Poprawna pielęgnacja noworodków i niemowląt warunkiem prawidłowego rozwoju bioder i ochrony przed dysplazją

Skąd ta tendencja? Uważamy, że ma to związek z ,transformacją ustrojową" i ujawnieniem się ,wolności we wszystkich zachowaniach społecznych i zawodowych". Nastąpiło odejście od tradycyjnych form pielęgnacji i wychowania dziecka na korzyść rozwoju ,form nowoczesnych" - często błędnych i antyfizjologicznych. Jest to dodatkowo potęgowane przez publikacje w kolorowych czasopismach i w niektórych pozycjach popularno-naukowych, nieświadomie zalecających błędne zasady pielęgnacji, w tym noszenie dzieci ,twarzą do przodu", bez maksymalnego odwiedzenia bioder.
Destabilizacja stawów
biodrowych
Wadliwa pielęgnacja bywa też niestety zalecana przez niektórych lekarzy jako ,jedna z metod leczenia".
Medycyna poszukując nowych rozwiązań często wkracza w obszary błędów i pomyłek, i przykładem tego jest zalecanie noszenia noworodków i niemowląt bez równoczesnego zgięcia i odwiedzenia bioder. Taka pielęgnacja jest podstawowym czynnikiem destabilizacji stawów biodrowych i oczywistym postępowaniem antymedycznym i antyortopedycznym. Dziecko zawsze powinno być noszone ,twarzą do matki", ,twarzą do ojca", nie zaś ,twarzą do miasta". Tylko stałe, maksymalne odwiedzenie bioder w okresie noworodkowym i niemowlęcym jest warunkiem ich prawidłowego rozwoju. Nie bagatelizując czynników patologicznych, jak genetyczna wiotkość, rodzinne występowanie wady, wpływy neurogenne, ,zespół przykurczów" - które wymagają specjalnej diagnostyki i leczenia, uważamy, że poprawna pielęgnacja jest rozstrzygająca dla losu biodra.
Dzieci przyjmowane do Kliniki z dysplazją, podwichnięciem i zwichnięciem biodra wymagają leczenia wyciągowego, gipsowego, aparatowego lub operacyjnego. Sposób leczenia zależy od zakresu wady i wieku dziecka. Leczenie zaawansowanej wady jest zawsze długie i trudne. Naraża wszystkich członków rodziny na niepokój i stres. Bywa, że wyniki leczenia nie są korzystne.
Co wiemy o dysplazji biodra
Doświadczenia Kliniki mówią, że są dwa typy wrodzonej dysplazji biodra.
1. Dysplazja w zespole wiotkości (genetyczna, hormonalna, neurogenna) - u dzieci tych należy poszukiwać niestabilności biodra. Zakres wszystkich ruchów w stawach biodrowych jest zwykle duży, w tym szczególnie zwiększona jest rotacja wewnętrzna (akcentuje to także prof. Henryk Zwierzchowski), co jest istotną cechą świadczącą o dużym stopniu dysplazji biodra. U dzieci tych także odwiedzenie jest duże i może to mylić badającego (w podręcznikach ortopedii podane jest, iż odwiedzenie w dysplazji zawsze jest małe). Dla pełnej diagnostyki u dzieci tych konieczne jest badanie USG lub RTG. Leczenie dysplazji w tej grupie chorych jest trudne i długie.
2. Dysplazja w ,zespole przykurczów" - u tych dzieci obserwuje się ograniczenie odwodzenia biodra (częściej lewego), jego złe scentrowanie, a także inne objawy, dokładnie opisane przez prof. Hansa Mau (Niemcy), jak plagiocefalia (skośnogłowie), kręcz szyi, skośne ustawienie miednicy, przykurcz odwiedzeniowy biodra prawego (później bywa przyczyną skolioz tzw. idiopatycznych), przemijająca skolioza niemowlęca, deformacje stóp.
Dysplazja w ,zespole przykurczów" wymaga leczenia za pomocą aparatów odwodzących oraz odpowiedniej pielęgnacji. Leczenie jest krótsze i łatwiejsze.
Czas rozpoczęcia leczenia
Leczenie powinno być rozpoczęte w pierwszym tygodniu życia dziecka. Jako ostatni nieprzekraczalny czas rozpoznania i rozpoczęcia leczenia dysplazji biodra określa się 3 tydzień życia dziecka (prof. Bjerkreim, Oslo).
Jakie działania można podjąć?
