Jak przekazać aptekę najbliższym?

Apteka jako zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej stanowi całość określaną mianem przedsiębiorstwa. W skład tej całości wchodzi wszystko: nazwa, lokal, wyposażenie, asortyment, środki pieniężne, dokumentacja itp. Aptekę można zbyć w całości, przenosząc wszystkie jej składniki na nabywcę za pomocą jednej umowy.

Składniki przedsiębiorstwa

Umowa, która ma za przedmiot przedsiębiorstwo, może objąć wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, poza składnikami, które mają niezbywalny charakter. Należą do nich zezwolenie na prowadzenie apteki, a także prawo użytkowania rzeczy. Zbywalne są natomiast prawa wynikające z umów najmu lub dzierżawy, co umożliwia zbycie apteki razem z zajmowanym lokalem, pod warunkiem uzyskania zgody wynajmującego.

Pewne obiekcje budzi dopuszczalność zbycia produktów leczniczych, znajdujących się na stanie apteki, z uwagi na restrykcje dotyczące obrotu tymi produktami. Uważam, że obiekcje te nie mają wystarczających podstaw, ponieważ zbycie leków wraz z apteką nie stanowi obrotu produktami leczniczymi. Produkty te pozostają w aptece, a zmienia się tylko podmiot prowadzący aptekę.

To, czy umowa obejmie wszystkie zbywalne składniki przedsiębiorstwa, czy też niektóre z nich zostaną wyłączone z transakcji, zależy od stron umowy. Decydując się na wyłączenie niektórych składników przedsiębiorstwa, należy pamiętać o tym, by pozostałe zachowały zorganizowany charakter, w przeciwnym wypadku przedmiotem umowy przestanie być przedsiębiorstwo.

Sprzedaż, zamiana, darowizna

Podstawowym sposobem zbycia apteki jest jej sprzedaż. Inne sposoby to zamiana, wniesienie do spółki albo przekazanie w darowiźnie.

Zamiany dokonuje się na zasadach analogicznych do sprzedaży, tyle że zamiast zapłaty otrzymuje się rzeczy. Można więc zamienić aptekę na inną aptekę, inne przedsiębiorstwo, nieruchomość, samochód itp.
Za wniesienie apteki do spółki otrzymuje się udziały w spółce, która przejmuje aptekę.

Przekazanie w darowiźnie jest szczególnie korzystnym sposobem zbycia na rzecz osób najbliższych, tzn. małżonka, wstępnych (rodzice, dziadkowie), zstępnych (dzieci, wnuki), rodzeństwa, pasierbów, ojczyma lub macochy. Nie podlega bowiem żadnemu opodatkowaniu, pod warunkiem zgłoszenia nabycia w urzędzie skarbowym w terminie miesiąca. Darowizna umożliwia ponadto nałożenie na obdarowanego obowiązku określonego działania lub zaniechania (polecenia), którym może być np. ukończenie studiów farmaceutycznych albo dostarczanie środków utrzymania określonym osobom. Wypełnienia poleceń może żądać zarówno darczyńca, jak i jego spadkobiercy, choć nie mogą egzekwować ich na drodze sądowej.

Dzierżawa, użytkowanie

Aptekę można również wydzierżawić lub oddać w użytkowanie. W obu przypadkach nie dochodzi do zbycia apteki, lecz do oddania jej do używania i pobierania z niej pożytków (zysku).
Podstawowa różnica między dzierżawą a użytkowaniem polega na tym, że dzierżawa jest stosunkiem obligacyjnym, natomiast użytkowanie jest prawem rzeczowym. Sprawia to, że pozycja użytkownika jest zdecydowanie silniejsza, ponieważ jego prawo jest skuteczne wobec wszystkich i podlega takiej ochronie, jak prawo własności. Użytkowanie jest ponadto niezbywalne i może zostać ustanowione bezpłatnie.

Lepiej u notariusza

Każde z ww. rozporządzeń apteką wymaga zawarcia umowy w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Poświadczenie podpisów powinno zawierać datę i oznaczenie miejsca dokonania poświadczenia, oznaczenie kancelarii, podpis notariusza i jego pieczęć. Jeżeli jednak w skład przedsiębiorstwa apteki wchodzi prawo własności nieruchomości, użytkowania wieczystego gruntu albo spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, to zbycie tych praw wymaga zachowania formy aktu notarialnego.
W umowie zawieranej w formie aktu notarialnego warto wprowadzić klauzulę o poddaniu się przez nabywcę egzekucji wprost z aktu. Nadaje mu to walor tytułu egzekucyjnego, co w przypadku kłopotów z uzyskaniem zapłaty znakomicie ułatwia jej wyegzekwowanie.

Decyzję o zbyciu apteki podejmuje podmiot, który ją prowadzi. Jeżeli podmiotem tym jest osoba pozostająca w związku małżeńskim, to zbycie, obciążenie prawem użytkowania lub wydzierżawienie apteki wymaga zgody współmałżonka. Ważność umowy zawartej bez takiej zgody zależy od potwierdzenia jej przez małżonka. Jeżeli małżonek zwleka z decyzją, to można wyznaczyć mu termin, po upływie którego potwierdzenie umowy nie będzie wymagane.
Zbycie apteki nie zwalnia ze zobowiązań związanych z jej prowadzeniem, jakie zostały zaciągnięte przed jej zbyciem. Chociaż nabywca odpowiada za te zobowiązania solidarnie ze zbywcą, przysługują mu wobec zbywcy roszczenia zwrotne po zaspokojeniu wierzycieli. Warto pamiętać, że przedsiębiorstwo obejmuje obecnie tylko aktywa. Zbycie związanych z nim pasywów wymagałoby wyraźnego uwzględnienia ich w umowie. Tylko takie rozwiązanie pozwala na skuteczne przekazanie długów nabywcy.


PODSTAWA PRAWNA
1) art. 55(1), 55(2), 55(4), 75(1) Kodeksu cywilnego;
2) art. 37 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego;
3) art. 23(1) Kodeksu pracy.



Prawo pracy - konsekwencje dla pracowników

*Jeżeli apteka zatrudnia pracowników, to z dniem jej zbycia następuje przejście zakładu pracy na nabywcę. Wiąże się z tym obowiązek poinformowania pracowników o przewidywanym terminie przejścia, jego przyczynach i skutkach dla pracowników, a także o zamiarach dotyczących warunków zatrudnienia.