Śródbłonek pod ochroną

Szacuje się, że ryzyko choroby niedokrwiennej serca u chorych na cukrzycę jest dwu-czterokrotnie wyższe niż u osób bez cukrzycy. Inaczej mówiąc, ryzyko zawału mięśnia sercowego u pacjenta z cukrzycą jest takie samo jak u osoby bez cukrzycy, ale po przebytym zawale serca. Zmiany miażdżycowe w tętnicach wieńcowych w tej grupie pacjentów mają charakter rozsiany, wielonaczyniowy, są widoczne również w dystalnych odcinkach naczyń, co zwiększa ryzyko rozległego zawału, niewydolności serca oraz stwarza ograniczenia w leczeniu rewaskularyzacyjnym. Późne powikłania o charakterze makroangiopatii stanowią przyczynę 70 proc. zgonów chorych na cukrzycę typu 2 (z tego 75 proc. jest wynikiem choroby niedokrwiennej serca, IHD).

Oprócz niewątpliwych zalet metforminy związanych z jej zdolnością redukcji hiperglikemii, interesujące są także jej właściwości kardioprotekcyjne. Stosowanie tego leku prowadzi do ograniczenia szkodliwego wpływu hiperglikemii i hiperinsulinemii na śródbłonek naczyniowy. 

„Metformina hamuje apoptozę, czyli programowaną śmierć komórek śródbłonka, zwiększa produkcję tlenku azotu, głównego czynnika naczyniorozszerzającego, działa przeciwzakrzepowo, hamuje stres oksydacyjny, tworzenie blaszek miażdżycowych” — wyjaśnia kardioprotekcyjne działanie leku dr hab. Beata Telejko.

Lepsza odpowiedź na leczenie onkologiczne

Badania (epidemiologiczne, obserwacyjne, kohortowe) wskazują, że najmniejsza zapadalność i śmiertelność z powodu nowotworów wśród chorych na cukrzycę typu 2, zwłaszcza otyłych, korzystających z różnych terapii, obserwowana jest u pacjentów leczonych metforminą. 

Oddziałując na mechanizmy przekaźnictwa komórkowego, przede wszystkim przez aktywację kinazy proteinowej aktywowanej przez 5’AMP (AMPK), metformina reguluje aktywność tzw. osi AMPK/mTOR. Dysregulacja szlaku mTOR może być czynnikiem patogenetycznym wielu chorób, zwłaszcza nowotworów. Jej nadmierna aktywacja jest obserwowana w komórkach nowotworów złośliwych i wiąże się z ich opornością na leczenie. Można zatem przypuszczać, że metformina, jako inhibitor szlaku mTOR, może być czynnikiem supresji rozwoju guza.

„Istnieją dowody kliniczne na to, że metformina może zwiększać odsetek prawidłowej odpowiedzi na leczenie onkologiczne, na radio- i chemioterapię, zwiększając odpowiedź na niektóre rodzaje cytostatyków. Badania sugerują jej korzystne działanie m.in. w raku prostaty, a ostatnio w nowotworach ginekologicznych, np. raku jajnika” — mówi dr hab. Beata Telejko.

Tabletka przedłużająca życie?

Metformina jest również badana pod kątem wpływu na wydłużenie życia. 

Z badań przeprowadzonych na 180 tys. pacjentów przez naukowców z Cardiff University w Wielkiej Brytanii wynika, że ci, którzy regularnie stosują metforminę, cieszą się o 15 proc. dłuższym życiem od osób zdrowych. Wynik zaskakujący, ponieważ przyjmuje się, iż chorzy na cukrzycę żyją średnio o 8 lat krócej niż osoby wolne od tej choroby.

Jeszcze bardziej optymistyczne wyniki uzyskano w badaniach na zwierzętach. Eksperymenty na nicieniach i niektórych szczepach myszy wykazały, że metformina jest w stanie przedłużyć im życie nawet o 40 proc. Co ciekawe, wyniki badań sugerują, że lek ten działa korzystniej u samic niż u samców i, paradoksalnie, tym lepszy efekt, im starsze osobniki ją otrzymują.

Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) wydała zgodę na badania o nazwie TAME (Targeting Aging with Metformin), którymi objętych zostanie 3 tys. Amerykanów po 60. r.ż. Ma ono sprawdzić wpływ metforminy na proces starzenia.