Zasady zatrudniania pielęgniarki przez lekarza

Ciąg dalszy listu:

"Wykonywanie zawodów pielęgniarki i położnej polega na udzielaniu przez osobę mającą wymagane kwalifikacje świadczeń zdrowotnych. Pielęgniarka, położna mogą wykonywać indywidualną lub indywidualną specjalistyczną praktykę po uzyskaniu wpisu do rejestru prowadzonego przez właściwą dla miejsca wykonywania praktyki okręgową radę pielęgniarek i położnych. Ponadto lekarz wykonujący indywidualną lub indywidualną specjalistyczną praktykę może zatrudniać osoby niebędące lekarzami do wykonywania czynności pomocniczych. W ustawie brak jest definicji czynności pomocniczych, należy jednak przyjąć, iż są to czynności wykonywane w praktyce lekarskiej, nie zaś udzielanie świadczeń pielęgniarskich. Wobec powyższego umowa lekarza prowadzącego praktykę nie może być zawarta w zakresie świadczeń pielęgniarskich/położniczych z pielęgniarkami/położnymi wykonującymi zawód w formie indywidualnej praktyki."

Odpowiedź Sławomira Molędy:

Przyznaję, że zawody pielęgniarki i położnej mają charakter samodzielny, lecz muszę zaznaczyć, iż samodzielność ta nie jest pełna. Świadczenia zapobiegawcze, diagnostyczne, lecznicze i rehabilitacyjne mogą być udzielane samodzielnie tylko w zakresie określonym przez ministra zdrowia w rozporządzeniu. W pozostałym zakresie świadczenia te nie mogą być wykonywane bez zlecenia lekarskiego. Notabene, realizacja zleceń lekarskich w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji należy do podstawowych zadań wykonywanych przez pielęgniarki i położne. Okoliczności te świadczą o tym, iż samodzielności tych zawodów nie należy absolutyzować, ponieważ jej granice wyznacza ustawa.

Samodzielne wykonywanie czynności

Samodzielność nie wyklucza ponadto możliwości wykonywania czynności pomocniczych. W doktrynie prawa pojawiło się nawet pojęcie pomocników samodzielnych. Są to osoby, które pomagając przy realizacji świadczenia głównego, wykonują swoje czynności samodzielnie, bez bieżącego kierownictwa i nadzoru. Osoby te zatrudniane są na podstawie umów cywilnoprawnych, w odróżnieniu od pomocników niesamodzielnych, zatrudnianych na podstawie umów o pracę i podporządkowanych bieżącym poleceniom pracodawcy (por. Z. Kubot: Pomocnicy i wykonawcy w udzielaniu świadczeń zdrowotnych, Wrocław 2005).
Samodzielność zawodu umożliwia jego wykonywanie na własny rachunek, w ramach prywatnej praktyki, lecz prowadzenie praktyki nie wyklucza możliwości wykonywania czynności pomocniczych. Wykluczając taką możliwość, sprawilibyśmy, że uprawnienia pielęgniarki wykonującej zawód w ramach praktyki prywatnej byłyby węższe od uprawnień pielęgniarki zatrudnionej w zakładzie opieki zdrowotnej. Pielęgniarka praktykująca prywatnie pozbawiona byłaby możliwości wykonywania tych wszystkich świadczeń, które wymagają zleceń lekarskich.

Współpraca, czyli czynności pomocnicze

Nie zgadzam się więc z tym, iż możliwość zatrudnienia pielęgniarki do czynności pomocniczych przez lekarza jest wykluczona. Art. 53 ust. 1 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty wyraźnie zezwala lekarzowi wykonującemu praktykę lekarską na zatrudnianie osób niebędących lekarzami do wykonywania czynności pomocniczych (współpracy). Żaden jednak przepis nie zabrania pielęgniarce wykonywania czynności pomocniczych, choćby nawet czynności te wykonywała w ramach własnej praktyki prywatnej. Wręcz przeciwnie, jest przepis, który możliwość taką potwierdza. Chodzi o pozycję 74.50.24-00.20 Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług z 1997 r., która wciąż jeszcze obowiązuje do celów podatkowych. Pozycja ta zawiera: „Usługi jednoosobowych podmiotów gospodarczych wynajmujących się do pracy wyłącznie na rzecz jednego podmiotu w charakterze personelu pielęgniarskiego".
Zwracam ponadto uwagę, że ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej wymusza założenie prywatnej praktyki w celu wykonywania zawodu na podstawie umowy cywilnoprawnej poza zakładem opieki zdrowotnej. W takim przypadku obowiązek posiadania pomieszczenia wyposażonego w odpowiednią aparaturę i sprzęt spoczywa na lekarzu, z którym pielęgniarka zawarła umowę.
Kategoryczne stanowisko Naczelnej Izby Pielęgniarek i Położnych w przedmiotowej sprawie przypomina mi próbę wprowadzenia w 2005 r. zakazu wykonywania praktyk pielęgniarskich w zakładach opieki zdrowotnej. Jak wiadomo, zakaz ten został uchylony przez Trybunał Konstytucyjny. W uzasadnieniu Trybunał stwierdził m.in., że jednostki mają prawo do samodzielnego decydowania o udziale w życiu gospodarczym, zakresie i formach tego udziału, w tym do możliwie swobodnego podejmowania różnych działań w ramach prowadzonej działalności.
Zgadzam się natomiast z tym, że pielęgniarki nie powinny być zatrudniane przez lekarzy w zakresie wykraczającym poza wykonywanie czynności pomocniczych. W szczególności lekarze nie powinni zawierać kontraktów z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń pielęgniarskich. Na niedopuszczalność takich działań zwracam uwagę w swojej książce, postulując wprowadzanie nowych rozwiązań organizacyjno-prawnych, takich jak np. spółki partnerskie z pielęgniarkami (Prawo dla lekarzy i zakładów opieki zdrowotnej, s. 155-156).

Podstawa prawna:
1) art. 2, 4 ust. 2 pkt 4 i 5, art. 5 ust. 2 pkt 9 i 10, art. 6, art. 25 ust. 8 i art. 27 ustawy z 5 lipca 1996 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. nr 57, poz. 602 ze zm.);
2) rozporządzenie ministra zdrowia z 7 listopada 2007 r. w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych przez pielęgniarkę albo położną samodzielnie bez zlecenia lekarskiego (Dz.U. nr 210, poz. 1540);
3) art. 53 ust. 1 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty;
4) rozporządzenie Rady Ministrów z 18 marca 1997 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (PKWiU) (Dz.U. nr 42, poz. 264 ze zm.);
5) wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 grudnia 2005 r., sygn. K 45/05 (Dz.U. nr 253, poz. 2131).