Przebieg infekcji COVID-19 i skuteczność szczepionek u pacjentów onkologicznych

Podczas tegorocznego Kongresu Europejskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (ESMO), który odbył się 16-21 września w formie wirtualnej, zaprezentowano kilka ciekawych prac dotyczących przebiegu infekcji COVID-19 oraz skuteczności szczepień u pacjentów onkologicznych.

Jednym z doniesień były wstępne wyniki badania ESMO CoCARE. Było to międzynarodowe badanie kohortowe, oparte na rejestrach medycznych, gromadzące rzeczywiste dane i informacje na temat historii przebiegu choroby, leczenia i wyników COVID-19 u chorych na raka.

Zakres gromadzonych danych

Rejestr ESMO CoCARE gromadził informacje o pacjentach z dowolnym nowotworem litym lub hematologicznym (w tym o pacjentach, którzy przeżyli bez nawrotu choroby ≥5 lat), u których zdiagnozowano COVID-19. Dane zebrane od czerwca 2020 r. obejmowały informacje demograficzne, charakterystykę choroby nowotworowej, choroby współistniejące, cechy kliniczne COVID-19, przebieg, postępowanie i wyniki leczenia. Badano czynniki wpływające na ciężkość przebiegu COVID-19 (wymagana hospitalizacja + pobyt na OIT) i powrotu do zdrowia.

Przedstawiona analiza obejmowała dane 1551 pacjentów (z 19 krajów: 87 proc. z 23 ośrodków europejskich, 7 proc. z 5 ośrodków z Afryki Północnej i 6 proc. z 7 ośrodków z Azji) z rozpoznaniem COVID-19 na dzień 11.03.2021 r. Mediana wieku wyniosła 64 lata. Większość pacjentów stanowiły kobiety (52 proc.). Zaawansowanie choroby nowotworowej obejmowało częściej III/IV stopień (58 proc.), a aktywne leczenie przeciwnowotworowe dotyczyło 60 proc. pacjentów.

Ciężkość przebiegu choroby

Około 65 proc. chorych miało ciężki, wymagający hospitalizacji przebieg COVID-19, a dla 11 proc. niezbędny był pobyt na oddziale intensywnej terapii. W analizie wieloczynnikowej, oprócz danych demograficznych (płeć męska, starszy wiek, pochodzenie etniczne inne niż kaukaskie, niższy BMI), chorób współistniejących i objawowego COVID-19, ciężka choroba była powiązana z gorszym stopniem sprawności według ECOG [iloraz szans (OR) dla ECOG 2 vs 0 = 5,9, OR dla ECOG 1 vs 0 = 2,1], nowotworami hematologicznymi (OR hem vs lity = 2,0) i aktywnym/progresującym stanem choroby nowotworowej (OR progresja vs brak oznak choroby = 1,6).

Aż 98 proc. pacjentów z łagodną postacią choroby wyzdrowiało. W przypadku pacjentów z ciężkim przebiegiem choroby COVID-19 wyzdrowiało 70 proc. Stopień zaawansowania choroby nowotworowej był dodatkowym czynnikiem prognostycznym powrotu do zdrowia (OR dla stopnia I/II vs IV = 3,4).

Wyniki te potwierdzają obserwacje, że chorzy z zaawansowanymi nowotworami, w gorszym stopniu sprawności, z chorobami współistniejącymi oraz poddawani aktywnemu leczeniu onkologicznemu mają większe ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji COVID-19 oraz zgonu.

Odpowiedź na podanie szczepionki

Drugie doniesienie dotyczyło zbadania zdarzeń niepożądanych, skuteczności i odpowiedzi immunologicznej u pacjentów zaszczepionych przeciw COVID-19.

CoVigi to prospektywne, otwarte, wieloośrodkowe badanie kliniczne IV fazy, obejmujące pacjentów poddawanych aktywnemu leczeniu przeciwnowotworowemu, u których wykonano szczepienie przeciw SARS-CoV-2. Dane dotyczące działań niepożądanych szczepienia, początku i przebiegu COVID-19 oraz ilościowej analizy przeciwciał anty-S i anty-N SARS-CoV-2, a także specyficznej odpowiedzi komórkowej SARS-CoV-2, badanej za pomocą IFN-gamma, i ekspresji CD69 oceniano w okresach: przed szczepieniem, przed drugą dawką, 4-8 tygodni, 3, 6 i 12 miesięcy po pierwszej dawce.

Badanie rozpoczęło się 22 marca 2021 r. Do 4 maja do badania włączono 152 pacjentów z nowotworami litymi i 103 pacjentów hematoonkologicznych. Na podstawie wstępnych danych wyjściowych 22 proc. pacjentów z nowotworami litymi i 29 proc. pacjentów hematoonkologicznych miało wykrywalne stężenia przeciwciał anty-S z medianą odpowiednio 106 U/ml (zakres 1,4-3666) i 84 U/ml (zakres 0,75-2528). Co zaskakujące, tylko 44 proc. pacjentów z nowotworami litymi i 53 proc. pacjentów hematoonkologicznych z wykrywalnymi przeciwciałami przed szczepieniem miało wywiad przebytej infekcji COVID-19. W kohorcie Ab-dodatniej stężenie IFN-gamma po stymulacji CD4 i CD8 wynosiło 0,04 pg/ml (IQR 0,02-0,13), a ekspresja CD69 na komórkach NKT-podobnych wzrosła do 10,9 proc. (IQR 6,6-17,3). Natomiast w kohorcie Ab-ujemnej stężenie INF-gamma wynosiło 0,00 pg/ml (IQR 0,00-0,01), a ekspresja CD69 wzrosła o 7,5 proc. (IQR 4,0-10,1).

Wstępne wnioski z tej analizy wskazują, że u znacznej liczby chorych na nowotwory doszło do zakażenia SARS-CoV-2 podczas aktywnego leczenia przeciwnowotworowego, przed szczepieniem. Infekcje te często miały przebieg bezobjawowy. Stwierdzono również, że u pacjentów immunizowanych SARS-CoV-2 zaobserwowano pozytywną odpowiedź komórkową. Szczegółowa analiza odpowiedzi na szczepienie jest w toku.

Piśmiennictwo:

1. Romano E. et al.: COVID-19 and cancer: First report of the ESMO international, registry-based, cohort study (ESMO CoCARE), Abstract-1567MO, ESMO Congress 2021, 16-21 september 2021.

2. Obermannova R. et al.: „CoVigi phase IV multicentric trial evaluating COVID-19 vaccination adverse events and immune response dynamics in cancer patients: First results on antibody and cellular immunity, Abstract-1563MO, ESMO Congress 2021, 16-21 september 2021.