Dlaczego w przygotowaniu polskich wytycznych uczestniczyło aż tylu specjalistów?

Wytyczne mają dawać odpowiedź na pewne niejasności dotyczące leczenia ostrego zapalenia zatok przynosowych (ozzp), uwzględniając skalę zjawiska oraz polskie realia. Jest to rekomendacja ważna dla środowiska, dlatego cieszę się, że powstała przy udziale także dwóch organizacji zrzeszających lekarzy rodzinnych.

Jakie czynniki predysponują do wystąpienia tego schorzenia?

Wytyczne zwracają uwagę na epidemiologię i czynniki występowania choroby, bo ważne jest, aby lekarz rodzinny to wiedział. Takimi czynnikami są zaburzenia anatomiczne w postaci skrzywienia przegrody nosa, budowy samych zatok przynosowych, alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, a także refluks żołądkowo-przełykowy. To jest rzecz relatywnie nowa, o której obecnie więcej się mówi niż kiedyś. Wymieniłem czynniki najczęściej spotykane w praktyce lekarza rodzinnego, ale wytyczne wymieniają również dyskinezy rzęskowe i wtórne oraz niedobory odporności, które są bardzo szerokim pojęciem.

Którzy pacjenci będą się zaliczać się do tej ostatniej grupy?

Pacjenci po przebytych chorobach, w trakcie leczenia immunosupresyjnego, chemioterapii, chorzy na POChP. Zmniejszoną odporność mają też osoby, które w ostatnim okresie przebyły choroby przeziębieniowe czy nawracające zapalenia zatok.

Czy lekarz rodzinny powinien kierować pacjenta na dodatkowe badania?

W rekomendacjach potwierdzono, że rozpoznanie ozzp opiera się na objawach klinicznych. Nie ma wskazań do stosowania powszechnie RTG, a tym bardziej TK czy badania biologicznego. Oczywiście są przypadki, które tego wymagają, szczególnie u chorych z grup ryzyka. Rozpoznanie opiera się jednak na typowych objawach, które można stwierdzić na podstawie wywiadu, badania chorego, rynoskopii. Blokada drożności nosa, mniej lub bardziej wyrażona wydzielina spływająca po tylnej stronie gardła i ból są wystarczająco charakterystyczne. Ból nie jest obligatoryjny w rozpoznaniu, ale występuje bardzo często. Rzadziej występuje brak powonienia lub jego upośledzenie. Trzeba zwrócić uwagę na objawy miejscowe, jak zaczerwienie gardła, a także długo utrzymującą się temperaturę.

W omawianym dokumencie mówi się o pewnych ramach czasowych występowania objawów, które są bardzo uciążliwe dla pacjenta. Mocno tym przerażony, zwraca się do lekarza, ponieważ z takimi dolegliwościami nie jest w stanie wytrzymać, szczególnie jeśli dochodzi już do zakażenia bakteryjnego.

Jaki schemat leczenia zalecają wytyczne?

Zwraca się uwagę na skuteczność leczenia miejscowymi glikokortykosteroidami oraz uzależnienie terapii od długości trwania objawów. W przypadku trwających krócej (w granicach 5 dni) zaleca się tylko leczenie objawowe, gdyż jest to zwykła choroba przeziębieniowa o etiologii wirusowej. Jeżeli jednak objawy utrzymują się długo (powyżej 10 dni), należy podać glikokortykosteroidy miejscowe i czekać na efekty. Zwykle jest to skuteczne i kontynuuje się terapię dłużej, około miesiąca. Jeśli brak jest poprawy, to należy rozważyć skierowanie chorego na konsultację laryngologiczną.

Często też pacjenci późno zgłaszają się do lekarza, kiedy objawy takie, jak ból głowy, katar, uczucie niedrożności nosa trwają bardzo długo, a oni bezskutecznie biorą leki OTC. Wtedy lekarz powinien wziąć pod uwagę zakażenie bakteryjne — dosyć ciężkie i groźne zapalenie zatok — i od razu zastosować antybiotykoterapię. Rekomendacje mówią, aby w takich sytuacjach też jednak stosować glikokortykosteroid miejscowy i rozważać antybiotykoterapię. Wydaje się jednak, że jeżeli u chorego objawy występują już od dwóch-trzech tygodni, to ta antybiotykoterapia jest konieczna. Tym bardziej, jeżeli jest zmiana charakteru wydzieliny ze śluzowej na ropną, nasilony ból twarzy, szczególnie jednostronny, temperatura. Trzeba też uważać na to, aby antybiotyku nie podać za późno, na co również zwracają uwagę autorzy rekomendacji.