NIK ma zastrzeżenia do specustawy covidowej. Chodzi m.in. o “niezdefiniowane kompetencje” ministra zdrowia

We wniosku złożonym do Trybunału Konstytucyjnego prezes Najwyższej Izby Kontroli postuluje o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych – tzw. specustawy covidowej.

Trybunał miałby stwierdzić, czy specustawa jest w całości niezgodna z zasadą prawidłowej legislacji, zasadą odpowiedniej vacatio legis oraz zasadą legalizmu, ze względu na sposób jej uchwalenia.

Zbyt szerokie kompetencje ministra zdrowia?

Ale prezes NIK ma też zastrzeżenia do poszczególnych przepisów ustawy. Między innymi chodzi o regulacje pozwalające premierowi i ministrowi zdrowia nakładać na jednostki samorządu terytorialnego obowiązek wykonania zadań w związku z przeciwdziałaniem COVID-19. Zdaniem NIK, przepisy te mają zbyt ogólnikowy charakter i naruszają zasadę konstytucyjnej ochrony autonomii samorządu terytorialnego. Podobne zastrzeżenia Izba ma również do przepisów pozwalających na ingerencję w funkcjonowanie prywatnych przedsiębiorców i to bez pozostawienia im możliwości odwołania się do sądu.

NIK wskazuje także, że art. 10a specustawy covidowej przyznawał ministrowi zdrowia prawo do podejmowania innych niż wynikające z art. 10 tej ustawy działań – w jeszcze większym zakresie rozszerzając sferę jego niezdefiniowanych kompetencji. Nie został przy tym określony charakter tych działań, a zatem przyjęto domniemanie, że ich przedmiotem może być każdy podmiot i osoba.

NIK sygnalizuje również, że ingerencja w konstytucyjne prawa i wolności jednostek w wymiarze szerszym niż przewidziany w Konstytucji jest dopuszczalna w sytuacji ogłoszenia stanu nadzwyczajnego, w tym stanu klęski żywiołowej. Dopiero w warunkach wystąpienia takiego stanu, możliwe jest rozważenie dopuszczalności przyznania organom administracji publicznej do natychmiastowej i poważnej ingerencji w niektóre z praw i wolności. Taka sytuacja jednak nie miała miejsca.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Miażdżąca opinia NIK o Funduszu Medycznym. Jest wniosek do MZ o likwidację

NIK ma uwagi do działania Funduszu Przeciwdziałania COVID-19

Wniosek prezesa NIK do TK obejmuje też uwagi do powołania i funkcjonowania Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. Fundusz w pierwotnym brzmieniu tego przepisu miał być państwowym funduszem celowym, którego dysponentem jest Prezes Rady Ministrów. Został jednak znowelizowany ustawą z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2. W ten sposób Fundusz Przeciwdziałania COVID-19 przestał być państwowym funduszem celowym, przynależącym do sektora finansów publicznych i stał się jednym z funduszy obsługiwanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego na zasadach określonych w umowie z dysponentem Funduszu.

Do dyspozycji Funduszu przekazano środki publiczne o wielomiliardowej wartości, a ponadto finansuje się z niego bardzo szeroki zakres zadań, od przeciwdziałania COVID-19 począwszy a na wypłacie dodatków węglowych dla obywateli skończywszy. Prezes NIK uznał, że taka sytuacja, a w szczególności usytuowanie Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 poza zasięgiem aktów prawnych, normujących uchwalanie i wykonywanie Budżetu Państwa stanowi podstawę do realizowania przez państwo jego ustrojowych zadań przy pomocy finansowania poza budżetem, bez parlamentarnej kontroli. NIK podkreśla, że tworzenie pozabudżetowych funduszy celowych funkcjonujących poza ramami ustawy budżetowej prowadzi do marginalizacji znaczenia budżetu państwa przez wyłączenie z niego pewnych dochodów i wydatków, które powinny być częścią budżetu jako całościowego planu finansowego państwa i podlegać kontroli Parlamentu.

Pełna treść uzasadnienia do wniosków NIK do Trybunału Konstytucyjnego jest dostępna tutaj: https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/wnioski-prezesa-nik-do-trybunalu-konstytucyjnego-062023.html