Paradoksalnie psychiatria może stracić na zapowiadanej wycenie. Dzisiaj zapowiedzi AOTMiT i resortu zdrowia wydają się być dobrą nowiną, bo intuicyjnie zakładamy, że proponowane stawki będą wyższe. Tak jednak wcale być nie musi. Wiemy, że udział psychiatrii w wydatkach płatnika wynosi w Polsce ok. 3,5 proc., podczas gdy w Unii Europejskiej przekracza 7 proc., a w Szwajcarii wynosi nawet 12 proc.

Skąd więc te obawy?

AOTMiT zbiera tylko dane z zakresu finansów i rachunkowości. Takie przynajmniej zapytania skierował, zresztą w formie nieobligatoryjnej, jako zaproszenie do pospolitego ruszenia szpitali. Tymczasem żaden szpital psychiatryczny nie posługuje się dziś w praktyce nawet analizą ABC z zakresu rachunkowości. Co w tej sytuacji? Po pierwsze, może dojść do uśrednienia wyceny pomiędzy regionami. Po drugie, w otrzymanych zestawieniach finansowych urzędnicy nie znajdą wielu ważnych informacji, m.in. o dostawianych łóżkach na korytarzach i nadwykonaniach. Nie zauważą, że w salach z obdrapanymi ścianami przyjmowani są wyłącznie pacjenci interwencyjni. Po trzecie i pewnie najgorsze, urzędnicy nie będą posługiwali się żadnym optymalnym modelem psychiatrii. Sądzę tak, bo nie słyszałem, żeby psychiatrzy uczestniczyli jako partnerzy w tym projekcie. Nikt nie zorientuje się, że polska psychiatria ma najmniejszą liczbę psychiatrów i pielęgniarek w Unii Europejskiej, natomiast analiza wykaże, że mniej płacąc, można pozornie zrobić tak wiele. Niższe wynagrodzenia w tabelkach z danymi finansowymi zachęcą do spekulacji, że ogólne koszty prowadzenia oddziału psychiatrycznego nie są, w porównaniu do innych dziedzin, zbyt wysokie. Generalny wniosek? Wycenę świadczeń można nawet obniżyć!

Do jakich jeszcze wniosków może dojść AOTMiT?

Boję się, że ATOMiT potwierdzi stan obecny i ustali się status quo na kolejne lata. Wgląd w obecne zestawienie finansowe nie pomoże nam odpowiedzieć na pytanie, jak psychiatria POWINNA wyglądać, bo z tym, że obecnie ma się źle, wszyscy się zgadzają. W ten sposób wykorzystano już instrumentalnie Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego — by nic nie robić.

Jeśli same dane finansowe nie prowadzą do rozwiązania, to gdzie go szukać?

Aby AOTMiT coś zmieniła, musiałaby działać w większym stopniu na zasadzie think tanku — częściowo opierając się na danych finansowych, ale w nie mniejszym stopniu pracując koncepcyjnie. Członkowie agencji, w tym być może osoby nawet bardzo dobrze znające psychiatrię i jej problemy, powinni nie tylko pracować jako „księgowi”, ale też być świadomi braków, niedostatków i celów nowoczesnej psychiatrii. Przykładem niech będą samobójstwa, których w 2013 r. było ponad 6 tys., niemal o 2 tys. więcej niż rok wcześniej. Jakie „nośniki kosztów” łączą te liczby z obecną wyceną? Potrzebujemy zgodzić się co do tego, że „to mamy, a tego nam brakuje” i w konsekwencji — potrzebujemy na to odpowiednich, dodatkowych środków. Czy wycena ATOMiT pozwoli zatrzymać epidemię samobójstw? Osiągnięcie racjonalnego poziomu wydatków na psychiatrię nie jest takie trudne. Na przykład jeśli uaktywnimy zawodowo tylko 1 proc. chorych na schizofrenię, zaoszczędzimy kwotę równą rocznemu budżetowi jednego dużego szpitala psychiatrycznego. Takich konkretnych rozwiązań jest wiele, jednak nie zauważy się ich w zestawieniach finansowych. Obecny model, w którym psychiatrzy nie mają wpływu na zarządzanie szpitalami, może zostać teraz powielony w zapowiadanej analizie.