Przewlekłe bóle głowy a depresja

Badanie AMPP, największe z dotychczasowych badań dotyczących chorobowości i prewencji migreny, przeprowadzono na reprezentatywnej grupie 162,5 tys. Amerykanów w wieku powyżej 12 lat. Okazało się, że schorzenie to dotyczy ok. 12 proc. populacji, trzy razy częściej kobiet niż mężczyzn. Zdecydowana większość osób chorujących na migrenę ma od 15 do 55 lat. Ponad 25 proc. migreników przyznało, że opuściło z powodu choroby co najmniej jeden dzień pracy w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a 30 proc. z nich zmuszonych jest do rezygnacji z aktywnego uczestnictwa w życiu rodzinnym i towarzyskim.
W grudniu 2006 r. zakończono II fazę innego badania amerykańskiego poświęconego migrenie - American Migraine Communications Study (AMCS). Pierwsza faza tego badania ujawniła, że komunikacja pomiędzy lekarzami a pacjentami-migrenikami jest słaba, w efekcie czego migrena jest chorobą niedodiagnozowaną i co za tym idzie leczoną mało efektywnie. W II fazie badania AMCS uczestniczyło 13 lekarzy (5 neurologów i 8 lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej), 2 pielegnarki i 66 pacjentów z migreną. Wykazano, że najlepszą metodą rozmowy z pacjentem jest zadawanie mu pytań otwartych. Pozwala to lekarzowi uzyskać wiele ważnych informacji i lepiej dobrać indywidualny sposób leczenia. Lekarze przyznali, że wcześniej nie zadawali chorym pytań otwartych, obawiając się, że rozmowa zajmie im zbyt dużo czasu. Okazało się jednak, że przeciętna wizyta pacjenta, podczas której lekarz zadawał pytania otwarte nie była zbyt długa (trwała 9 minut i 36 sekund), uzyskano natomiast znacznie lepsze porozumienie. Dawało to większą satysfakcję obydwu rozmówcom i przyniosło lepsze efekty terapeutyczne.

Skuteczne leczenie zapobiegawcze

Wyniki badań AMPP i AMCS stały się podstawą nowego konsensusu dotyczącego zapobiegania migrenowym bólom głowy, ogłoszonego w styczniu br. przez National Headache Foundation (NHF). Migrena została uznana za schorzenie przewlekłe, w wielu przypadkach wymagające oprócz ostrego leczenia doraźnego (podejmowanego jak najszybciej po wystąpieniu pierwszych objawów migreny lub aury), także leczenia zapobiegawczego. Według ekspertów NHF, do leczenia profilaktycznego kwalifikują się pacjenci, którzy potrzebują leczenia doraźnego dwa razy w tygodniu lub częściej, oraz ci, którzy nieustannie myślą o swojej chorobie, obawiając się kolejnego ataku, co uniemożliwia im normalne codzienne funkcjonowanie.
Leczenie profilaktyczne obejmuje modyfikacje w stylu życia (tj. unikanie czynników prowokujących napady) oraz farmakoterapię. Właściwie prowadzone leczenie zapobiegawcze może zredukować częstość ataków migreny o 50-80 proc., a także zmniejszyć ich nasilenie i długość trwania. Badanie AMPP wykazało, że terapia taka może pomóc około 40 proc. pacjentów z migreną. Stosowana jest jednak tylko u 13 proc. chorych, a połowa migreników nic nie wie o możliwości leczenia prewencyjnego.

