Finansowanie poszukiwania dawcy szpiku

Zgodnie z obowiązującą ustawą o pobieraniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów, poszukiwanie dawców może odbywać się tylko w przypadku przeszczepu szpiku albo innej regenerującej się komórki lub tkanki. Jeżeli chodzi o narządy ludzkie albo komórki i tkanki, które nie podlegają regeneracji, to ich pobranie od osób żywych może nastąpić wyłącznie na rzecz krewnego w linii prostej, osoby adoptowanej, rodzeństwa lub małżonka. Możliwe jest ponadto pobranie ich na rzecz innej osoby bliskiej, ale wymagana jest wówczas zgoda sądu. Przepisy nie dopuszczają możliwości pobierania od osób żyjących narządów albo komórek i tkanek nie podlegających regeneracji na rzecz osób trzecich, co wyklucza możliwość poszukiwania dawców w tym zakresie.
Jeżeli poszukiwanie dawcy szpiku zostanie zlecone, to pojawia się problem sfinansowania poszukiwań. Czy zleceniobiorcy należy się z tego tytułu wynagrodzenie, czy tylko zwrot kosztów? Problem ten pojawił się ostatnio na wokandzie Sądu Najwyższego. Sprawa dotyczyła zlecenia dostarczenia szpiku dla konkretnego biorcy, jakie Akademicki Szpital Kliniczny we Wrocławiu udzielił Fundacji Urszuli Jaworskiej, prowadzącej największy w kraju bank dawców szpiku. Fundacja, po wyszukaniu dawcy i pobraniu szpiku, wystawiła szpitalowi rachunek za wykonanie zlecenia, opiewający na zryczałtowaną kwotę 30 tys. zł. Szpital odmówił zapłaty, uznając tę kwotę za zbyt wygórowaną. Sądy niższych instancji przyznały fundacji zwrot wydatków, obejmujących tylko koszty pobrania szpiku oraz związanych z tym badań dawcy. Odmówiły zasądzenia zwrotu kosztów badań innych osób. Powoływały się przy tym na ograniczenia wynikające z przytoczonego wyżej zakazu.
Sąd Najwyższy uznał, że zakaz ten został odczytany zbyt restrykcyjnie i orzekł, że fundacji należy się także zwrot kosztów badań innych osób, jeżeli badania te były potrzebne do wytypowania ostatecznego dawcy. Wykluczył możliwość dokonania zapłaty ryczałtowej i podkreślił, że koszty administracyjne fundacji oraz koszty jej działalności statutowej, w tym koszty badań związanych z tworzeniem banku dawców, nie należą do zakresu kosztów, których zwrot został dopuszczony przez prawo.
Z orzeczenia Sądu Najwyższego wynika, że ten, kto podejmuje się wyszukania dawcy szpiku lub innych komórek i tkanek podlegających regeneracji, nie może z tego tytułu oczekiwać żadnego wynagrodzenia. Może jedynie ubiegać się o zwrot poniesionych kosztów badań, ale tylko w zakresie, w jakim były one potrzebne do ustalenia dawcy.

Podstawa prawna:
1) art. 9, 10 i 18 ustawy z dnia 26 października 1995 r. o pobieraniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów (Dz.U. nr 138, poz. 682 ze zm.),
2) wyrok Sądu Najwyższ
ego z 11 października 2005 r., sygn. akt V CK 224/04.