Szczepienia przed wyjazdem za granicę

„Zdarza się, że turyści ignorują ostrzeżenia o zagrożeniu malarią czy innymi egzotycznymi chorobami. Jednak profilaktyka zdrowotna powinna być naturalnym zachowaniem przed wyjazdem” – mówi prof. dr hab. n. med. Andrzej Urbanik, kierownik Zakładu Diagnostyki Obrazowej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie, prywatnie zapalony podróżnik.

Dobór szczepień przed wyjazdem zależy od ryzyka, jakie niesie ze sobą sama podróż, z uwzględnieniem czynników epidemiologicznych, a więc kraju docelowego, długości pobytu, charakteru podróży, sposobu żywienia, miejsc noclegowych.

Niezwykle ważne jest, aby szczepienia były wykonane odpowiednio wcześnie. Wizyta u lekarza – najlepiej medycyny podróży – celem zaplanowania indywidualnego kalendarza szczepień powinna się odbyć 6-8 tygodni przed wyjazdem. Dzięki temu pozostanie odpowiednio dużo czasu na wytworzenie maksymalnej oczekiwanej ochrony przed zachorowaniem u osoby zaszczepionej, a w przypadku pojawienia się niepożądanego odczynu poszczepiennego pozwoli na pojedyncze podawanie preparatów czy wręcz zrezygnowanie z niektórych szczepień.

Szczepienia przed wyjazdem za granicę obowiązkowe i zalecane

Kwestia szczepień obowiązkowych jest bezdyskusyjna – jeżeli zgodnie z międzynarodowymi przepisami należy się zaszczepić, to trzeba bezwzględnie to zrobić. Konsekwencją ich braku może być zakaz wjazdu do danego państwa.

Do szczepień obowiązkowych należy szczepienie przeciwko żółtej febrze (żółta gorączka). Obowiązuje przy podróży do tropikalnych krajów Afryki i Ameryki Południowej. Lista tych państw dostępna jest na stronach internetowych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) lub amerykańskiego Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC), a także w poradniach medycyny podróży.

Wiele krajów wolnych od żółtej febry wymaga tego szczepienia od osób, które przebywały w zagrożonych regionach. Szczepienie to zaleca się w przypadku wyjazdu do krajów sąsiadujących z tymi, które są na liście obowiązkowej.

Duża część szczepień z grupy zalecanych jest wykonywana w Polsce w ramach obowiązkowego kalendarza szczepień dzieci. Pacjent powinien jednak wiedzieć, że niektóre z nich nie dają odporności do końca życia i konieczne są tzw. dawki przypominające (dotyczy to m.in. tężca i błonicy).

Najczęściej wykonywane szczepienia zalecane to przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby (WZW) typu A oraz typu B. „Wirusowe zapalenie wątroby typu A to choroba obecnie najczęściej przywożona z podróży, nie tylko w tropiki. Osoby nieuodpornione, wyjeżdżające w kraje o większej niż Polska zapadalności na żółtaczkę pokarmową, są szczególnie narażone na zachorowanie. WZW A możemy przywieźć nie tylko z Azji czy Afryki, ale także z południa Europy. Jeszcze 30 lat temu Polska była krajem o wysokiej endemiczności WZW A. Obecnie należymy do krajów o niskiej endemiczności tej choroby” – mówi lek. med. Izabela Tarczoń z Międzynarodowego Punktu Szczepień „Przylądek Zdrowia” w Krakowie.

Szczepienia zalecane obejmują przede wszystkim następujące choroby:

• dur brzuszny,
• zakażenia meningokokowe oraz
• kleszczowe zapalenie mózgu.

Należy rozważyć także szczepienie przeciwtężcowe, które wchodzi w skład szczepienia obowiązkowego u dzieci. Warto przy tym zwrócić uwagę, że dorośli powinni przyjmować dawkę przypominającą co 10 lat. Szczepienie to jest wskazane zwłaszcza w krajach tropikalnych, gdzie łatwo się zranić i skaleczyć, a tężec występuje tam stosunkowo często.

Szczepienia przed podróżą last minute

Osoby wybierające się na urlop w trybie last minute też mogą skorzystać z niektórych szczepień zalecanych przed podróżą.

Optymalny termin szczepienia przeciw WZW typu A to 4 tygodnie przed wyjazdem. Jednak dopuszczalne i skuteczne jest szczepienie nawet w dniu wyjazdu, co jest związane z długim okresem inkubacji choroby (2-6 miesięcy).

