W Polsce działa blisko 50 ośrodków leczenia niepłodności. Większość z nich koncentruje się jednak wyłącznie na realizacji procedur in vitro, bez zapewniania pacjentom kompleksowej opieki medyczno-psychologicznej, zarówno na etapie diagnostyki, jak i leczenia niepłodności.

W Polsce działa blisko 50 ośrodków leczenia niepłodności. Większość z nich koncentruje się jednak wyłącznie na realizacji procedur in vitro, bez zapewniania pacjentom kompleksowej opieki medyczno-psychologicznej, zarówno na etapie diagnostyki, jak i leczenia niepłodności.

Wprowadzenie programu kompleksowego leczenia niepłodności mogłoby zmienić sytuację niedostatecznej opieki nad parami. Tymczasem z powodu braku rozwiązań systemowych dostęp do usług medycznych tego typu wciąż pozostaje poza zasięgiem większości pacjentów — wynika z raportu pt. „Wspieramy płodność” opracowanego przez Koalicję Na Rzecz Kompleksowej Terapii Niepłodności oraz FertiMedica Centrum Płodności.Choroba nie tylko w wymiarze medycznym i psychicznym„Celem raportu jest zwrócenie uwagi opinii publicznej na konieczność zapewnienia niepłodnym parom równego dostępu do kompleksowej opieki i wsparcia w zakresie terapii niepłodności. Niepłodność jest bowiem nie tylko chorobą w wymiarze medycznym i psychicznym, ale przede wszystkim problemem społecznym, wymagającym kompleksowego rozwiązania. Raport porusza pomijany dotychczas temat szeroko pojętej jakości opieki nad niepłodną parą, postrzeganej nie tylko poprzez pryzmat nowoczesnej technologii i wskaźników skuteczności leczenia, ale także kondycji psychicznej i emocjonalnych potrzeb pacjentów. Kierując się najlepszymi standardami będziemy w stanie zaoferować większej liczbie par szansę na szczęśliwe rodzicielstwo, a polskiemu społeczeństwu nowych obywateli i perspektywy na lepszy rozwój” — mówi dr Ewa Goncikowska z FertiMedica Centrum Płodności, jedna z autorek raportu.Jak pokazują dane kliniczne, dzięki kompleksowemu leczeniu niepłodności, zarówno w zakresie medycznym, jak i psychologicznym, blisko 75 proc. par udaje się zajść w ciążę na etapie poprzedzającym zabieg in vitro. Zapewnienie pacjentom kompleksowego wsparcia może sprawić, że cała terapia będzie bardziej skuteczna, a więc mniej kosztowna, zarówno w wymiarze finansowym, jak i psychicznym.Pacjent vs systemSytuacja pacjentów leczących się z powodu niepłodności jest złożona i trudna. Bezdzietność jako następstwo niepłodności ma bardzo głęboki aspekt psychogenny. Stres, frustracja, rozpad układu partnerskiego, brak poczucia więzi rodzinnej, rezygnacja z aktywnego życia zawodowego, wycofanie się z życia towarzyskiego, niepokój, stany depresyjne — to najczęściej postrzegane konsekwencje bezdzietności. Rozpoznanie niepłodności powoduje stres o nasileniu porównywalnym ze stresem związanym z zawałem mięśnia sercowego czy też chorobą nowotworową. Niepłodne pary żyją z uczuciem osamotnienia, wstydzą się dzielić własnymi problemami z innymi, pojawia się pojęcie „niepełnej wartościowości” (ang. being less of a man, less of a woman). Życie seksualne nierzadko traci swą spontaniczność, stając się narzędziem służącym do osiągnięcia celu, jakim jest długo wyczekiwana ciąża. Sytuację pacjentów może poprawić wprowadzenie programu kompleksowego leczenia niepłodności. Z uwagi na złożoność choroby, w dążeniu do przywracania zdrowia prokreacyjnego wskazane jest połączenie różnych dziedzin nauki, głównie medycyny i psychologii. Osiągnięty w ten sposób efekt synergii umożliwia szybsze i bardziej skuteczne leczenie, tak ważne z perspektywy pacjentów.Z danych Europejskiego Towarzys-twa Ludzkiego Rozrodu i Embriologii (ESHRE) wynika, że rozwiązania tego typu stają się już standardem w krajach Europy Zachodniej. Obecny system leczenia niepłodności w Polsce powoduje niestety powstawanie zjawiska nierówności w dostępie do zdrowia, jakim jest kompleksowa opieka (medyczna, psychologiczna i socjalna) nad niepłodnymi parami. Usługi tego typu, ze względu na brak wsparcia państwa, są zarezerwowane dla osób dysponujących ponadprzeciętnymi dochodami, co prowadzi do wykluczenia społecznego dużej grupy chorych. Rekomendacje1. Utrzymywanie się niekorzystnych zjawisk demograficznych, a zwłaszcza bardzo niskiego poziomu płodności sprawia, że polityka prorodzinna, w tym walka z wykluczeniem społecznym wynikającym z choroby, jaką jest niepłodność, powinny stanowić jedne z głównych tematów debaty społecznej w nadchodzących latach.2. Państwowe wsparcie leczenia niepłodności nie może opierać się wyłącznie na refundacji zabiegu in vitro. Należy zapewnić wszystkim niepłodnym parom równy dostęp do wszechstronnej opieki i wsparcia w zakresie terapii niepłodności. 3. W dążeniu do przywracania zdrowia prokreacyjnego należy połączyć działania medycyny i psychologii. Taki kompleksowy (holistyczny) model może przyczynić się do poprawy skuteczności i jakości leczenia oraz zminimalizowania negatywnych kosztów (zarówno ekonomicznych, jak i emocjonalnych) diagnostyki i leczenia niepłodności.4. W Polsce powinien być wprowadzony system oceny jakości opieki nad niepłodnymi parami w aspekcie skuteczności leczenia (odsetek uzyskiwanych ciąż), jego bezpieczeństwa oraz dbałości o dobrostan psychofizyczny pary w trakcie terapii.