Pozytywny wpływ amatorskiego uprawiania sportu nie budzi dziś wątpliwości. Oprócz zwiększenia ogólnej sprawności fizycznej, u człowieka dochodzi do poprawy samopoczucia, odporności na infekcje itd. Wiele dowodów wskazuje na wydłużenie życia osób aktywnych. Intuicja lekarska podpowiada mi, że chorzy na cukrzycę mogą zyskać nawet więcej. Praca mięśni pozwala na redukcję glikemii, co dodatkowo przekłada się na wymierne korzyści zdrowotne. Szybki marsz, trwający co najmniej 150 minut tygodniowo, zredukował liczbę nowych przypadków cukrzycy typu 2 aż o 58 proc. w grupie pacjentów z nieprawidłową tolerancją glukozy (IGT) — jak pokazało badanie Diabetes Prevention Program. Aby wprowadzić większą dawkę wysiłku, konieczna jest jednak wiedza, pozwalająca utrzymać stężenie glikemii w bezpiecznym zakresie. Przede wszystkim wprowadzenie aktywnego stylu życia powinno odbywać się stopniowo, z częstą kontrolą stężenia glukozy we krwi, tak aby poznać reakcję własnego organizmu na wysiłek. Nie wolno zapominać o regularnych posiłkach przed i po wysiłku, a czasem nawet w trakcie jego trwania. I czasem zredukować dawki leków hipoglikemicznych.

Jakie problemy kardiologiczne mogą wystąpić u chorego na cukrzycę uprawiającego sport, i jak im zapobiec?

U chorych na cukrzycę dominują problemy związane ze stężeniem glukozy we krwi, dlatego należy znać zasady utrzymania normoglikemii w warunkach wysiłku fizycznego, co jest zadaniem dla diabetologa. Pamiętać jednak należy także o konsultacji kardiologicznej przed wdrożeniem zaawansowanego programu aktywności fizycznej. Ukierunkowana jest ona na wykrycie wad serca, kardiomiopatii, niewydolności serca, groźnych zaburzeń rytmu oraz choroby wieńcowej. To ostatnie bywa najtrudniejsze ze względu na często niemy przebieg choroby niedokrwiennej serca u osób z cukrzycą. Gdy w badaniu klinicznym podejrzewamy chorobę wieńcową, należy wykonać elektrokardiograficzną próbę wysiłkową, a czasem badania dokładniejsze, jak tomografia tętnic wieńcowych lub scyntygrafia perfuzyjna mięśnia sercowego. Dziś już rzadko kierujemy na koronarografię, aby wykluczyć występowanie istotnych zwężeń w tętnicach wieńcowych.

Kardiolog lub diabetolog powinien wyjaśnić pacjentowi zasady zdrowego, stopniowego wprowadzania sportowego trybu życia, z unikaniem niezdrowej rywalizacji i bicia rekordów. Sport powinien przynosić choremu radość. Uczymy także, że w pewnych sytuacjach, np. podczas nawet drobnej infekcji, tuż po większym posiłku, po nieprzespanej nocy itd. pacjent powinien zrezygnować z codziennej porcji wysiłku. 

Wspólnie z prof. Józefem Drzewoskim z Kliniki Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Farmakologii Klinicznej UM w Łodzi opracował pan profesor praktyczne rady dla osób z cukrzycą uprawiających sport. Czego one dotyczą?

To proste, 10-punktowe zalecenia: 

• zmierz glukozę przed wysiłkiem (zalecane stężenie 100-200 mg/dl);
• zredukuj dawkę insuliny o 20-50 proc.; 
• zabezpiecz interwencyjną dawkę glukozy na wypadek hipoglikemii; 
• zjedz posiłek 4-6 godz. przed wysiłkiem (np. kanapkę); 
• spożywaj 15-30 g węglowodanów co 15-30 minut wytężonego wysiłku; 
• uzupełniaj płyny przed, w czasie i po wysiłku; 
• pod żadnym pozorem nie pij napojów alkoholowych; 
• zjedz posiłek po wysiłku (np. kanapkę);
• uważaj na ryzyko opóźnionej hipoglikemii — występuje ona czasem do 6 godz., a nawet 24 godzin po wysiłku; 
• rejestruj zależności: glukoza/dawka insuliny/posiłek/wysiłek w ramach samokontroli. 

Zachęcając naszych pacjentów do znacznego, regularnego zwiększenia aktywności fizycznej, edukujmy ich, jak realizować to wyzwanie w sposób bezpieczny.