Na krótko przed wycieczką dorosły podróżny może również przyjąć dawki przypominające szczepionek, które otrzymał w dzieciństwie. Dotyczy to m.in. uodpornienia przeciw poliomyelitis (chorobie Heinego-Medina), tężcowi i błonicy. Szczepienie przeciw durowi brzusznemu zapewnia ochronę podczas podróży, o ile zostało wykonane co najmniej tydzień przed jej rozpoczęciem, co na ogół jest możliwe do zrealizowania nawet przed wycieczką last minute.

W przypadku niektórych szczepionek uzyskanie optymalnej ochrony przed zachorowaniem wymaga podania kilku dawek. Do takich szczepień należą m.in. szczepienia przeciw WZW typu B oraz wściekliźnie. Podróżny może skorzystać z tzw. przyspieszonych schematów tych szczepień; w przypadku obu szczepionek realizacja tego schematu trwa trzy tygodnie.

Jak zabezpieczyć się przed malarią

Malaria (inaczej zimnica) stanowi główną infekcyjną przyczynę zgonów wśród podróżujących. W Polsce jest kilkadziesiąt rozpoznań rocznie tej pasożytniczej choroby. „Zagrożenie malarią dotyczy większości osób udających się w tropiki, ponieważ rejony malaryczne znajdują się w ponad 100 krajach świata. Opóźnienie leczenia malarii nawet o 24 godziny może doprowadzić do zgonu. O tym powinien pamiętać każdy podróżny planujący wyjazdy w rejony malaryczne” – tłumaczy dr n. med. Agnieszka Wroczyńska z Krajowego Ośrodka Medycyny Tropikalnej w Gdyni.

Malaria jest chorobą pasożytniczą wywoływaną przez pierwotniaki – zarodźce malarii. Przenoszą je samice komarów widliszków. Objawy choroby, takie jak gorączka, uczucie rozbicia, bóle mięśni, głowy i bardzo złe samopoczucie, pojawiają się, gdy dochodzi do rozpadu krwinek czerwonych zakażonych przez pierwotniaki. Ponieważ zarodźce malarii są w stanie z krwią dotrzeć do każdego narządu wewnętrznego, powikłania choroby mogą być bardzo różne. Jeśli zaatakowany zostaje ośrodkowy układ nerwowy, to rozwija się malaria mózgowa, która może przebiegać z zaburzeniami świadomości, śpiączką, napadami drgawkowymi. Malaria może się także objawiać ostrą niewydolnością nerek czy niewydolnością oddechową.

Najbardziej malarycznym regionem świata jest Afryka Subsaharyjska oraz niektóre wyspy Oceanii, obszary malaryczne znajdują się również w Azji, Ameryce Południowej oraz Środkowej.

Zgodnie z rekomendacjami WHO, profilaktyka malarii w podróży powinna opierać się na regule ABCD:

A (ang. awareness) – świadomość ryzyka malarii w rejonie podróży oraz znajomość konsekwencji zdrowotnych w razie zachorowania i konieczność pilnego leczenia;

B (bites of mosquitoes) – ochrona przed ukłuciami komarów w podróży, polegająca na stosowaniu: repelentów odstraszających owady (jedną z substancji chemicznych o udowodnionym działaniu odstraszającym owady jest DEET; do skutecznych środków zalicza się też ikarydynę oraz IR3535), moskitery, klimatyzacji w miejscu noclegu, noszeniu odpowiedniej odzieży ochronnej;

C (chemoprophylaxis) – chemioprofilaktyka, czyli zapobiegawcze stosowanie leków przeciwmalarycznych. W Polsce dostępne są dwa skuteczne i zalecane przez WHO leki przeciwmalaryczne: doksycyklina oraz lek złożony, zawierający atovaquone + proguanil;

D (diagnosis) – szybkie rozpoznanie w razie niepokojących objawów w trakcie pobytu w rejonach zagrożonych malarią lub po powrocie z takich miejsc.

ZOBACZ TAKŻE: Szczepionka, która zdecydowanie zmniejsza zapadalność na malarię wśród dzieci

Skuteczność dobrze dobranych i właściwie stosowanych leków zapobiegających malarii wynosi ponad 90 proc. Zażywanie preparatu przeciwmalarycznego należy rozpocząć jeszcze przed przybyciem do strefy malarycznej, kontynuować podczas całego pobytu w rejonie zagrożonym oraz od jednego do czterech tygodni (w zależności od leku) po powrocie do domu.