W poszukiwaniu nowych, skuteczniejszych sposobów finansowania i organizacji leczenia onkologicznego, a zwłaszcza poprawienia dostępu do nowoczesnych terapii lekowych, eksperci firmy EY zaproponowali utworzenie specjalnego funduszu. Miałby on m.in. finansować podawanie chorym leków, które jeszcze nie zostały ocenione przez AOTMiT lub też otrzymały negatywną rekomendację z przyczyn ekonomicznych.

Proponowane przez ekspertów EY rozwiązanie w postaci specjalnego funduszu funkcjonuje w kilku krajach, m.in. w Wielkiej Brytanii i Belgii. Nawet jeśli taki fundusz powstałby w Polsce, nie oznaczałoby to finansowania każdej terapii. W odpowiedzi na podstawowe pytanie: skąd miałyby pochodzić pieniądze gromadzone na tym funduszu, były wiceminister zdrowia Jakub Szulc z firmy EY sugeruje sięgnięcie po dodatkowe środki z budżetu państwa i NFZ, a także poszukiwanie źródeł zewnętrznych, w tym udział firm farmaceutycznych (dzielenie ryzyka refundacyjnego). Konieczne jest także eliminowanie nieefektywności istniejących rozwiązań.
Zdaniem Jakuba Szulca, warto zagwarantować „oznaczenie” pieniędzy przeznaczanych na onkologię, tak aby oszczędności generowane dzięki nowym rozwiązaniom (jak w przypadku pakietu onkologicznego) pozostawały w jej obszarze i były wykorzystywane do sfinansowania innowacyjnych, bardziej efektywnych procedur. Według wyliczeń EY, uruchomienie dodatkowego funduszu wymagałoby wzrostu wydatków na finansowanie leków onkologicznych w Polsce o 894 miliony złotych.

Utworzenie specjalnego funduszu onkologicznego popiera prof. Jacek Jassem, wskazując, że możliwymi źródłami jego finansowania może być wykorzystanie mechanizmu dzielenia ryzyka oraz przekierowanie oszczędności wynikających z ograniczenia hospitalizacji, zwłaszcza w trakcie radioterapii.

W podobnym duchu wypowiada się prof. Maciej Krzakowski, krajowy konsultant w dziedzinie onkologii klinicznej, który podkreśla potrzebę utworzenia nie tylko specjalnego funduszu, ale także jednej centralnej instytucji koordynującej leczenie nowotworów, czyli czegoś w rodzaju Narodowego Instytutu Onkologii. Według profesora, należy też wdrożyć ocenę wartości dodanej leków. Obecnie nie ma programów rozszerzonego dostępu, które wykazywałyby, że dany lek przedłuża życie. Badania uniemożliwiają porównanie czasu przeżycia.

Strategia pilnie potrzebna

Zdaniem prof. Krzakowskiego: „potrzebna jest gruntowna rewizja koszyka świadczeń, ponieważ istniejący promuje nonsens, promuje łóżka. Najlepiej, żeby chory leżał w łóżku przykryty kocem”. Analiza kosztów leczenia onkologicznego w innych krajach wskazuje, że kraje uboższe muszą mieć więcej łóżek szpitalnych, aby zapewnić chorym odpowiednią opiekę. W tym kontekście ograniczanie liczby hospitalizacji w miarę podnoszenia zamożności polskiego społeczeństwa wydaje się naturalnym i w pełni uzasadnionym kierunkiem działania. 

Zawirowania w systemie finansowania leczenia niewątpliwie wiążą się z tym, że Polska jest jednym z czterech krajów unijnych, które nie mają strategii walki z nowotworami, chociaż jej rolę mógłby przecież spełnić przygotowany w ubiegłym roku Cancer Plan. Choć w Polsce notujemy jeden z najniższych wskaźników pięcioletniego przeżycia chorych na nowotwory, relatywnie dobre statystyki epidemiologiczne zawdzięczamy na razie wciąż niższej — w porównaniu z innymi krajami europejskimi — zapadalności. O potrzebie stworzenia narodowej strategii mówi także prof. Wiesław Jędrzejczak, który przestrzega, że liczba chorych na nowotwory w Polsce będzie rosła i szybko przekroczy pół miliona. A liczba chorych rośnie m.in. dzięki skuteczniejszym terapiom. „To będą ludzie starsi, wymagający innej opieki, mieszkający poza dużymi ośrodkami. Dlatego musi powstać nowa strategia, dostosowująca system do tych zmienionych potrzeb” — wskazuje prof. Jędrzejczak.

