Astma oskrzelowa diagnozowana przez lekarza poz

W diagnostyce astmy oskrzelowej istotną rolę odgrywa badanie podmiotowe. Szczegółowo zebrany wywiad, co do okoliczności i sezonowości występowania objawów oraz ich charakteru pozwala skierować diagnostykę w stronę przewlekłej choroby zapalnej układu oddechowego, przebiegającej - w zależności od jej nasilenia - z krótszymi lub dłuższymi okresami remisji.
Dolegliwością dominującą astmy jest napadowa duszność o charakterze wdechowo-wydechowym, przede wszystkim w godzinach nocnych i nad ranem, z uczuciem ciężaru w klatce piersiowej. W wyniku skurczu oskrzeli i produkcji dużej ilości wydzieliny, osłuchowo dominują świsty i furczenia. Zalękniony pacjent często przybiera pozycję siedzącą z podpartymi rękami, co umożliwia uruchomienie dodatkowych mięśni wdechowych i zwiększa efektywność oddychania. Napad duszności może być wyzwolony swoistym (alergen) lub nieswoistym bodźcem, jak zimne powietrze, pyły czy nawet wysiłek fizyczny.
W okresach między zaostrzeniami chorzy narzekają na suchy, męczący kaszel oraz przewlekające się zapalenia oskrzeli. W wielu przypadkach można doszukać się współistnienia objawów alergicznego nieżytu nosa czy atopowego zapalenia skóry lub występowania tych schorzeń u członków rodziny.

Ocena parametrów wentylacyjnych

Duszność i świszczący oddech są przejawem obturacji oskrzeli. Pomiary ograniczenia przepływu powietrza podczas badań czynnościowych układu oddechowego są podstawą prawidłowej diagnostyki astmy. Pozwalają bezpośrednio określić stopień obturacji oskrzeli i jej odwracalność, a wykonywane okresowo dają obraz zmienności napięcia mięśni gładkich, na podstawie której można wnioskować o reaktywności dróg oddechowych.
W diagnostyce astmy oskrzelowej wśród parametrów wentylacyjnych ocenianych w badaniu spirometrycznym szczególną uwagę należy zwrócić na wskaźnik pierwszosekundowej, natężonej objętości wydechowej FEV1, FVC i szczytowy przepływ wydechowy PEF. Wartości FEV1, FVC i PEF zależą od wieku, płci i wzrostu pacjenta. Za rozpoznaniem astmy oskrzelowej przemawia zwiększenie FEV1 o 12 proc. - samoistne, po inhalacji leku rozszerzającego oskrzela (zwykle beta2-mimetyk krótko działający) lub po próbnym leczeniu glikokortykosteroidem.
Wskaźnikiem ocenianym w badaniu spirometrycznym jest również PEF. Wzrost PEF o 15 proc. po inhalacji beta2-mimetykiem lub próbnym leczeniu glikokortykosteroidem również przemawia za rozpoznaniem astmy. Istotny jest obraz jego zmienności. Dobowa zmienność PEF przekraczająca 20 proc. jest charakterystyczna dla astmy oskrzelowej, a jej wielkość zależy od ciężkości choroby. PEF mierzony regularnie, np. co dzień lub dwa razy dziennie - rano i wieczorem, i odnotowywany na karcie obserwacji, pozwala na monitorowanie przebiegu choroby. Do jego pomiaru w warunkach domowych służy pikflometr. Jednak aby wyniki pomiarów były wiarygodne, lekarz musi mieć pewność, że pacjent wykonuje je właściwie.

Testy prowokacji oskrzelowej

Do najczulszych metod oceny stanu dróg oddechowych należą testy prowokacji oskrzelowej, które u chorych z objawami wskazującymi na astmę, ale przy prawidłowej czynności płuc, umożliwiają wykrycie nadreaktywności oskrzeli na czynniki nieswoiste. Dodatni wynik próby histaminowej, testu z użyciem metacholiny czy próby wysiłkowej przemawia za rozpoznaniem astmy oskrzelowej. Należy mieć jednak świadomość, że badania te charakteryzuje mała swoistość, bowiem nadreaktywność oskrzeli występuje również w przebiegu innych chorób, np. POChP czy nawet w alergicznym nieżycie nosa.
Ponieważ podłożem astmy oskrzelowej jest toczące się w drogach oddechowych zapalenie, w diagnostyce choroby proponuje się pomiary stężenia tlenku węgla (CO) i tlenku azotu (NO) w powietrzu wydychanym. U astmatyków stężenie tych związków jest w porównaniu z osobami zdrowymi większe. Niestety, nie jest to objaw swoisty jedynie dla astmy oskrzelowej, dlatego nie może zastąpić standardowych metod jej diagnostyki.

Czynniki uczulające

Bezpośrednią przyczynę dolegliwości w przebiegu astmy często stanowi obecność alergenu, na który uczulony jest pacjent. Dlatego w diagnostyce astmy, choć jest to choroba dróg oddechowych, ważne jest zidentyfikowanie czynnika uczulającego. Ma to dla pacjenta istotne znaczenie, ponieważ pozwala podjąć próby eliminacji alergenu z jego otoczenia. Jeżeli z wywiadu wynika, że napady duszności pojawiają się np. po kontakcie z kotem, a testy skórne na obecność przeciwciał swoistych wobec alergenu sierści kota dadzą wynik pozytywny, jest dla lekarza sygnałem, że to właśnie obecność kota w domu stanowi główną przyczynę zaostrzeń choroby. Dlatego dla dobra pacjenta konsekwencją wyników badań powinno być usunięcie zwierzaka z domu.
Ważne jest, aby pozytywny wynik testu skórnego korelował z dodatnim wywiadem chorobowym. W wielu przypadkach testy skórne mogą bowiem wykryć obecność przeciwciał IgE wobec wielu alergenów, co może jednak nie mieć znaczenia klinicznego i nie musi świadczyć o alergicznym podłożu choroby. Nie leczymy przecież atopii, lecz alergię.
Podstawową metodą wykrywającą obecność swoistych immunoglobulin w są punktowe testy skórne (SPT) - łatwe, szybkie, niedrogie i czułe. Oznaczenie swoistych IgE w surowicy metodą in vitro wykonuje się rzadziej, m.in. ze względu na duży koszt badania. Natomiast testy prowokacyjne z alergenami wziewnymi, które podejrzewamy jako przyczynę objawów ze strony układu oddechowego, są wykonywane rzadziej i jedynie w specjalistycznych ośrodkach dysponujących odpowiednim zapleczem medycznym.