Koniec z bylejakością w psychiatrii? Czego potrzeba, by model środowiskowy stał się wreszcie faktem

23 listopada w siedzibie Polskiej Agencji Prasowej odbyła się konferencja poświęcona postępom i wyzwaniom w przebiegu zmian w psychiatrii osób dorosłych. Od 2018 roku trwa pilotaż modelu psychiatrii środowiskowej. W jego ramach powstają kolejne centra zdrowia psychicznego (placówki I poziomu), niemała część środowiska zwraca jednak uwagę na to, że dziś nie do końca wiadomo na ile trwający pilotaż przekuje się w trwałe rozwiązanie, psychiatrii brakuje stabilnych źródeł finansowania, a zmiany - mimo zapowiedzi - nie dotknęły ośrodków o wyższym poziomie referencyjności i lecznictwa specjalistycznego. Czyżby tak długo oczekiwane przez pacjentów i psychiatrów zmiany utknęły w martwym punkcie?

Dostępność i elastyczna oferta dla osób w kryzysie zdrowia psychicznego

Dotychczasowy progres w realizacji pilotażu podsumowała dr Anna Depukat, psychiatra i kierownik Biura do spraw Pilotażu Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego, a do kwietnia 2023 r. dyrektor Instytutu Psychiatrii i Neurologii. Obecnie działają 94 centra zdrowia psychicznego, do końca bieżącego roku liczba ta ma się powiększyć do 129 placówek. Na czas realizacji pilotażu nałożyła się pandemia COVID-19 oraz wojna w Ukrainie. Jego celem było jak najszersze przetestowanie tego, czy nowy model odpowiada na potrzeby polskich pacjentów w obszarze zdrowia psychicznego. Bazuje on na skoordynowanej opiece nad pacjentem z wykorzystaniem różnych form wsparcia: środowiskowego, ambulatoryjnego, dziennego i leczenia stacjonarnego, a jego realizacja wymaga szeregu zmian inwestycyjnych i organizacyjnych.

Czy zaproponowany w pilotażu model realizacji świadczeń i opieki psychiatrycznej się sprawdził?

– Pilotaż został przetestowany już w ponad 30 proc. obszaru naszego kraju i dorosłej populacji. Jest już realizowany we wszystkich województwach. (...) Bardzo dużym wyzwaniem była w zasadzie całkowita zmiana organizacji i finansowania świadczeń w obszarze zdrowia psychicznego. (...) W pewnym momencie realizacji pilotażu zaproponowano centra zdrowia psychicznego typu B, w których testowano proponowany model dla świadczeń ambulatoryjnych, dziennych i środowiskowych, a z opieki stacjonarnej pacjenci korzystają na zasadach ogólnych w najbliżej dostępnym szpitalu. Reforma zakładała ewolucyjne przejście z modelu azylowego do modelu środowiskowego - przypomniała dr Anna Depukat.

Ekspertka przypomniała, że pilotaż miał też sprawić, że nowy model wymusi koordynację i kompleksowość opieki, z czym w dotychczasowym, azylowym modelu był duży problem. Obecnie działa 77 centrów zdrowia psychicznego typu A i 17 typu B.

– Nie tylko poprawiamy dostępność, ale dążymy do tego, by oferta była jak najlepiej dostosowana do potrzeb pacjenta. Jeśli stan zgłaszającego się pacjenta jest pilny, to musi on uzyskać pomoc maksymalnie do 72 godzin. (...) W stanie zagrożenia opieka jest natychmiastowa w ramach opieki doraźnej i leczenia stacjonarnego. (...) Nowością w systemie jest szeroka dostępność kadry wykwalifikowanej w obszarze zdrowia psychicznego, nie tylko psychiatrów i psychoterapeutów - zaznacza dr Depukat.

Potrzeba standardu organizacyjnego i diagnostyczno-terapeutycznego

Zdaniem dr Anny Depukat pozostaje “unifikacja wdrożenia” modelu środowiskowego. Przyznała, że w skali całego kraju jakość i dostępność opieki psychiatrycznej była bardzo różna. Dziś są więc województwa, gdzie nowy model świetnie się rozwija i sprawdza, ale istnieją też regiony, gdzie świadczeniodawcy wymagają znacznie więcej wsparcia.

– Stąd postulat środowiska o wsparcie na poziomie regionalnym we wdrażaniu CZP. (...) Wdrożenie powinno być jednorodne, a do tego potrzebne jest równoczesne wdrożenie jednolitego standardu organizacyjnego oraz diagnostyczno-terapeutycznego. (...) W przeszłości dominowała zgoda na bylejakość w psychiatrii na to, by realizowane świadczenia były poniżej pewnego standardu. Dziś musimy postawić również na jakość i standaryzację - podkreśla dr Anna Depukat.

Zwróciła przy tym uwagę, że w nowym modelu zaproponowano również pewne mierniki jakości świadczeń i oceny uzyskiwanego za pomocą świadczeń efektu zdrowotnego.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Dlaczego reforma psychiatrii nie działa? Eksperci wyliczają powody