Specjalizacja za lojalkę

Czytelnik dalej doprecyzowuje swoją sytuację: "W umowie "lojalnościowej" wymaga się ode mnie 3 lat pracy w szpitalu po zakończeniu specjalizacji. Jeśli miałbym przerwać specjalizację i złożyć wymówienie, to zmuszony jestem zwrócić koszty za udzielone urlopy szkoleniowe na staże i kusy. Kiedy składałem wniosek o zgodę na otwarcie specjalizacji, dyrekcja nie przedstawiała mi podobnych warunków. Z takimi żądaniami wystąpiła po prawie 2 tygodniach, czyli moim zdaniem jest to zmiana dotychczasowych warunków. Ponieważ mój oddział ma akredytację do prowadzenia specjalizacji z kardiologii, więc tylko nieliczne staże i kursy będę odbywał poza placówką. Czy mam obowiązek podpisać taką umowę? Czy w przypadku odmowy dyrekcja ma prawo przerwać mi specjalizację lub odmawiać udzielania urlopu szkoleniowego? Co na to prawo w Unii Europejskiej?" - pyta czytelnik.

Nikt nie ma obowiązku zawarcia umowy, na której warunki się nie godzi. Umowa oznacza dobrowolne złożenie zgodnych oświadczeń woli. Reguła ta dotyczy również umów pomiędzy pracownikiem a pracodawcą. W myśl art. 11 Kodeksu pracy, nawiązanie stosunku pracy oraz ustalenie warunków pracy i płacy wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika. Charakterystyczne dla stosunku pracy podporządkowanie poleceniom pracodawcy pozwala wprawdzie kierować pracą pracownika, a nawet, w razie konieczności, zmieniać rodzaj pracy uzgodnionej w umowie, lecz nie daje żadnych podstaw do tego, by pracodawca mógł zobowiązać pracownika do podpisania jakiejkolwiek umowy.

Wniosek o rozpoczęcie specjalizacji

Warunki odbywania specjalizacji zostały określone w rozporządzeniu w sprawie specjalizacji lekarzy. Zgodnie z § 18 ust. 4 tego rozporządzenia, lekarz pozostający w stosunku pracy, zamierzający odbywać specjalizację w innym trybie niż rezydentura, może wystąpić z wnioskiem o rozpoczęcie specjalizacji po uzyskaniu zgody pracodawcy na odbywanie specjalizacji w określonym trybie. Przepis ten wskazuje, że wszelkie uzgodnienia dotyczące warunków odbywania specjalizacji powinny być negocjowane przed wyrażeniem zgody na rozpoczęcie specjalizacji.

Wyrażenie zgody następuje poprzez złożenie podpisu kierownika jednostki zatrudniającej lekarza, w tym wypadku dyrektora szpitala, pod formalnym oświadczeniem zawartym we wniosku o rozpoczęcie specjalizacji. W tymże wniosku szpital prowadzący specjalizację może ponadto wyrazić wstępną akceptację odbywania specjalizacji na miejscu. Czyni to w osobach kierownika komórki prowadzącej specjalizację (ordynatora oddziału) oraz kierownika całej jednostki. Z napomknienia o zgodzie ordynatora wnoszę, że również ta akceptacja została formalnie wyrażona.

Odmowa bez konsekwencji prawnych

Wobec tego oferta podpisania umowy "lojalnościowej" została złożona za późno. Szpital zobowiązał się już bowiem do zapewnienia lekarzowi całego przeszkolenia specjalizacyjnego w ramach umowy o pracę bez żadnych dodatkowych warunków. Lekarz może teraz odmówić podpisania umowy bez obawy poniesienia z tego tytułu jakichkolwiek konsekwencji prawnych. Dyrekcja nie ma prawa przerwać mu specjalizacji ani blokować odbywania staży i kursów poza placówką. Jeżeli cała specjalizacja odbywa się w ramach umowy o pracę (tryb określony w § 14 ust. 2 pkt 1 rozp.), to dotyczy to również wszystkich staży i kursów specjalizacyjnych.
Jakiekolwiek uchybienia dyrekcji w tym zakresie należy zgłaszać w wojewódzkim centrum zdrowia publicznego, a także w Ministerstwie Zdrowia, ponieważ będą one stanowiły naruszenia warunków akredytacji.

Gdyby oferta zawarcia umowy "lojalnościowej" została złożona wcześniej, to jej odrzucenie mogłoby prowadzić do odmowy udzielenia zgody na specjalizację. Wprawdzie przepisy przewidują zawieranie umów "lojalnościowych" tylko w przypadku podnoszenia kwalifikacji zawodowych na podstawie skierowania pracodawcy, niemniej Sąd Najwyższy dopuścił zawieranie umów tego rodzaju także w przypadku pracowników dokształcających się bez skierowania, opierając się na zasadzie swobody umów. Zaznaczył jednak, że okres "odpracowywania" kosztów poniesionych przez pracodawcę na dokształcanie się pracownika nie powinien być zbyt długi. Należy go skonfrontować z czasem trwania nauki i wielkością kosztów. Nadmiernie długi okres "odpracowywania" mógłby zostać uznany za nieważny. Poza tym należy wziąć pod uwagę, że pracodawca ma obowiązek ułatwiania, a nie utrudniania pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Pracownicy będący lekarzami znajdują się tu w szczególnie uprzywilejowanej pozycji, ponieważ obowiązkowi pracodawcy odpowiada w ich przypadku uprawnienie lekarzy do doskonalenia zawodowego, zapisane w art. 18 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.
O ile mi wiadomo, prawo Unii Europejskiej nie reguluje powyższych zagadnień.

Podstawa prawna:
1) art. 11 i 94 pkt 6 Kodeksu pracy;
2) § 18 ust. 4 oraz załącznik nr 4 do rozporządzenia ministra zdrowia z 20 października 2005 r. w spawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów (Dz.U. nr 213, poz. 1779; zm. Dz.U. z 2007 r.
nr 13, poz. 85, z 2008 r. nr 170, poz. 1050);
3) § 9 ust. 2 w związku z § 6 rozporządzenia ministra edukacji narodowej oraz ministra pracy i polityki socjalnej 12 października 1993 r. w sprawie zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego dorosłych (Dz.U.
nr 103, poz. 472 ze zm.);
4) uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 2005 r., sygn. II PZP 2/05 (OSNP z 2005 r. nr 16, poz. 240).