Odpowiedzialność finansowa pracownika apteki

Odpowiedzialność za mienie powierzone jest odpowiedzialnością surowszą, ponieważ pracownik odpowiada za szkodę powstałą w tym mieniu w pełnej wysokości, a do pociągnięcia go do odpowiedzialności wystarczy z reguły samo wykazanie szkody. W przypadku odpowiedzialności ogólnej nie wystarczy wykazanie szkody - pracodawca obowiązany jest ponadto udowodnić winę konkretnego pracownika i inne okoliczności uzasadniające jego odpowiedzialność. W tym wypadku do żądania pełnego odszkodowania uprawnia pracodawcę tylko wyrządzenie szkody z winy umyślnej; w pozostałych przypadkach odszkodowanie nie może przekraczać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia danego pracownika.
Omówienie odpowiedzialności za mienie powierzone pracownikowi apteki zacznę od zastrzeżenia, że odpowiedzialność ta dotyczy wyłącznie osób zatrudnionych w ramach stosunku pracy. Objęcie nią osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych wymaga zamieszczenia w umowie odpowiedniej klauzuli, odsyłającej do przepisów kodeksu pracy.

Powierzenie mienia

Pracownikowi apteki mogą zostać powierzone pieniądze, towary, narzędzia, instrumenty, środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze oraz inne mienie właściciela apteki - z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się. Obowiązek zwrotu dotyczy zwrotu w stanie nieuszczuplonym tych samych rzeczy, natomiast obowiązek wyliczenia się dotyczy prawidłowego rozliczenia ilości pieniędzy i towaru. Powierzenie mienia należy odróżnić od zwykłego oddania pracownikowi do dyspozycji narzędzi i środków wykonywania pracy, co ma miejsce w każdym przypadku zatrudnienia. Dlatego powierzenie powinno łączyć się z wyraźnym przyjęciem przez pracownika odpowiedzialności materialnej. Stosowne zobowiązanie może stanowić część umowy o pracę na stanowisku związanym z taką odpowiedzialnością lub też przyjąć postać odrębnej umowy o przyjęciu odpowiedzialności za powierzone mienie.
Najistotniejsze jest jednak to, aby czynność powierzenia mienia nastąpiła w sposób prawidłowy, tzn. umożliwiający pracownikowi jego zwrot lub wyliczenie się. Wymaga to odebrania od pracownika pokwitowania początkowego stanu oraz ilości przejmowanego mienia. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 15 października 1985 r. (IV PR 221/85, PiZS 198 nr 3, s. 70), pracownik, któremu powierzono mienie w sposób prawidłowy, ponosi za nie odpowiedzialność, choćby nawet nie podpisał deklaracji o przyjęciu odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie. Dodatkowe powierzanie mienia przejmowanego przez pracownika bezpośrednio od osób trzecich nie jest konieczne, jeżeli stosowne upoważnienie do działania w imieniu apteki wynika z zakresu obowiązków określonych w umowie o pracę. Każde odebranie dostawy lub należności będzie wówczas równoznaczne z przyjęciem za nie odpowiedzialności.

Dowód niewinności

Dla dochodzenia odszkodowania wystarczy wykazać, że szkoda jest następstwem nierozliczenia się pracownika z powierzonego mienia. Jak już wspomniałem, pracodawca nie musi w tym wypadku wykazywać winy ani innych okoliczności uzasadniających odpowiedzialność pracownika. To na pracowniku spoczywa ciężar dowodu niewinności, ponieważ może on uwolnić się od odpowiedzialności tylko wtedy, jeżeli wykaże, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, w szczególności wskutek niezapewnienia przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia. Do okoliczności, które mogą uwolnić pracownika od odpowiedzialności, sądy zaliczają: stworzenie nieodpowiednich warunków pracy, zatrudnienie na stanowisku związanym z odpowiedzialnością finansową pracownika bez odpowiedniego wykształcenia i stażu potrzebnego do prawidłowego wykonywania czynności, zbyt ciasne magazyny, przeciążenie pracą oraz inne wady organizacyjne, za które odpowiada pracodawca. Na nieprawidłową organizację pracy nie może powoływać się pracownik zatrudniony na stanowisku kierowniczym.
W przypadku niedoboru towaru można żądać od pracownika pokrycia szkody w pełnej wysokości, wyliczonej w cenach detalicznych. Jeżeli szkoda w powierzonym mieniu nie wynika z braków ilościowych, tylko z innych okoliczności, takich jak zniszczenie lub obniżenie wartości, a pracownik wykaże, że nastąpiło to w sposób nieumyślny, to ustalenie odszkodowania następuje na łagodniejszych zasadach ogólnych (uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 18 grudnia 1976 r., V PZP 6/76, OSNCP 1977, z. 5-6, poz. 84).

Zabezpieczenie ewentualnych roszczeń

Zabezpieczenie ewentualnych roszczeń odszkodowawczych może nastąpić przez uzyskanie od pracownika weksla in blanco. Do weksla powinna być dołączona deklaracja wekslowa, zawierająca zgodę pracownika na uzupełnienie weksla do oznaczonej wysokości w związku z niewyliczeniem się z powierzonego mienia. Dodatkowo można domagać się poręczenia weksla przez osoby trzecie.
Można także zobowiązać pracowników apteki do przyjęcia wspólnej odpowiedzialności finansowej za mienie powierzone im łącznie z obowiązkiem wyliczenia się. Wymaga to zawarcia z nimi umowy o współodpowiedzialności materialnej, na zasadach określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z 4 października 1974 r. w prawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (tekst jedn. Dz. U. z 1996 r. nr 143, poz. 663). Pracownicy ponosić będą wówczas odpowiedzialność w częściach określonych w umowie, chyba że uda się ustalić, za jaką część szkody poszczególni pracownicy rzeczywiście odpowiadają.

Podstawa prawna:
art. 124-127 Kodeksu pracy.