Jak działa ZOZ utworzony przez spółkę cywilną

Spółka cywilna nie tworzy odrębnego od swoich wspólników podmiotu prawnego. Jest umową, przez którą wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego. Podstawowym skutkiem zawarcia umowy spółki cywilnej jest powstanie odrębnego majątku, stanowiącego współwłasność łączną wspólników. To oni posiadają w tym majątku udziały, którymi nie mogą rozporządzać i z których nie mogą się zaspokajać ich wierzyciele osobiści. Majątkiem tym może zarządzać każdy ze wspólników, przy czym do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebna jest uchwała wspólników. Do reprezentowania spółki (zaciągania zobowiązań na poczet majątku wspólnego) umocowany jest każdy ze wspólników w takim zakresie, w jakim jest uprawniony do prowadzenia jej spraw. Kwestie dotyczące zarządu majątkiem i reprezentacji spółki mogą zostać uregulowane na innych zasadach według uznania wspólników w umowie spółki lub w drodze uchwały (por. art. 860-875 Kodeksu cywilnego).
Uchwała o utworzeniu ZOZ-u
Spółka cywilna może utworzyć zakład opieki zdrowotnej na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 8 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. W tym celu wspólnicy powinni podjąć uchwałę o utworzeniu zakładu i wyodrębnić z majątku wspólnego majątek przeznaczony dla ZOZ-u w celu zapewnienia mu siedziby, wyposażenia oraz środków finansowych na prowadzenie działalności. Wspólnicy powinni także nadać swojemu NZOZ-owi statut i wskazać jego kierownika. Do utworzenia zakładu nie są wymagane od wspólników żadne specjalne kwalifikacje, takie, jakich wymaga się od kierownika zakładu i innych osób w nim zatrudnionych.
NZOZ jako jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej może zatrudniać pracowników i być pracodawcą. Zdolność niepublicznego ZOZ-u do zatrudniania pracowników we własnym imieniu wypływać będzie z jego statutu. Wspólnicy, nadając statut, rozstrzygają o stopniu samodzielności swojego zakładu: mogą nadać mu uprawnienia do zatrudniania pracowników, mogą zatrudniać ich sami. Z reguły jest tak, że założyciele zastrzegają dla siebie prawo zatrudniania kierownika lub kadry kierowniczej zakładu, a pozostali pracownicy zatrudniani są przez NZOZ. Natomiast ograniczona jest możliwość zatrudniania bezpośrednio przez zakład na podstawie umów cywilnoprawnych (zlecenia, o dzieło). Ponieważ NZOZ nie posiada osobowości prawnej i nie może występować w obrocie gospodarczym jako samodzielny podmiot nabywający prawa i zaciągający zobowiązania we własnym imieniu, więc umowy cywilne zawierane przez zakład zawierane będą w imieniu spółki, a właściwie wspólników. Powinni oni udzielić w tym zakresie odpowiedniego pełnomocnictwa kierownikowi zakładu.
Zasady opodatkowania
Stopień wyodrębnienia NZOZ-u będzie wpływał na jego podmiotowość podatkową. Praktyka w tej materii jest jednolita: zakłady opieki zdrowotnej poddaje się opodatkowaniu w ramach opodatkowania założycieli, a to z powodu wyłączenia ZOZ-ów z kategorii przedsiębiorców. Skoro jednak przepisy nie rozstrzygają tej kwestii w sposób jednoznaczny, to wspólnicy mogą przesądzić o odrębnym opodatkowaniu zakładu poprzez odpowiednie postanowienia statutu, np. ustanawiając działalność zakładu na zasadzie samofinansowania. Stworzą wówczas podstawy do traktowania NZOZ-u jako odrębnej jednostki organizacyjnej, nie mającej osobowości prawnej i podlegającej podatkowi dochodowemu od osób prawnych na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, co w perspektywie zapowiadanej przez rząd obniżki tego podatku może okazać się korzystne.
W takiej sytuacji możliwe także będzie zatrudnianie w ZOZ-ie na umowę o pracę małżonków wspólników, a nawet ich samych, z możliwością zaliczenia wynagrodzenia i innych kosztów ich zatrudnienia do kosztów uzyskania przychodów przez NZOZ. O tych możliwościach pisałem już kilkakrotnie, zastrzegając, że należy zdawać sobie sprawę z tego, iż w praktyce przekonanie urzędu skarbowego o tym, że rozwiązanie to nie jest li tylko pozorem, mającym na celu obejście przepisów podatkowych, może w każdym poszczególnym przypadku wiązać się z niewspółmiernym nakładem sił, środków i czasu.
Wyjaśnienia dodatkowe
W kontekście mojego artykułu o nielegalnych jednoosobowych NZOZ-ach tworzonych w celu obchodzenia zakazu łączenia zatrudnienia w ZOZ-ie i kontraktu z funduszem (Puls Medycyny nr 12/2003), Czytelnicy pytają, czy dotyczy to także NZOZ-ów tworzonych przez spółki cywilne. Wyjaśniam: o tyle ich to dotyczy, o ile tworzą zakłady w celu obchodzenia tego zakazu. Przypominam także, że wykonywanie grupowej praktyki lekarskiej w formie spółki cywilnej nie jest prowadzeniem zakładu opieki zdrowotnej.