Ustawa o zawodzie psychologa: środowisko upomina się o kluczowe narzędzia i standardy

Coraz bliżej do przyjęcia ustawy o zawodzie psychologa - marszałek Sejmu skierowała projekt do pierwszego czytania na sejmowej Komisji Zdrowia. Ustawa została wcześniej szeroko przedyskutowana w ramach konsultacji przez środowisko psychologów i ekspertów zainteresowanych prawnym uregulowaniu zawodu psychologa oraz w ramach konsultacji międzyresortowych.

Rozróżnienie pomiędzy działalnością psychologiczną i psychoterapeutyczną

Skierowany do pierwszego czytania projekt ustawy ma być prawną odpowiedzią na trzy najpilniejsze wyzwania zgłaszane przez środowisko: uregulowanie dostępu do zawodu, jego wykonywania oraz powołanie samorządu zawodowego psychologów.

- To kompleksowy projekt ustawy, który porządkuje obszar usług psychologicznych i odpowiada na wyzwania związane z obowiązującym porządkiem prawnym. Przede wszystkim dostosowuje przepisy do prawa unijnego, m.in. do dyrektywy w sprawie uznawania kwalifikacji zawodowych (…) Co ważne, ustawa pozwoli na utworzenie niezależnego samorządu zawodowego o elastycznych strukturach dostosowanych do liczebności członków samorządu. Ustawa wprowadza też uporządkowane zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej wraz z procedurą odwoławczą i apelacyjną - wyjaśnił Dariusz Standerski, dyrektor ds. legislacji klubu Lewicy.

Jak dodał, w ustawie znalazło się również kilka pojęć i definicji, których brzmienie wymagało doprecyzowania. Projekt bardziej szczegółowo określa też relacje pomiędzy działalnością psychologiczną i psychoterapeutyczną, psychoterapią uzależnień oraz pracą naukowo-badawczą. Co więcej, w ustawie znalazły się też stosowne przepisy przejściowe, które ułatwią wejście w życie jej zapisów oraz powołanie samorządu zawodowego.

Psychologowie apelują o przyjęcie ustawy

Środowisko psychologów zwraca uwagę na fakt, że w obliczu pogłębiającego się kryzysu psychiatrii dzieci i młodzieży oraz wzrostu zapotrzebowania na opiekę psychiatryczną i psychologiczną - także z powodu fali uchodźców napływających do Polski - uregulowanie zawodu psychologa staje się coraz pilniejsze. Jak zauważyła Katarzyna Sarnicka z OZZP, brak działającej ustawy o zawodzie pociąga za sobą wiele wielowymiarowych problemów.

- Nie istnieje samorząd zawodowy psychologów ani rejestr osób wykonujących ten zawód oraz posiadających prawo wykonywania zawodu. Brakuje też narzędzi do zweryfikowania wykształcenia i kompetencji takich osób [świadczących usługi psychologiczne - red.]. Nie wiemy ilu jest dziś w Polsce psychologów - powiedziała Katarzyna Sarnicka, przewodnicząca Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Psychologów.

Zdaniem Katarzyny Sarnickiej przekłada się to na utrudnienia w zaplanowaniu i wdrożeniu kompleksowej psychologicznej i psychiatrycznej opieki. Nie istnieje bowiem - jak zauważyła - żadna instytucja, która mogłaby w tym zakresie publikować wiążące wytyczne.

- W ciągu najbliższych miesięcy czeka nas wzmożone zapotrzebowanie na pomoc osobom, które mogą cierpieć na zaburzenia PTSD w wyniku działań wojennych na terenach naszego sąsiada. W kolejnych latach wzrośnie zapotrzebowanie na wsparcie psychologiczne także wśród Ukraińców, którzy zdecydują się na pozostanie w Polsce – zauważyła.

Katarzyna Sarnicka poinformowała też, że środowisko złoży na ręce premiera, prezydenta i marszałek Sejmu petycję z apelem o przyspieszenie i sfinalizowanie prac legislacyjnych.

Więcej praw dla uczniów

Od 2018 r. trwa reforma psychiatrii dzieci i młodzieży. Psychologowie i psychoterapeuci stanowią jej kluczowy element: to oni są personelem zatrudnionym w placówkach I poziomu. W koncepcji reformy bardzo mocno podkreślona została rola środowiska szkolnego, ponieważ to właśnie nauczyciel i szkolny psycholog często identyfikują uczniów zagrożonych kryzysem psychicznym. Jak zauważył Michał Naczyński, członek zarządu OZZP, dzięki zmianom wprowadzonym przez MEiN - m.in. wprowadzenie minimalnej liczby specjalistów psychologii przypadających na określoną populację uczniów - psychologów w szkołach przybywa.

- Samo to jednak nie wystarczy. Projekt ustawy o zawodzie gwarantuje niezależność wykonywania usług psychologicznych, pozwala więc dbać o standardy wykonywanej pracy. Nakazuje też informować uczniów o ich prawach w tym zakresie oraz uzyskania ich zgody na korzystanie ze wsparcia psychologa. Dotyczy to także uczniów wysyłanych do psychologa „za karę”. Projekt znacząco zwiększa więc podmiotowość dzieci i młodzieży – powiedział.

Co więcej, samorząd zawodowy, który powstałby po przyjęciu ustawy, byłby równorzędnym partnerem do negocjacji np. z MEiN. Przełożyłoby się to na lepszy podział kompetencji pomiędzy szkolnymi psychologami i pedagogami, czego oczekują dyrektorzy szkół.

Kształcimy wielu psychologów, ale jaka jest jakość tego kształcenia?

Ważną grupą o pewnej odrębności stanowią psychologowie kliniczni, zatrudnieni w strukturach systemu ochrony zdrowia i podmiotach leczniczych. Grupa ta być może powiększy się o specjalistów z Ukrainy, którzy trafiają do Polski wraz z falą uchodźców.

- Dziś mamy do czynienia nie tylko z całą rzeszą osób przybywających z Ukrainy i potrzebujących pomocy psychologiczne. Do Polski trafiają też ukraińscy psychologowie wyrażający chęć zatrudnienia w polskim systemie. Tymczasem my nie dysponujemy żadnymi uregulowaniami prawnymi, które umożliwiłyby wykorzystanie w sposób profesjonalny tej kadry do pracy. (…) Tylko dzięki ustawie może uzyskać jednolity standard udzielania profesjonalnej pomocy psychologicznej - wskazała prof. Bernadetta Izydorczyk, konsultant krajowa w dziedzinie psychologii klinicznej.

W ocenie ekspertki to tym bardziej istotne, że brakuje standardu kształcenia psychologów w Polsce, a zajmuje się tym w tej chwili wiele krajowych uczelni - na różnym poziomie.

- Liczba psychologów wzrosła, ale pochodzą oni z różnych źródeł: lepszych i gorszych - zauważyła.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Katarzyna Sarnicka: część założeń reformy psychiatrii dziecięcej wymaga korekty

Nastolatek bez wiedzy rodzica do psychologa? Nie tak łatwo wprowadzić takie rozwiązanie