Komu i kiedy należy się ?trzynastka?

W niesamodzielnych ZOZ-ach publicznych prowadzonych w formie jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego prawo do trzynastki reguluje ustawa o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej. Po przepracowaniu całego roku kalendarzowego pracownik dostaje pełną trzynastkę w wysokości 8,5 proc. sumy wynagrodzeń otrzymanych w ciągu roku. Przepracowanie co najmniej pół roku uprawnia do trzynastki proporcjonalnej do okresu przepracowanego. Przy zatrudnieniu trwającym krócej niż pół roku trzynastka nie przysługuje.
Prawo do trzynastki traci się w razie nieusprawiedliwionej nieobecności trwającej dłużej niż dwa dni, stawienia się do pracy w stanie nietrzeźwości, wydalenia z pracy lub ze służby oraz rozwiązania umowy o pracę z winy pracownika. Trzynastka wypłacana jest w terminie do końca marca.
W ramach układu zbiorowego pracy
W SP ZOZ-ach i NZOZ-ach prawo do trzynastki musi wynikać z zakładowych przepisów płacowych, które ustalane są w drodze negocjacji związków zawodowych z pracodawcami. Jeżeli trzynastka nie została przewidziana w układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania, premiowania lub innym porozumieniu, to po prostu nie przysługuje. Jej wysokość i zasady przyznawania powinny być w tych przepisach uregulowane.
Trzynastka może mieć charakter premii regulaminowej - gdy przysługuje automatycznie po spełnieniu określonych warunków bądź nagrody uznaniowej - gdy jej przyznanie i wysokość zależeć będzie w jakiejś mierze lub nawet zupełnie od swobodnej oceny kierownika.
Podatek od dodatkowego wynagrodzenia
Trzynastki wypłacone zgodnie z obowiązującymi postanowieniami płacowymi stanowią przychód ze stosunku pracy. Tak jak w przypadku normalnego wynagrodzenia zakład ma obowiązek potrącić i odprowadzić od nich zaliczki na podatek dochodowy oraz składki ZUS. Wypłacone trzynastki zalicza wówczas do kosztów uzyskania przychodów.
Pozostaje jeszcze odpowiedź na pytanie, czy ZOZ może wypłacić trzynastki, jeżeli nie są one przewidziane w obowiązujących w zakładzie przepisach płacowych? Tak, lecz musi liczyć się z perypetiami podatkowymi. Urząd skarbowy może bowiem kwestionować zaliczenie takiej ?doraźnej" trzynastki - która nie wynika ani z układu zbiorowego, ani z regulaminu, ani z innych aktów prawnych - do kosztów uzyskania przychodów. Wówczas należy powołać się na pismo Ministerstwa Finansów z 27 lutego 1995 r. nr PO 3-IP-722-126/95 do Izb Skarbowych, które wyjaśnia, że w wyniku skreślenia w art. 16 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych pkt. 35 ?wszelkie wydatki ponoszone przez podatników podatku dochodowego od osób prawnych na rzecz swoich pracowników, tj. zarówno wydatki bezpośrednie wynikające z zatrudnienia, jak i pośrednie (nawet jeżeli obowiązek ich ponoszenia nie wynika z układu zbiorowego pracy lub innych aktów prawnych) od 1 stycznia 1995 r. stanowią koszty uzyskania przychodów". Ponadto należy dopilnować, aby środki na ten cel pochodziły ze środków własnych. Jeżeli bowiem trzynastki zostaną sfinansowane z dotacji budżetowych państwa lub samorządu, z bezzwrotnej pomocy zagranicznej lub ze środków przekazanych przez PFRON, to nie będą mogły być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, jak zresztą wszelkie koszty i wydatki sfinansowane z tych środków.
To samo dotyczy NZOZ-ów opodatkowanych podatkiem dochodowym od osób fizycznych.


Podstawa prawna:
1) ustawa z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz. U. nr 160, poz. 1080 ze zm.),
2) art. 77 (1) - 77 (3) Kodeksu pracy,
3) art. 15 ust. 1 w związku z art. 16 ust. 1 pkt 35 (skreślony) i 58 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn. z 2000 r. nr 54, poz. 654 ze zm.),
4) art. 22 ust. 1 w związku z art. 23 ust. 1 pkt 28 (skreślony) i 56 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.).