Dr Lewandowska: wzrosła świadomość znaczenia nowej organizacji opieki psychiatrycznej

W obszarze organizacji i finansowania systemu opieki psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży 2023 r. upłynął pod znakiem kolejnych etapów wdrażania reformy, której podstawę stanowią placówki opieki środowiskowej. Niezwykle cieszy mnie, że sieć placówek I poziomu stale się rozrasta. Z końcem 2023 r. możemy ocenić, że niemal udało nam się wyeliminować tzw. białe plamy w dostępie do wsparcia środowiskowego na I poziomie referencyjnym. Obecnie w tym systemie funkcjonuje 435 placówek, a nowe ośrodki wciąż podpisują umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Pewne trudności w zapewnieniu dostępności do opieki na tym poziomie nadal występują w województwach opolskim i świętokrzyskim, gdzie funkcjonuje odpowiednio 11 i 7 ośrodków, ale w porównaniu do 2022 r. ich liczba znacząco wzrosła. W mijającym roku istotnie zwiększyła się także liczba placówek I poziomu w województwach zachodniopomorskim i wielkopolskim, co znamiennie poprawiło dostępność do świadczeń.

W 2023 r. sukcesywnie powstały także ośrodki II poziomu. Na początku listopada w skali kraju funkcjonowało 66 poradni zdrowia psychicznego z oddziałem dziennym, tj. o ponad 20 więcej niż w 2022 r. Ponadto w każdym województwie działa już co najmniej jeden ośrodek III poziomu. Oczywiście, nie oznacza to jednak, że potrzeby zdrowotne w tym zakresie się wyczerpały. Szczególnie w okresie roku szkolnego liczba miejsc zakontraktowanych w oddziałach stacjonarnych jest znacząco niższa niż liczba zgłaszających się pacjentów.

Moim zdaniem, w ostatnim roku zwiększyła się świadomość społeczna dotycząca nowej organizacji systemu opieki psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży oraz roli jaką pełnią placówki I poziomu w nowym modelu. Poprawiła się dzięki temu ich współpraca z placówkami systemu edukacji i opieki społecznej oraz najbliższym otoczeniem pacjentów, co ma ogromne znaczenie dla efektywnego wsparcia dziecka i młodego człowieka w kryzysie psychicznym.

W mijającym roku udało nam się również doprecyzować dużą część koniecznych do wprowadzenia zmian w koszyku świadczeń gwarantowanych, choć czekamy jeszcze na pewną korektę w tym zakresie, co pozwoli na wdrożenie nowych świadczeń i większą elastyczność postępowania terapeutycznego. Inną, ważną dla poprawy dostępności korektą było umożliwienie kontraktowania z NFZ oddziału dziennego ośrodkom, które dysponują bazą minimalnie 10 łóżek. Była to bardzo ważna zmiana dla ośrodków zlokalizowanych w mniejszych miejscowościach. Ministerstwo Zdrowia rozstrzygnęło konkurs na kwotę blisko 80 mln zł, w ramach którego szpitale i ośrodki opieki psychiatrycznej mogły uzyskać wsparcie finansowe na poprawę infrastruktury.

W 2023 r. weszły w życie nowe programy szkolenia specjalizacyjnego z zakresu psychiatrii wieku rozwojowego. Możliwość realizacji w skróconym, trzyletnim trybie uzyskali również, obok neurologów dziecięcych, specjaliści z zakresu pediatrii i w trybie dwuletnim specjaliści w dziedzinie psychiatrii. Zainteresowanie psychiatrią dziecięco-młodzieżową jako drugą specjalizacją jest szczególnie zauważalne wśród pediatrów. Wyzwaniem na kolejne lata pozostanie zatrzymanie wykształconych w nowym modelu specjalistów psychiatrii dziecięcej w systemie publicznym i zahamowanie odpływu kadry do sektora prywatnego. Mam nadzieję, że upowszechnienie nowego programu specjalizacji oraz modelu opieki środowiskowej, skoncentrowanego na współpracy w ramach interdyscyplinarnych zespołów, odegra w tym procesie istotną rolę.

Ostatnie lata cechował znaczący wzrost nakładów na psychiatrię dziecięco-młodzieżową. Mimo to w 2024 r. środowisko będzie oczekiwało dalszej korekty wyceny świadczeń, których poziom pozostaje nieadekwatny do kosztów, z jakimi — z uwagi np. na inflację oraz wzrost kosztów wynagrodzeń — mierzą się placówki.

W kolejnych latach z całą pewnością będzie wymagał usprawnienia również ruch pacjentów w systemie opieki psychiatrycznej. Nadal zdarza się bowiem, że młody człowiek, wymagający przekierowania do placówki II poziomu, jest zmuszony w długiej kolejce oczekiwać na konsultację psychiatryczną. Z drugiej strony, należy mieć świadomość, że część pacjentów czekających na wizytę do psychiatry dziecięco-młodzieżowego w placówkach II poziomu mogłaby z powodzeniem otrzymać pomoc w ośrodkach opieki środowiskowej. Dlatego tak ważne jest dalsze propagowanie wiedzy o nowym modelu opieki w psychiatrii wieku rozwojowego. Jako środowisko oczekujemy również sfinalizowania prac nad wdrożeniem programów specjalistycznych w obszarze leczenia m.in. zaburzeń odżywiania.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Prof. Dudek: młodzi lekarze chętniej dziś wybierają specjalizację z psychiatrii