Starość, starzenie się: jak je postrzegać?

 Długość życia człowieka z roku na rok wzrasta. Obecnie na świecie średnia długość życia wynosi 67 lat i zwiększa się o 3 miesiące na rok, co jest związane z postępem cywilizacyjnym, rozwojem medycyny i polepszaniem się standardów życia. W Polsce średnia długość życia wynosi dla kobiet 80,9 roku, a dla mężczyzn 71,9 roku. Dane epidemiologiczne z roku na rok ulegają zmianie — przeciętna długość życia w Polsce rośnie rocznie o 3,6 miesiąca dla mężczyzn i 2,1 miesiąca dla kobiet. Związane jest to ze stopniowym zmniejszaniem się nadumieralności mężczyzn. Przewiduje się, że w 2030 roku średnia długość życia w Polsce będzie wynosić dla kobiet 83,6 roku, a dla mężczyzn 77,5 roku. 

Obecnie w Polsce osoby w wieku powyżej 65 lat stanowią 13,8 proc. populacji, w 2030 roku odsetek ten wzrośnie do 23,8 proc., a w 2060 roku ma osiągnąć 36 proc. W krajach Europy Zachodniej w 2060 roku odsetek osób starszych ma wynieść 30 proc. 

Palmore i współpracownicy zauważyli, iż opisując starzenie się człowieka, używa się w ochronie zdrowia wielu pojęć o znaczeniu negatywnym, np. niepełnosprawność, zespół słabości, sarkopenia, deterioracja. W literaturze naukowej podnosi się jednak konieczność eliminacji ageizmu, czyli postrzegania starości jako zjawiska negatywnego. 

Jak zapobiegać społecznemu wykluczeniu

Medycyna geriatryczna jest wyzwaniem dla starzejących się społeczeństw. Systemy opieki zdrowotnej w Europie koncentrują się w ostatnich latach na zapewnieniu ludziom w wieku podeszłym optymalnej opieki geriatrycznej, a zwłaszcza aktywizacji tej grupy pacjentów, aby zapobiec niepotrzebnej izolacji oraz wykluczeniu społecznemu. W Polsce w 2013 roku powstał projekt założeń polityki senioralnej, który skupiał się na konieczności rozwoju opieki geriatrycznej i usług opiekuńczych. 

Dla większości pacjentów w wieku podeszłym lekarz rodzinny jest tym lekarzem, z którym spotykają się oni najczęściej, a jego rola w opiece nad nimi jest niezmiernie istotna. 

W opiece nad pacjentami geriatrycznymi ważne jest utrzymywanie ich sprawności funkcjonalnej, kontakt z opiekunem oraz motywowanie ich do aktywności intelektualno-kulturalnej, a zwłaszcza do kontaktów z otoczeniem i rodziną. Duży wpływ na zdrowie i funkcjonowanie osoby starszej w społeczeństwie ma sytuacja rodzinna, warunki ekonomiczne oraz status społeczny.

Opieka nad pacjentem geriatrycznym jest w swojej kompleksowości wyzwaniem dla lekarzy rodzinnych. Wymaga ona bowiem szerokiej wiedzy medycznej, kompetencji w podejmowaniu decyzji klinicznych oraz właściwego finansowania ze strony płatnika. 

Kiedy zaczyna się starość

Starość jest etapem ontogenezy następującym po okresie dojrzałości. Początek starości powinien być mierzony określonym stopniem zużycia organizmu. Okres życia 60-65 lat wielu badaczy określa jako pre-aging lub wczesną starość. Wiele osób nie odczuwa wtedy jeszcze dolegliwości związanych z wiekiem, a wskaźniki populacji życia w zdrowiu są wysokie. Do dzisiaj jednak nie zdefiniowano żadnego parametru, którego można by użyć do określenia początku starości. Populacja osób w wieku podeszłym jest bardzo heterogenna, dlatego 65 lat jest umowną granicą rozpoczynającą okres geriatryczny zdrowia i życia pacjenta. Powszechnie stosowany jest podział demograficzny na podokresy wieku starszego:

Okresy starości człowieka (wiek podeszły)  Lata życia

• starość wczesna 60-74
• starość późna 75-89
• starość bardzo późna (długowieczność) >90

Wiek biologiczny człowieka nie zawsze pokrywa się z wiekiem kalendarzowym i często u osoby starszej jest połączeniem indywidualnych i osobniczych predyspozycji genetycznych oraz warunków socjalno-ekonomicznych, w których żyje. Szczególnie starość późna wiąże się z zagrożeniami i trudnościami w utrzymaniu sprawności funkcjonalnej, a wielkie problemy geriatryczne występujące u pacjentów w tym wieku są codziennością. 

Mając na uwadze wieloprofesjonalność opieki w geriatrii, w literaturze naukowej w 2013 r. wprowadzono nowy podział okresów życia człowieka na: 

• wiek średni: 50-70 lat,
• wiek wczesnej dojrzałości: 70-85 lat, 
• wiek późnej dojrzałości: powyżej 85 lat.

Dzisiaj zamiast o starości możemy mówić o wieku dojrzałym pacjentów. Zmiana ta być może zapoczątkuje w opiece zdrowotnej szeroką dyskusję, w której postrzeganie starości będzie zgoła odmienne od dzisiejszego, a proces przygotowywania do niej oraz zdrowotne działania prewencyjne  rozpoczną się już po 50. roku życia. 

dr n. med.Małgorzata Pałka, Zakład Medycyny Rodzinnej, Katedra Chorób Wewnętrznych i Gerontologii UJ CM.