na systematycznym i kompleksowym gromadzeniu danych o wynikach leczenia, zdarzeniach niepożądanych i powikłaniach, ich analizie na poziomie poszczególnych obszarów opieki, regionów i świadczeniodawców oraz regularnym, okresowym publikowaniu informacji na ten temat. Należy rozważyć powierzenie tego zadania instytucji koordynującej, o której mowa w Działaniu 1.1.

Realizacja: MZ we współpracy z CMJ, NFZ i CSiOZ

Termin: III kwartał 2015 r.

 

Działanie 1.4. Wyodrębnienie ośrodków referencyjnych specjalizujących się i prowadzących kompleksowe leczenie nowotworów w najczęstszych lokalizacjach narządowych

Koncepcja jednostek („unitów”) narządowych wyspecjalizowanych w leczeniu określonych rodzajów nowotworów pojawiła się pod koniec lat 70. XX wieku i dotyczyła ośrodków leczenia raka piersi (breast units — BU). Na początku XXI wieku European Society of Mastology (EUSOMA) opublikowało stanowisko w sprawie BU, następnie wzmocnione rezolucją Parlamentu Europejskiego, w którym wskazuje się na główne cechy BU oraz potrzebę upowszechnienia tego modelu opieki w krajach Unii Europejskiej. Z wcześniejszych opracowań opisujących czynniki sukcesu w zwalczaniu raka piersi w wybranych krajach europejskich oraz sytuację systemu zwalczania raka piersi w Polsce wynika, że na osiąganie dobrych wyników wpływa m.in. optymalizacja procesów leczniczych i diagnostycznych, obejmująca w szczególności specjalizację ośrodków, łączenie różnych metod leczenia oraz systematyczna ocena wyników leczenia na poziomie placówek. Wyodrębnienie BU ma odpowiedzieć na problem fragmentacji opieki i braku instytucjonalnej odpowiedzialności za jej wynik, opóźnień w diagnostyce i podejmowaniu poszczególnych etapów terapii oraz odpowiedniego doboru sposobów postępowania, zgodnego z aktualnymi zaleceniami diagnostyczno-terapeutycznymi.

Przy zapewnieniu odpowiedniego otoczenia prawnego i organizacyjnego sieć BU w Polsce będzie docelowo oparta o ok. 60-80 istniejących ośrodków, obejmujących populację ok. 350-650 tys. mieszkańców każdy. Przy liczbie zachorowań na raka piersi ok. 15 tys. rocznie pozwoli na zachowanie efektu skali. Proces ten przewidziany jest na ok. 6 lat. Stan docelowy i zrównoważenie geograficzne osiągnięte zostanie na drugim etapie procesu. Według podobnych założeń, w kolejnych etapach powstawać będą ośrodki wyspecjalizowane w leczeniu raka jelita grubego i innych najczęstszych nowotworów (rak płuca, rak gruczołu krokowego).

Realizacja: MZ we współpracy z NFZ, COI, uczelniami medycznymi oraz towarzystwami naukowymi

Termin:

Etap I — pilotaż BU — 2015-2017 r.

Etap II — stan docelowy BU — 2020 r.

Działanie 1.5. Wytypowanie ośrodków referencyjnych (centrów doskonałości), specjalizujących się w leczeniu rzadkich nowotworów oraz skomplikowanych przypadków klinicznych

Leczenie chorych na rzadkie nowotwory, dla których zachorowalność nie przekracza 3 na 100 000 ludności (według kryteriów przyjętych przez IRCI) w wielospecjalistycznych ośrodkach referencyjnych pozwala uzyskać lepsze wyniki leczenia, a jednocześnie jest bardziej efektywne kosztowo. Wyróżnia się ponad 180 typów rzadkich nowotworów złośliwych (z czego większość stanowią mięsaki tkanek miękkich i kości, guzy neuroendokrynne, nowotwory krwi i część chłoniaków). Na mięsaki w Polsce zapada rocznie około 1000 chorych, którzy powinni być leczeni w najwyżej 5-6 ośrodkach. W ośrodkach tych powinno się także odbywać leczenie skomplikowanych przypadków klinicznych, w tym z wykorzystaniem innowacyjnych lub eksperymentalnych metod. Pozwoli to na ograniczenie takich niekorzystnych zjawisk jak opóźnienie rozpoznania, trudności w diagnostyce histopatologicznej, nieprawidłowe leczenie w ośrodkach o małym doświadczeniu. Należy przy tym zapewnić skierowanie pacjenta do ośrodków referencyjnych na możliwie wczesnym etapie choroby.

Realizacja: MZ we współpracy z COI, uczelnie medyczne, NFZ, towarzystwa naukowe

Termin: IV kwartał 2015 r.

 

Działanie 1.6. Stworzenie lokalnych punktów informacji onkologicznej

Chorzy z rozpoznaniem lub podejrzeniem nowotworu i ich najbliżsi najczęściej odczuwają lęk, niepewność i zagubienie. Lokalne punkty udzielające informacji o dostępnych metodach i miejscach diagnostyki i leczenia oraz możliwych, najczęściej występujących niepożądanych efektach terapii, informatory dla pacjentów, infolinia oraz specjalne strony internetowe pomogą w obniżeniu poziomu lęku i niewiedzy, szczególnie na początku procesu. Współpraca z podmiotami zajmującymi się pomocą społeczną, organizacjami pozarządowymi oraz wolontariuszami umożliwi wsparcie prawne, doradztwo w zakresie powrotu na rynek pracy czy kontynuacji edukacji, dostępnych możliwości wsparcia psychologicznego oraz socjalnego dla pacjentów i ich rodzin. Punkty takie powinny zostać utworzone w każdym z istniejących wojewódzkich ośrodków onkologicznych oraz poza nimi, w liczbie 2-3 na województwo i być finansowane w ramach lokalnych budżetów obecnie przeznaczanych na programy zdrowotne.

Realizacja: Samorządy wojewódzkie we współpracy z ośrodkami onkologicznymi oraz OW NFZ

Termin: II kwartał 2015 r.

 

Strategia Walki Z Rakiem w Polsce 2015-2024

Cel i struktura  dokumentu

Celem nadrzędnym strategii jest poprawa populacyjnych wskaźników zachorowalności i umieralności związanych z chorobami nowotworowymi w Polsce oraz jakości życia chorych na nowotwory.

Niniejsze opracowanie stanowi opis długofalowych celów i działań obejmujących walkę z rakiem w Polsce w kompleksowym i wielosektorowym ujęciu. Jest ono oparte na doświadczeniach innych państw europejskich w tej dziedzinie oraz międzynarodowych zaleceniach dotyczących tworzenia podobnych dokumentów, z uwzględnieniem polskich uwarunkowań ekonomicznych, społecznych i kulturowych. Zaproponowane metody i obszary oddziaływania powinny się przyczynić do skuteczniejszego zapobiegania zachorowaniom i zmniejszenia liczby możliwych do uniknięcia zgonów. Projekt zakłada, że poprawę populacyjnych wskaźników zachorowalności i umieralności na nowotwory można będzie uzyskać nie tylko w sposób bezpośredni, ale również poprzez promocję prozdrowotnych zachowań w społeczeństwie, poprawę jakości szkolenia kadr medycznych czy wspieranie nauki i badań nad rakiem.

Opracowanie i wdrożenie skutecznego i efektywnego modelu opieki onkologicznej jest pierwszym z nakreślonych w dokumencie 20 celów do zrealizowania.