Farmakoterapia migreny

Zalecenia Europejskiej Federacji Towarzystw Neurologicznych (European Federation of Neurological Societies) dotyczące leczenia farmakologicznego migreny opublikowano w czerwcu 2006 r. Oparto je na wynikach dotychczasowych badań klinicznych oceniających różne metody farmakoterapii migreny z aurą lub bez oraz zespołów migrenopodobnych (European Journal of Neurology 2006, 13: 560-572).
Ostre leczenie ataków migreny:
1. Doustne niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz tryptany (sumatryptan) stosuje się jako leki pierwszego rzutu.
2. Metoklopramid i domeperidon, działające przeciwwymiotnie, zalecane są jako leki pomocnicze, przyjmowane przed zażyciem leków pierwszego rzutu.
3. Kwas acetylosalicylowy podawany dożylnie lub sumatryptan podawany podskórnie wskazane są w atakach bardzo ciężkich.
Leczenie profilaktyczne:
1. Za leki pierwszego rzutu uznano beta-blokery (propranolol, metoprolol), blokery kanałów wapniowych (flunaryzyna), kwas walproinowy i topiramat.
2. Do leków drugiego rzutu zaliczono amitryptylinę, naproksen, wyciąg z lepiężnika różowego i bisoprolol.

Depresja częsta u migreników

Wpływ przewlekłych bólów głowy, m.in. migrenowych, na inne aspekty zdrowia ocenili ostatnio badacze z University of Toledo w Ohio (USA). Badaniem objęli oni 1032 pacjentki klinik leczenia bólów głowy z pięciu stanów. Wśród uczestniczek badania 593 cierpiało na epizodyczne bóle głowy (pojawiające się rzadziej niż 15 razy w miesiącu), a u 439 ból głowy zdefiniowano jako chroniczny (występował częściej niż 15 razy w miesiącu). Migrenę zdiagnozowano u 96 proc. pacjentek z epizodycznymi dolegliwościami bólowymi oraz u 87 proc. pacjentek z bólem przewlekłym. Badanie wykazało, że kobiety doświadczające przewlekłego bólu głowy są czterokrotnie bardziej podatne na dużą depresję niż te mające bóle epizodyczne. Prawdopodobieństwo wystąpienia kłopotów ze snem, spadku energii, nudności, zawrotów głowy, problemów w pożyciu seksualnym oraz bólów brzucha, pleców i stawów było u kobiet z przewleklym bólem głowy trzykrotnie wyższe. Statystycznie zależności te były silniejsze w podgrupie pacjentek ze stwierdzoną migreną niż wśród kobiet z bólami głowy niemigrenowymi. Wszystkie te objawy somatyczne mogą prowokować lub być manifestacją depresji. Depresja natomiast zwiększa wrażliwość na ból i - podobnie jak inne choroby psychiatryczne - utrudnia leczenie przeciwbólowe (Neurology 2007, 68: 134-140).

Migrena z aurą i antykoncepcja hormonalna a ryzyko udaru mózgu
Kobiety cierpiące na migrenę z aurą i stosujące doustne preparaty antykoncepcyjne znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka udaru mózgu - wynika z doniesienia badaczy z University of Alberta w Edmonton prezentowanego w lutym br. podczas Międzynarodowej Konferencji nt. Udarów (2007 International Stroke Conference). Kanadyjscy naukowcy przeprowadzili analizę decyzyjną i skalkulowali ryzyko udaru niedokrwiennego u hipotetycznej pacjentki z migreną z aurą, mającej mniej niż 35 lat, stosującej antykoncepcję doustną i decydującej się na zaprzestanie lub kontynuowanie terapii hormonalnej. Ryzyko wyliczono dla dwóch niezależnych przypadków - pacjentki palącej i niepalącej. Za punkt wyjścia obrano ryzyko udaru wynikające z przeglądu dotychczasowej literatury i wynoszące 30 na 100 000 kobiet rocznie. Analiza decyzyjna wykazała, że przerwanie antykoncepcji hormonalnej skutkuje zarówno u palaczek, jak i u kobiet niepalących, znaczącym spadkiem ryzyka wystąpienia udaru niedokrwiennego mózgu.
Źródło: "Decision analysis for the use of oral contraceptive pill in migraine suffers with respect to ischemic stroke" poster 227, ISC 2007.

Atak choroby
Atak migreny to pulsujący ból zlokalizowany zazwyczaj po jednej stronie głowy, często z towarzyszącymi mu nudnościami oraz nadwrażliwością na światło i dźwięki. Natężenie objawów jest bardzo indywidualne, a czas trwania ataku wynosi od 4 do 72 godzin.