Kiedy Narodowy Fundusz Zdrowia może wypowiedzieć kontrakt

Do przejętych kontraktów zastosowanie mają już nowe przepisy. Kontrakty obowiązują do czasu zawarcia przez fundusz nowych kontraktów na nowych zasadach, co wyraźnie stanowi art. 198 ust. 2 ustawy. Dopóki więc fundusz nie przeprowadzi nowego konkursu lub rokowań w celu zawarcia nowego kontraktu, nie ma prawnej możliwości rozwiązania kontraktu obowiązującego.
Powyższa zasada zabezpieczenia ciągłości świadczeń zdrowotnych wyznacza termin, w jakim może nastąpić rozwiązanie kontraktu - także po jego wypowiedzeniu - i de facto ogranicza swobodę funduszu w tym zakresie. Z drugiej strony wydaje się, że zasada ta może także znaleźć zastosowanie do przedłużenia mocy obowiązującej kontraktu w przypadku upływu terminu, na jaki został zawarty. Jednakże przedłużenie kontraktu nie może, moim zdaniem, odbywać się bez zgody świadczeniodawcy, ponieważ to na fundusz, a nie na świadczeniodawców, ustawa nałożyła odpowiedzialność za zapewnienie ciągłości świadczeń dla ubezpieczonych. To fundusz powinien zadbać o przeprowadzenie z odpowiednim wyprzedzeniem procedury zawarcia nowego kontraktu.
Bez ogólnych zasad
Zasady wypowiadania kontraktów nie zostały określone w ustawie, ani w przepisach wykonawczych. Ustawa wskazuje tylko, że w zakresie w niej nieuregulowanym do kontraktów stosuje się przepisy kodeksu cywilnego. Kodeks cywilny nie zawiera ogólnych przepisów o wypowiadaniu umów. Istnieją przepisy szczególne, które znajdują zastosowanie do konkretnych typów umów, takich jak np. umowa zlecenia. Nie będą one jednak miały zastosowania do kontraktów z funduszem, ponieważ kontrakt stanowi odrębny typ umowy, uregulowany przepisami ustawy o NFZ (a wcześniej ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym), nazwany umową o udzielanie świadczeń zdrowotnych. Nie ma zatem ogólnych zasad wypowiadania kontraktów i w celu uzyskania odpowiedzi na postawioną kwestię należy odnieść się w każdym poszczególnym wypadku z osobna do postanowień zawartego kontraktu.
Jeżeli kontrakt nie przewiduje możliwości jego wypowiedzenia, to obowiązuje on do czasu upływu terminu, na jaki został zawarty, a za zgodą świadczeniodawcy może być przedłużony do czasu zawarcia nowego kontraktu na nowych zasadach. Z przepisu art. 198 ust. 2 wynika, że zawarcie przez fundusz nowego kontraktu powoduje z mocy prawa rozwiązanie kontraktu dotychczasowego, co podważałoby zobowiązania stron wynikające wprost z kontraktu i czyniłoby zbędnym dokonywanie wypowiedzeń. Jednak z uwagi na konstytucyjną zasadę zaufania obywateli do państwa (Narodowy Fundusz Zdrowia jest zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy o NFZ państwową jednostką organizacyjną), fundusz powinien stosować się do zobowiązań kontraktowych i dokonywać wcześniejszych wypowiedzeń na zasadach określonych w kontrakcie.
W praktyce występuje kilka rodzajów wypowiedzeń kontraktów: wypowiedzenie zwykłe z zachowaniem określonego terminu wypowiedzenia, wypowiedzenie natychmiastowe bez zachowania terminów wypowiedzenia oraz wypowiedzenie zmieniające. Zazwyczaj wypowiedzenia te mogą nastąpić tylko w wymienionych w kontrakcie, uzasadnionych przypadkach, choć spotkać można również postanowienia dopuszczające wypowiedzenie kontraktu bez podania przyczyn, za to z zachowaniem odpowiednio dłuższego terminu wypowiedzenia. Wypowiedzenia te nie mogą jednak - jak już zaznaczyłem na wstępie - doprowadzić do rozwiązania kontraktu przed zawarciem w jego miejsce nowego. Do czasu zawarcia nowego kontraktu wypowiedziany kontrakt będzie obowiązywał nawet po upływie terminu wypowiedzenia, co pozbawia praktycznego znaczenia wypowiedzenia bez zachowania terminów lub z krótkimi terminami wypowiedzenia.
Najkorzystniejsza oferta
Ustawa o NFZ przewiduje jeszcze jedno ograniczenie, które dotyczy zmiany kontraktu, co ma znaczenie w przypadku wypowiedzeń zmieniających. Otóż nieważne z mocy prawa są zmiany kontraktu, jeżeli mają dotyczyć warunków, które podlegały ocenie przy wyborze najkorzystniejszej oferty, chyba że konieczność wprowadzenia takich zmian wynika z okoliczności, których nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy. Można przyjąć, że z reguły tam, gdzie dokonywano wyboru ofert, takie kwestie, jak ilość planowanych do udzielenia świadczeń i wynagrodzenie należały do podstawowych warunków, które oceniano przy wyborze najkorzystniejszej oferty. Dlatego wypowiedzenia zmierzające do zwiększenia ilości świadczeń bądź obniżenia wynagrodzenia bez zgody świadczeniodawcy uznać należy za wypowiedzenia z reguły niedopuszczalne. Oczywiście fundusz, dokonujący takich wypowiedzeń, może powoływać się na konieczność wprowadzenia zmian do kontraktów ze względu na nieprzewidziane okoliczności, jak np. grożąca mu obecnie utrata płynności finansowej. W razie odwołania się świadczeniodawcy do sądu fundusz będzie musiał jednak wykazać, że okoliczności tych nie można było przewidzieć, co w podanym przykładzie - w zestawieniu z obszerną krytyką licznych nieprawidłowości i nieuzasadnionego pośpiechu w tworzeniu funduszu, krytyką zawierającą niekiedy także celną prognozę skutków tych działań - może okazać się nieprzekonujące.



Podstawa prawna:
rozdział 6 oraz art. 198 ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. nr 45, poz. 391; zm.: nr 73, poz. 660, nr 96, poz. 874).