Nowe przepisy o dyżurach medycznych

Przepisy o dyżurach medycznych zawarte są w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej i należą do przepisów o czasie pracy pracowników zakładów opieki zdrowotnej. Dają one możliwość zobowiązania każdego lekarza (oraz innego pracownika z wyższym wykształceniem medycznym) zatrudnionego w szpitalu (lub innym zakładzie udzielającym świadczeń całodobowo) do pełnienia 2 dyżurów tygodniowo i 8 miesięcznie. Czas trwania dyżuru nie jest ograniczony. Lekarzowi zatrudnionemu na umowę o pracę nie wolno uchylać się od pełnienia dyżurów. Wynagrodzenie za dyżury wypłacane jest według stawek mniej korzystnych od stawek przysługujących za pracę w godzinach nadliczbowych. Obowiązujące przepisy nie zapewniają lekarzom prawa do odpoczynku po dyżurze, co sprawia, że bezpośrednio po zakończeniu dyżuru lekarze muszą przystępować do normalnej pracy. Za czas pełnienia dyżuru nie przysługuje czas wolny. Tylko w uzasadnionych przypadkach ordynator może zwolnić lekarza po dyżurze z części dnia pracy.

Dyżur wliczany do czasu pracy

Projekt przewiduje odstąpienie od powyższych uregulowań. Przede wszystkim czas pełnienia dyżuru ma być wliczany do czasu pracy. Zbędne wobec tego staje się określenie maksymalnej liczby dyżurów. Liczba ta może być dowolna, a ograniczeniom będzie podlegać czas pełnienia dyżurów, traktowany na równi z czasem pracy. Ograniczenia czasu pracy wynikać będą z zachowania minimalnych okresów odpoczynku. W okresie każdej doby każdemu lekarzowi ma przysługiwać prawo do 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Zgodnie z kodeksem pracy, przez dobę należy rozumieć 24 kolejne godziny, poczynając od godziny rozpoczęcia pracy. Oznacza to, że lekarza nie będzie już można zobowiązać do pracy na okrągło, tzn. do pełnienia dyżuru przez cały okres przypadający pomiędzy zakończeniem pracy jednego dnia a rozpoczęciem jej w dniu następnym. Po każdych 13 godzinach pracy lekarz będzie miał prawo do 11-godzinnej przerwy. Dotyczy to zarówno pracy wykonywanej w normalnych godzinach pracy, jak i pełnienia dyżurów. Ponadto odpoczynek dobowy ma być udzielany bezpośrednio po zakończeniu dyżuru. Wszystko to razem będzie uniemożliwiało utrzymanie długich dyżurów, a także wykluczy możliwość wyznaczania pracy w normalnych godzinach pracy bezpośrednio po dyżurze.

Rozliczanie tygodniowe

Dodatkowe ograniczenia w ustalaniu rozkładu pracy lekarzy wiązać się będą z uwzględnieniem prawa do odpoczynku tygodniowego. Każdemu lekarzowi przysługiwać ma co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego, obejmującego 11 godzin odpoczynku dobowego. W przypadkach uzasadnionych organizacją pracy czas odpoczynku tygodniowego nie musi obejmować odpoczynku dobowego. Może wynosić 24 godziny nieprzerwanego odpoczynku, udzielane w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 14 dni. Konieczność zachowania minimalnych norm odpoczynku sprawi, że maksymalny czas pracy w tygodniu, łącznie z dyżurami i godzinami nadliczbowymi, nie będzie mógł przekraczać 78 godzin.

Zobowiązania szpitala

To jednak nie koniec planowanych ograniczeń. Nie wszystkich lekarzy będzie można zobowiązać do pracy w wymiarze do 78 godzin tygodniowo. Lekarze, którzy nie wyrażą na to pisemnej zgody, nie będą mogli być zobowiązani do pracy w wymiarze przekraczającym 48 godzin tygodniowo. Po odliczeniu normalnych godzin pracy, tj. 37 godzin 55 minut, daje to maksymalnie 10 godzin 5 minut dyżuru tygodniowo. Aby móc wyznaczać dyżury w większym wymiarze, szpital będzie zobowiązany:
1) uzyskać pisemne zgody od poszczególnych lekarzy,
2) prowadzić dla nich osobną ewidencję czasu pracy,
3) dostarczać na wniosek inspekcji pracy informacje o przypadkach, w których lekarze wyrazili zgodę na pracę w zwiększonym wymiarze.
Obowiązki te mają zapobiec nadużyciom związanym z nadmiernym obciążaniem pracą oraz z wymuszaniem zgody na wydłużony czas pracy. Organy inspekcji pracy będą uprawnione do zakazania albo ograniczenia możliwości wydłużenia tygodniowego czasu pracy ponad 48 godzin z powodów związanych z bezpieczeństwem lub zdrowiem pracowników, a także w celu zapewnienia właściwego poziomu świadczeń zdrowotnych. Będzie wprowadzony wyraźny zakaz podejmowania działań dyskryminujących wobec lekarzy, którzy nie wyrażą zgody.
Zgoda na pracę w zwiększonym wymiarze nie będzie nieodwołalna. Każdy lekarz będzie mógł ją cofnąć z zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia. Wystarczy, że złoży pracodawcy pisemną informację o wycofaniu zgody.

