Wzmacnianie układu odpornościowego

Rozwój odporności jest stopniowy i długotrwały. Zaczyna się w okresie niemowlęctwa - antygeny bakteryjne i wirusowe, z którymi półroczny lub starszy maluch ma kontakt i które wywołują u niego objawy infekcji, stymulują układ immunologiczny do produkcji zwalczających je przeciwciał. Jednocześnie dochodzi do zapamiętywania tych antygenów w tzw. komórkach pamięci immunologicznej, które przy ponownym zakażeniu bardzo szybko wznawiają produkcję przeciwciał, co może zapobiegać rozwojowi choroby lub wpływać na jej lżejszy przebieg. W taki oto sposób układ odpornościowy małego dziecka stopniowo dojrzewa i w wieku 3-4 lat osiąga właściwą wydolność immunologiczną.
Dla każdego katar czy inna infekcja jest niepotrzebnym cierpieniem, stąd częste wizyty w aptece w poszukiwaniu preparatów dostępnych bez recepty, których wskazaniem jest stymulowanie odporności chroniącej przed kolejnym zakażeniem.

Witaminy i minerały

Właściwie zbilansowana pod względem odżywczym, bogata w warzywa i owoce dieta chroni przed niedoborami pokarmowymi oraz związanym z tym osłabieniem odporności. Jednak w sezonie zimowym zjadamy mniej produktów roślinnych, toteż warto, zwłaszcza po przebytej infekcji, rozważyć przyjmowanie suplementów korzystnie wpływających na stan układu immunologicznego. Należą do nich:
o -witamina C - zmniejszająca przepuszczalność naczyń krwionośnych włosowatych i wzmacniająca ich ściany, a także zwiększająca odporność błon śluzowych na zakażenie,
o -wapń, który również zmniejsza przepuszczalność ścian naczyń krwionośnych i zwiększa miejscową odporność na zakażenie,
o -cynk - biorący udział w produkowaniu przeciwciał odpornościowych i stabilizacji błon komórkowych,
o -żelazo, które zapobiega niedokrwistości usposabiającej do zwiększonej podatności na infekcję.

Szczepienia ochronne

W sezonie zimowym warto rozważyć szczepienie przeciwko grypie, która nazywana jest ostatnią niekontrolowaną plagą ludzkości powodującą liczne powikłania, a nawet zgony. Szczepić się przeciwko grypie można przez cały sezon zimowy, ponieważ odporność rozwija się już w 7-10 dni od szczepienia.

Immunostymulacja

Immunostymulacja ma za zadanie wzmacniać funkcje obronne organizmu, czyniąc je bardziej wydajnymi. Przed zastosowaniem leków immunostymulujących należy jednak skłonić pacjenta do skonsultowania się z lekarzem, który określi, czy terapia taka jest wskazana, czy nie ma do niej przeciwwskazań zdrowotnych.
Najczęściej stosowane preparaty immunostymulujące to:
o -Jeżówka, czyli Echinacea (np. Esberitox, Echinacea, Lymphosil) - pobudza działanie układu odpornościowego, nasilając fagocytozę i zwiększając wydzielanie substancji przeciwwirusowych (interferonów) przez leukocyty. Jeżówki nie należy stosować jednocześnie z lekami upośledzającymi czynność wątroby, np. steroidami anabolicznymi, amiodaronem, ketokonazolem, metotreksatem. Echinaceę można stosować od pierwszego roku życia.
o -Aloes (w postaci soku, syropu, tabletek lub ampułek do iniekcji, znanych jako Biostymina). Roślinne biostymulatory aloesu stymulują układ odpornościowy poprzez wzrost produkcji przeciwciał oraz liczby limfocytów we krwi. Wskazane są u osób z obniżoną odpornością i podatnych na częste infekcje dróg oddechowych lub inne zakażenia. Znaczna część preparatów na bazie zagęszczonego soku z aloesu ma gorzkawy smak i wykazuje działanie przeczyszczające z uwagi na dużą zawartość antraglikozydów pochodzących ze skórki liści aloesowych. Niedawno pojawiły się preparaty aloesowe, do produkcji których liście są ręcznie obierane ze skórki, a miąższ przetwarzany jest na zimno, bez pasteryzacji, co zapewnia im dużą skuteczność działania, bez jednoczesnego efektu przeczyszczającego i posmaku goryczki w ustach. Aloes można podawać od pierwszego roku życia.
o -Panax, czyli żeń-szeń (np. Ginsana, Panaxan, Geriavit, Gigamax, Bodymax). Korzeń żeń-szenia zawiera glikozydy saponinowe, zwane ginsenozydami. Stymulują układ odpornościowy organizmu, tj. pobudzają aktywność limfocytów cytotoksycznych. Żen-szeń dostępny jest w postaci preparatów prostych, zawierających wyciąg z żeń-szenia, lub złożonych, wzbogaconych dodatkowo o komplet witamin i minerałów. Przeciwwskazaniem do zażywania żeń-szenia jest nadciśnienie tętnicze. Można podawać go od 6 roku życia.
o -Ribomunyl - lek pobudzający odpowiedź immunologiczną, który zawiera rybosomy bakteryjne i proteoglikany błonowe. Ribomunyl pobudza swoistą i nieswoistą odpowiedź immunologiczną, dzięki czemu skraca czas trwania infekcji, zmniejsza częstość jej występowania i nasilenie. Dostępny jest w postaci tabletek lub saszetek. Ribomunyl można używać od 2 roku życia.
o -Olej rybny z wątroby rekina (np. Biomarine 570, Ecomer, Iskial) - wpływa korzystnie na układ odpornościowy, pobudzając syntezę przeciwciał oraz leukocytów, a także stymulując fagocytozę. Zawiera również alkiloglicerole, które - gromadząc się w błonie komórek bakteryjnych i nowotworowych - uszkadzają je. Dlatego wskazany jest w stanach obniżonej odporności, w ostrych i przewlekłych chorobach infekcyjnych, a także po radioterapii lub chemioterapii (w ostatnich dwóch wskazaniach decyzję o używaniu oleju z wątroby rekina podejmuje lekarz prowadzący pacjenta).
o -Lizaty bakteryjne najczęstszych bakterii chorobotwórczych - preparaty stymulujące odporność przeciwko ich antygenom i wskazane w przebiegu zapaleń jamy nosa, jamy nosowo-gardłowej, oskrzeli, chronicznym katarze, zapaleniu uszu, zakażeniach układu moczowego. Podawane są drogą doustną (np. Luivac, Broncho-vaxom, Uro-Vaxom) albo donosową (IRS 19).