Formy zaopatrzenia ortopedycznego stosowane w leczeniu wrodzonej dysplazji biodra:
o majtki Weickerta, pieluszka Frejki - stosujemy u niemowląt.
o szelki Pavlika - wskazane w przypadku bioder zagrożonych niestabilnością. Przy ich stosowaniu konieczna jest abdukcja przez odpowiednią pielęgnację (twarzą do matki) lub układanie dziecka na brzuchu ze stałą kontrolą ust, oczu i nosa. Nasz ośrodek ten typ zaopatrzenia stosuje do 5-7 miesiąca życia.
o szyna Koszli (rozwórka Koszli) - stosujemy w doleczaniu dysplazji biodra; w naszym ośrodku po 7 miesiącu życia dziecka.
o aparat Jordana-Hohmanna (opisany przez Hohmanna w podręczniku Fuss und Bein) - stosujemy u dzieci w trzecim, kolejnym etapie leczenia, po uprzednim leczeniu wyciągowym i w opatrunku gipsowym.
o klin odwodzący do chodzenia (patent z Lublina) - stosujemy w leczeniu resztkowej dysplazji biodra u dzieci chodzących, a także po operacjach wrodzonego zwichnięcia biodra, po uprzednim leczeniu gipsowym i rehabilitacyjnym.
Apel do lekarzy
Są zasady w pielęgnacji dzieci, które nigdy nie powinny być zmieniane! Do takich należy: karmienie piersią każdego dziecka 1 rok lub dłużej, noszenie dzieci z odwiedzeniem bioder, zabranianie wiązania czapek pod szyją bowiem prowadzi to do zaburzeń krążenia krwi w obrębie mózgu. Przez przypomnienie potrzeby profilaktyki dysplazji biodra nie wprowadzamy nic nowego, ale jedynie przypominamy to, co mówili nasi mistrzowie i nauczyciele. Przed wadliwą pielęgnacją ostrzegali: prof. W. Dega (Poznań) - światowej sławy ortopeda, twórca rehabilitacji ortopedycznej; prof. A. Gruca (Warszawa) - twórca ortopedii rekonstrukcyjnej; prof. St. Piątkowski (Lublin) - twórca lubelskiej szkoły ortopedii i rehabilitacji; prof. I. Wośko (Lublin) - założyciel pierwszej w Polsce Kliniki Ortopedii Dziecięcej, prof. M. Garlicki (Warszawa); prof. W. Szulc (Warszawa); prof. M. Koszla (Warszawa); prof. D. Tylman (Warszawa), prof. E. Bartkowiak (Łódź), prof. A. Senger (Gdańsk, Poznań), prof. J. Szczekot (Gdańsk), prof. T. Żuk (Szczecin) i wielu innych.
Wnioski i zalecenia
1. Wrodzoną dysplazję biodra należy rozpoznać, a leczenie rozpocząć w pierwszym, najpóźniej w trzecim tygodniu życia dziecka. U noworodków cechą dysplazji jest wiotkość i niestabilność biodra.
2. Cechą dysplazji biodra u niemowląt jest ograniczenie odwodzenia, zmiana konturów bioder, zagłębienie pachwiny po stronie dysplazji (często wyprzenia skóry), skrócenie bruzdy pośladkowo-udowej u dziecka leżącego na brzuchu, obniżenie poziomu kolana przy zgiętych kończynach, mniejsza aktywność kończyny po stronie dysplazji biodra.
3. Każdy lekarz powinien umieć zróżnicować dysplazję w zespole wiotkości i w ,zespole przykurczów".
4. Każde niemowlę, nawet w sytuacji bioder prawidłowych, powinno być kontrolowane ortopedycznie 4-5 razy w ciągu pierwszego roku życia.
5. Badania USG można wykonywać w okresie od urodzenia do 7 miesiąca życia. Badanie RTG należy wykonać około 11-12 miesiąca życia.
6. Wszystkie dzieci wymagają pielęgnacji zgięciowo-odwiedzeniowej bioder, a noworodek który oczekuje spokoju, ciepła, piersi matki, snu i miłości rodziców w żadnym wypadku nie może być poddawany ćwiczeniom. Ćwiczenia noworodka to oczywisty absurd.
7. Szczególnie uważnie należy obserwować dzieci z porodów wcześniaczych (czasowych lub wagowych), ponieważ u nich bardzo często pojawiają się dysfunkcje centralnego układu nerwowego, te zaś przyczyniają się do rozwoju dysplazji biodra.
8. Tylko wspólna troska o los bioder - lekarzy: neonatologów, pediatrów, ortopedów, neurologów, rehabilitantów - przyniesie sukcesy profilaktyczne i terapeutyczne. Bierzmy przykład z krajów i zespołów, gdzie różni specjaliści współpracują ze sobą, a nie zwalczają się nawzajem; gdzie dobro publiczne jest ważniejsze od prywatnych poglądów.