Wyższe stawki

Zachętą do podejmowania pracy w zwiększonym wymiarze ma być podwyższenie wynagrodzenia za dyżury do wysokości wynagrodzenia za godziny nadliczbowe. Dotychczasowe stawki wynagrodzenia zostaną zachowane do rozliczania godzin pozostawania poza szpitalem w gotowości do udzielania świadczeń, czyli do tzw. dyżurów na wezwanie. Jednak w przypadku wezwania do szpitala będą miały zastosowanie stawki i zasady obowiązujące dla normalnych dyżurów. Oznacza to, że czas spędzony w szpitalu po wezwaniu będzie zaliczany do czasu pracy i będzie podlegał wyżej omówionym ograniczeniom.

Korekta czasu pracy

Projekt nowelizacji przewiduje ponadto uwzględnienie w treści przepisów skróconego czasu pracy. Chodzi o obniżenie normy tygodniowej związane z wprowadzeniem w 2001 r. pięciodniowego tygodnia pracy. Dotychczasowy zapis o 40-godzinnej normie tygodniowej dla pracowników medycznych i 42-godzinnej dla pracowników technicznych, obsługi i gospodarczych pozostaje zapisem martwym. Po zastosowaniu normy dziennej (która wynosi 7 godzin 35 minut dla pracowników medycznych i 8 godzin dla pracowników technicznych, obsługi i gospodarczych) do pięciodniowego tygodnia pracy, norma tygodniowa i tak nie może przekraczać 37 godzin 55 minut i 40 godzin. Projektowana zmiana polega zatem tylko na korekcie zdezaktualizowanego zapisu.
Odpowiednie korekty obejmą również tygodniowe normy dla pracowników zatrudnionych w krótszym wymiarze: do 25 godzin na tydzień dla pracowników radiologii, radioterapii, medycyny nuklearnej, fizykoterapii, patomorfologii, histopatologii, cytopatologii, cytodiagnostyki, medycyny sądowej i prosektoriów oraz do 30 godzin dla pracowników niewidomych zatrudnionych na stanowiskach wymagających kontaktu z pacjentami.

Okresy rozliczeniowe

Zmiany dotyczą również rozliczania czasu pracy. Maksymalny okres rozliczeniowy dla normalnego czasu pracy ma być wydłużony z 12 tygodni do 3 miesięcy. Dla czasu pracy wydłużonego do 12 godzin na dobę maksymalny okres rozliczeniowy nie będzie dłuższy niż miesiąc (dotychczas 4 tygodnie), a w szczególnie uzasadnionych przypadkach nie dłuższy niż 4 miesięcy (dotychczas 12 miesięcy). Przedłużenie okresu rozliczeniowego będzie dopuszczalne bez konieczności powiadamiania inspekcji pracy.
Projektowane uchylenie dotychczasowej treści art. 32g ust. 6 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej dotknie wykwalifikowanych logopedów oraz pracowników ze specjalizacją w zakresie rehabilitacji, a także instruktorów gimnastyki leczniczej prowadzących zajęcia z zakresu kinezyterapii. Pozbawi ich prawa do wykorzystania 6 godzin pracy tygodniowo na podnoszenie kwalifikacji zawodowych i na przygotowanie się do zajęć.
Omawiany projekt został 11 czerwca przesłany do Sejmu. Obecnie znajduje się na etapie pierwszego czytania w komisjach sejmowych z zaleceniem przedstawienia sprawozdania do 3 lipca.

Podstawa prawna:
1) art. 32g-3k ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. nr 14, poz. 89), 2) art. 128 § 3 pkt 1 Kodeksu pracy, 3) rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej oraz ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym (druk sejmowy nr 1836).