Leczenie ran przewlekłych

W 1979 r. Turner sformułował cechy, jakie powinny charakteryzować idealny opatrunek. Głównym jego zadaniem jest utrzymanie wilgotnego środowiska, a zarazem usuwanie nadmiaru wysięku i toksycznych cząsteczek. Opatrunki te mają również nie przylegać do rany, co znacznie ułatwia ich zmianę i nie powoduje dolegliwości bólowych przy ?zrywaniu", jak to ma miejsce przy stosowaniu opatrunków chłonnych, np. gazy.
Kolejną cechą charakteryzującą nowoczesny opatrunek jest nieprzepuszczalność dla bakterii w celu uniknięcia wprowadzenia w ranę czynników patogennych zapalenia, które zawsze pogarsza proces gojenia. Istotną cechą jest również zachowanie prawidłowej wymiany gazowej i utrzymanie odpowiedniej temperatury, co ma ogromne znaczenie w działaniu przeciwbólowym. Wreszcie opatrunek wg Turnera powinien być nietoksyczny i nie wykazywać właściwości alergizujących.
Do połowy lat 80. ubiegłego wieku w leczeniu ran przewlekłych stosowano schemat: oczyszczenie rany i osłonięcie przed dodatkowymi urazami oraz zabrudzeniami, co wiązało się z częstymi zmianami opatrunków. Dążono również do stałego osuszania rany, co z kolei przedłużało proces gojenia i przysparzało pacjentowi dolegliwości bólowych.
Nowy schemat leczenia ran to oczyszczanie dna rany z tkanek martwiczych, ochrona przed zakażeniem i to co nowe - utrzymanie wilgotnego środowiska.
Najważniejszym czynnikiem wpływającym na skuteczność leczenia, odróżniającym stare i nowe podejście, jest zachowanie stałej wilgotności w obrębie rany. rodowisko wilgotne ma zastosowanie głównie we wtórnym gojeniu się ran, kiedy konieczna jest odbudowa ubytku tkanek. rodowisko takie powstaje dzięki płynom wytwarzanym przez ranę, które zawierają tlen i czynniki odżywcze, te zaś zapewniają właściwy wzrost tkankowy i stanowią podłoże umożliwiające rozwój ziarniny, a w konsekwencji gwarantują prawidłowy przebieg naskórkowania.
Utrzymanie prawidłowej wilgotności dzięki nowoczesnym opatrunkom zapobiega powstawaniu strupa typowego dla ran suchych, przez co przyspiesza gojenie się rany. Wilgotne środowisko rany odgrywa ogromną rolę w uśmierzaniu bólu poprzez ochronę i zapobieganie podrażnieniom zakończeń nerwowych.
Nowoczesne opatrunki umożliwiają zachowanie długich odstępów pomiędzy kolejnymi ich wymianami, dzięki czemu rana jest lepiej chroniona przed wychłodzeniem, a także zmniejsza się dolegliwości bólowe. Kolejnym czynnikiem przemawiającym za wprowadzeniem nowoczesnych opatrunków jest fakt, że wilgotna powierzchnia rany, bez strupa, zmniejsza o połowę czas potrzebny komórkom na przejście przez ranę. Rany, w których zostało zachowane wilgotne, ciepłe środowisko goją się szybciej i w bardziej ?uporządkowany" sposób niż rany suche, co udowodnili w swoich badaniach Winter, Hinman i Maibach.
Do nowoczesnych opatrunków pozwalających na utrzymanie prawidłowej wilgotności rany zaliczamy: błony półprzepuszczalne, które są cienkimi, elastycznymi błonami poliuretanowymi, mającymi właściwości adhezyjne, błony poliuretanowe, które dobrze przylegają do rany, nie przepuszczają wody i bakterii z zewnątrz, ale umożliwiają parowanie i pozwalają na obserwację stanu rany.
Kolejną grupą opatrunków są hydrokoloidy zbudowane z hydrofilowych cząsteczek karboksymetylocelulozy zawartych w hydrofobowym polimerze lub elastomerze. W kontakcie z wydzieliną zwiększają objętość, tworząc miękki żel mający aktywność fibrynolityczną, naczyniotwórczą i oczyszczającą. Opatrunki hydrokoloidowe ułatwiają działanie własnych enzymów proteolitycznych, a przez wytworzenie lekko kwaśnego odczynu pod opatrunkiem powodują napływ granulocytów obojętnochłonnych hamujących wzrost patogennych bakterii. Podobnie jak inne opatrunki, izolują termicznie i co ważne - mają działanie przeciwbólowe poprzez zmniejszenie prężności tlenu, co powoduje spadek produkcji PGE2. Stworzenie przez opatrunek wilgotnego środowiska zmniejsza stymulację komórek nerwowych, co ma znaczenie w zmniejszeniu dolegliwości bólowych.
Inna grupa opatrunków to hydrożele, które zbudowane są z trójwymiarowej sieci hydrofilnych polimerów. W kontakcie z wodą pęcznieją, zatrzymując dużą jej ilość. Galaretowata masa hydrożelu ma zdolność pochłaniania wysięku, utrzymuje wysoką wilgotność rany oraz pozwala na rozrost i migrację komórek. Ma też dobre właściwości oczyszczające poprzez uwodnienie tkanki martwiczej, co prowadzi do naturalnej autolizy.
W celu uzyskania wilgotnego środowiska w leczeniu rany możemy posłużyć się również opatrunkami z dekstranomerów zbudowanych z polisacharydów, które w zetknięciu z wysiękiem formują żel o znacznych właściwościach pochłaniających duże cząsteczki (np. bakterie, które usuwane są z rany między ziarnami opatrunku). Dostępne są również opatrunki poliuretanowe mające postać płytek lub owalnych gąbek o strukturze elastycznej pianki charakteryzujące się wysokimi właściwościami pochłaniającymi, a jednoczenie są przepuszczalne dla powietrza. Przeciwwskazaniem do ich stosowania są rany z suchym strupem lub czarną martwicą.
Opatrunki alginianowe zbudowane są z naturalnych polisacharydów otrzymanych z glonów morskich, pochłaniają wysięk, pobudzają do wzrostu fibroblasty, zwiększają odpowiedź komórkową, przyspieszają procesy krzepnięcia. Pozostające w ranie resztki żelu ulegają biodegradacji do cząsteczek glukozy, nie wywołując objawów alergicznych.
Opatrunki z superabsorbentem, należy uaktywnić płynem Ringera. Działanie superabsorbentu polega na rozmiękczeniu i absorbowaniu tkanek martwiczych, wypłukiwaniu i absorbowaniu bakterii patogennych.
Opisane wyżej opatrunki mogą być wymieniane co kilka dni, producenci dopuszczają pozostawienie niektórych z nich nawet do siedmiu dni. Bezwzględnym wskazaniem do zmiany opatrunku jest ból zgłaszany przez pacjenta, wystąpienie gorączki, wyczerpanie się chłonności opatrunku i oczywiście poluzowanie się mocowania.