Wolontariat w służbie zdrowia

W sejmowej Komisji Nadzwyczajnej do rozpatrzenia projektów ustaw związanych z programem rządowym "Przedsiębiorczość - Rozwój - Praca" znajduje się rządowy projekt ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Ustawa ta ma regulować warunki wykonywania świadczeń przez wolontariuszy oraz korzystania z tych świadczeń.

Bezpłatne świadczenie

Zgodnie z projektem, wolontariat będzie polegał na bezpłatnym wykonywaniu świadczeń odpowiadających świadczeniu pracy. Wolontariusz powinien posiadać kwalifikacje i spełniać wymagania odpowiednie do rodzaju i zakresu wykonywanych świadczeń. Zakres świadczeń, sposób ich wykonywania oraz czas określa się w porozumieniu. Na żądanie wolontariusza należy potwierdzić treść porozumienia na piśmie, a także wydać pisemne zaświadczenie o wykonaniu świadczeń przez wolontariusza. Wolontariuszowi należy zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy, w tym odpowiednie badania lekarskie, środki ochrony indywidualnej oraz szkolenie w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. Koszty podróży służbowych i diet, a także inne niezbędne koszty ponoszone przez wolontariusza pokrywa się na zasadach dotyczących pracowników.
Ponadto wolontariuszowi przysługiwać będą świadczenia zdrowotne na zasadach przewidzianych w przepisach ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz zaopatrzenie z tytułu wypadku przy pracy albo ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków.

Bez działalności gospodarczej

Wolontariat będzie można świadczyć wyłącznie na rzecz następujących podmiotów:
1) -organizacji pozarządowych w zakresie ich działalności statutowej, w szczególności w zakresie działalności pożytku publicznego,
2) -organów administracji publicznej, z wyłączeniem prowadzonej przez nie działalności gospodarczej,
3) -jednostek organizacyjnych podległych organom administracji publicznej lub nadzorowanych przez te organy, z wyłączeniem prowadzonej przez te jednostki działalności gospodarczej.
Aby rozstrzygnąć zagadnienie dopuszczalności wolontariatu w służbie zdrowia, należy rozszyfrować powyższe określenia. Według projektu: "Organizacjami pozarządowymi są nie będące jednostkami sektora finansów publicznych, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, i nie działające w celu osiągnięcia zysku, osoby prawne lub jednostki nie posiadające osobowości prawnej, w tym fundacje i stowarzyszenia (...)". Pomijając wymienione dalej zastrzeżenia jako nieistotne dla rozważanego zagadnienia, za kwalifikujące się do wolontariatu można uznać niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej działające non profit.

Decyduje statut ZOZ-u

Jak wiadomo, zakład opieki zdrowotnej jest jednostką organizacyjną utrzymywaną w celu udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia (art. 1 ust. 1 ustawy o ZOZ). Czy dany ZOZ działa w celu osiągnięcia zysku, zależy to od jego statutu. Omawiany projekt przewiduje, że działalność statutowa organizacji pozarządowej w zakresie ochrony zdrowia nie jest działalnością gospodarczą, jeżeli prowadzona jest nieodpłatnie lub odpłatnie za wynagrodzeniem nie wyższym od tego, jakie wynika z kalkulacji bezpośrednich kosztów tej działalności, a pensje zatrudnionych przy tym osób nie przekraczają określonego limitu. Co do ZOZ-ów publicznych, to są one jednostkami sektora finansów publicznych. Mogłyby zatrudniać wolontariuszy, jako jednostki wymienione w pkt. 3, o ile cała ich działalność nie zostanie zakwalifikowana do działalności gospodarczej. Wolontariat nie będzie natomiast mógł występować u lekarzy prowadzących praktyki prywatne, także grupowe, ponieważ praktyki indywidualne wykonywane są przez osoby fizyczne, a praktyki grupowe nie prowadzą działalności statutowej.

Potrzebne zmiany w przepisach

Ponieważ projekt ustawy o wolontariacie nie wyklucza wprowadzenia wolontariatu w zakładach opieki zdrowotnej, obawy młodych lekarzy wydają się w pewnej mierze uzasadnione. ZOZ-y działające non profit będą mogły korzystać ze świadczeń wolontariuszy. Jednak wprowadzenie wolontariatu do odbywania stażu podyplomowego będzie wymagało zmian w przepisach. W pierwszym rzędzie konieczna byłaby zmiana ustawy o zawodzie lekarza, która w art. 15 ust. 5 pkt 7 nakazuje określić wysokość wynagrodzenia lekarza stażysty. W przypadku specjalizacji potrzebna będzie odpowiednia zmiana rozporządzenia ministra zdrowia z 6 sierpnia 2001 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy stomatologów (Dz. U. nr 83, poz. 905 i nr 148, poz. 1661), polegająca na dopuszczeniu możliwości odbywania specjalizacji w ramach wolontariatu.