Rekomendacje ekspertów

Poproszeni o rekomendacje w sprawie poprawy leczenia onkologicznego w Polsce, specjaliści wskazują kilka głównych obszarów wymagających działania:
prof. Jacek Fijuth, prezes PTO: Przede wszystkim istotne jest przyjęcie strategii, a do tego potrzeba decyzji: czy naszym celem jest wydłużenie życia chorych czy poprawa wyleczalności. Niezbędne są też mapy potrzeb jako informacja o zasobach i kierunkach racjonalnego wydatkowania pieniędzy.

prof. Jacek Jassem, były prezes PTO: Potrzebna jest strategia, bez tego nie posuniemy spraw do przodu. Trzeba działać na wszystkich obszarach, nie tylko medycyny interwencyjnej. Do zmiany systemu leczenia należy podejść z punktu widzenia chorego.

prof. Andrzej Deptała, kierownik Kliniki Onkologii i Hematologii CSK MSW: Jednym z priorytetów strategii powinna być profilaktyka onkologiczna i promocja zdrowego stylu życia.

prof. Wiesław Jędrzejczak, kierownik Katedry i Kliniki Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych WUM: Niezbędny jest dostęp do innowacyjnych terapii z nadzorem badawczym. Konieczny jest nowy model organizacji leczenia, dostosowany do zmian populacyjnych pacjentów. Należy też prowadzić walkę z otyłością na wzór walki z paleniem papierosów.

prof. Mirosław Wysocki, krajowy konsultant w dziedzinie zdrowia publicznego: Celem powinna być poprawa wskaźnika pięcioletnich przeżyć. Powinien powstać centralny ośrodek koordynujący wszystkie działania.

prof. Maciej Krzakowski, krajowy konsultant w dziedzinie onkologii klinicznej: Konieczna jest koordynacja systemu opieki onkologicznej. Potrzebny większy nacisk na profilaktykę pierwotną. Ponadto: umocowanie wytycznych postępowania jako zaleceń do przestrzegania, a także uczciwe i kompleksowe rankingowanie nowych możliwości leczenia, nie tylko leków.

Skuteczność kliniczna innowacyjnych leków

w poszczególnych typach nowotworów, pokazana jako różnica między wartością wskaźnika uzyskaną w przypadku terapii lekiem innowacyjnym a wartością uzyskaną w przypadku stosowania innej metody terapii

przewiń, aby zobaczyć całą tabelę

Typy nowotworów

Wzrost mediany  OS w stosunku do terapii standardowej (min-max) miesiące

Wzrost mediany PFS w stosunku do terapii standardowej (min-max) miesiące

Wzrost ORR w stosunku do terapii standardowej (min-max) pp.

Liczba leków*

Nowotwory płuc

0,4-3,7

0,3-5,3

0,3-45,0

6

Nowotwory jelita grubego

1,3-7,5

0,2-6,2

1,5-29,3

5

Nowotwory piersi

1,6-15,7

0,9-6,9

10,9-27,6

6

Nowotwory trzustki

0,4-6,3

1,8-8,0

16,0**

3

Nowotwory nerek

0,9-3,9

2,1-5,6

10,0-18,9

4

Białaczka

2,7-9,4

1,6**

10**

2

Nowotwory jajników i jajowodu

0,7-3,3

2,4-3,7

9,8-21,1

1

Czerniak

2,6-4,0

4,2-5,2

35,0-42,9

3

Pozostałe typy nowotworów***

2,4-19,7

1,4-3,9

8,8-16,1

5

OS — całkowity czas przeżycia

PFS — czas przeżycia wolny od progresji choroby

ORR — odsetek obiektywnej odpowiedzi na leczenie

 

* Liczba leków ze wskazaniem stosowania w danym typie nowotworów. Część z 30 analizowanych leków obejmuje kilka typów nowotworów.

 

** Przyrost wskaźnika w stosunku do terapii standardowej podany tylko dla jednego dostępnego badania klinicznego.

 

*** Pozostałe typy nowotworów: nowotwory głowy i szyi, nowotwór gruczołu krokowego, nowotwór szyjki macicy, nowotwór tarczycy, nowotwór wątroby. Nie uwzględniono 2 leków mających zastosowanie w leczeniu chłoniaków (chłoniaka Hodgkina i chłoniaków nieziarnicznych) oraz powiększenia śledziony przy włóknieniu szpiku oraz wskazań: nowotwór tarczycy i nowotwór wątroby, ponieważ zostały wskazane jedynie badania jednoramienne lub badania z podaniem wyłącznie placebo w grupie kontrolnej.

 

Źródło: Opracowanie własne EY na podstawie danych EMA