A może probiotyki?

W ciągu ostatnich kilku lat coraz większą popularnością cieszą się probiotyki, czyli według oficjalnej definicji FAO i WHO "preparaty zawierające żywe mikroorganizmy, które spożywane w odpowiedniej ilości mają korzystny wpływ na zdrowie organizmu". Zaliczamy do nich pałeczki kwasu mlekowego i komórki drożdży Saccharomyces boulardii.
Probiotyki doustne działają w obrębie jelit, gdzie hamują wzrost wielu wirusów i szczepów bakterii chorobotwórczych nieustannie atakujących człowieka, pobudzają aktywność różnych enzymów i wzmacniają jelitowe mechanizmy obronne. Dzięki temu mogą działać wspomagająco w zapobieganiu i leczeniu np. bakteryjnych oraz wirusowych zakażeń przewodu pokarmowego, zaparć, zapalenia jelit, a także w ogólnym wzmacnianiu odporności, ponieważ to właśnie w przewodzie pokarmowym znajdują się liczne skupiska tkanek układu immunologicznego.
Dla kobiet produkowane są także probiotyki dopochwowe (np. Lactovaginal), stosowane w celu przywrócenia lub utrzymania prawidłowej flory bakteryjnej w przypadku upławów, stanów zapalnych narządów rodnych czy też po stosowaniu leków przeciwbakteryjnych, przeciwgrzybiczych lub przeciwrzęsistkowych.
Dostępne są gotowe preparaty probiotyczne zawierające pałeczki kwasu mlekowego (Lacidofil, Lactobif, Lakcid, Lakcid Forte, Nutrilac, Nutriplant, Symbiotic, Trilac) lub liofilizowane komórki drożdży S.boulardii (Enterol 250). Regularne ich przyjmowanie w okresie infekcji korzystnie wpływa na przebieg choroby, a w okresie rekonwalescencji wzmacnia odporność organizmu.

Jak stosować witaminy

n -Pojedyncze witaminy należy przyjmować przy objawach konkretnego ich niedoboru, np. witaminę C przy krwawieniach z dziąseł, witaminę D w osteopenii lub osteoporozie.

n -Ryzykowne może być profilaktyczne zażywanie witamin według własnego uznania pacjenta, bo grozi to przedawkowaniem którejś z nich. Dotyczy to szczególnie nadmiaru witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A i D), które kumulując się w organizmie mogą niekorzystnie oddziaływać na różne narządy i układy.

n -Dla tych, którzy nie przestrzegają zasad żywieniowych lub wymagają zwiększonego zapotrzebowania na witaminy (ciąża, laktacja, okres wzrastania) wskazana jest suplementacja witaminowa, najlepiej w postaci preparatu wielowitaminowego, w którym dawki witamin są odpowiednio dobrane do płci i wieku. Po zużyciu dwóch opakowań takich preparatów wskazana jest kilkutygodniowa przerwa.

n -Gdy lekarz zaleci witaminy, to należy przyjmować je o jednej, stałej porze dnia. Witaminę C należy zażywać w czasie posiłku, ponieważ ułatwia ona wchłanianie żelaza z pokarmu. Również witaminy rozpuszczalne w tłuszczach lepiej przyjmować w czasie posiłku, bo tłuszcz pokarmowy ułatwia ich wchłanianie. Inne preparaty zażywamy zgodnie z zaleceniami producenta.