Ochrona interesów konsumentów

Zakres stosowania ustawy wynika z jej art. 1 oraz z definicji praktyki rynkowej. Art. 1 stanowi, że ustawa określa nieuczciwe praktyki rynkowe oraz zasady przeciwdziałania im w interesie konsumentów. Przez praktyki rynkowe rozumie się działanie lub zaniechanie przedsiębiorcy, sposób postępowania, oświadczenie lub informację handlową, w szczególności reklamę i marketing, bezpośrednio związane z promocją lub nabyciem produktu przez konsumenta. Tym samym ustawa zawęża swój zakres działania do praktyk odnoszących się do konsumentów. Ustawa nie obejmuje nieuczciwych praktyk stosowanych pomiędzy przedsiębiorcami, które podlegają ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, ani też praktyk godzących w zbiorowe interesy konsumentów, sankcjonowanych przez ustawę o ochronie konkurencji i konsumentów.
Dana praktyka rynkowa może zostać uznana za nieuczciwą, jeżeli spełnia łącznie dwie przesłanki: jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Ponieważ przesłanki te mają charakter ogólny, ustawa wymienia i omawia przykładowe rodzaje nieuczciwych praktyk. Są nimi: działania i zaniechania wprowadzające w błąd, agresywne praktyki rynkowe oraz stosowanie sprzecznego z prawem kodeksu dobrych praktyk. Aby została uznana za nieuczciwą, każda z tych praktyk musi spełniać ww. przesłanki ogólne. Jedynie prowadzenie działalności w formie systemu konsorcyjnego, utworzonego w celu sfinansowania zakupu produktu na rzecz uczestników grupy konsumentów, jest uznawane za nieuczciwą praktykę bez względu na przesłanki ogólne.

Niedozwolona manipulacja

Działanie wprowadzające w błąd to takie, które powoduje lub może powodować podjęcie przez konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której bez tego działania by nie podjął. Polega ono przede wszystkim na manipulacji informacjami. Może dotyczyć istnienia produktu, jego rodzaju, dostępności i ilości, ceny lub istnienia szczególnej korzyści cenowej itp. Przykłady reklam wprowadzających w błąd podałem w artykule "Granice reklamy aptek" (Puls Farmacji nr 1 z 16 stycznia 2008 r., s. 22). Zaniechanie wprowadzające w błąd polega na pomijaniu istotnych informacji. Z agresywną praktyką rynkową mamy do czynienia wtedy, gdy ogranicza się swobodę wyboru konsumenta przez niedopuszczalny nacisk, tj. przez każdy rodzaj wykorzystania przewagi wobec konsumenta, w szczególności użycie bądź groźbę użycia przymusu fizycznego lub psychicznego. Przykładami takich praktyk są: nachodzenie konsumenta w miejscu zamieszkania; uciążliwe nagabywanie przez telefon, faks, pocztę elektroniczną; umieszczanie w reklamach wezwań dzieci do nabycia produktów lub do nakłonienia rodziców do tego itp.

Odpowiedzialność cywilna

Za nieuczciwe praktyki grozi odpowiedzialność cywilna. W ramach tej odpowiedzialności konsument, którego interes został zagrożony lub naruszony, może żądać: zaniechania praktyki, usunięcia jej skutków, złożenia oświadczenia, naprawienia wyrządzonej szkody (w tym unieważnienia umowy i zwrotu kosztów) oraz zasądzenia odpowiedniej sumy na cel społeczny. Z roszczeniami zaniechania praktyki, złożenia oświadczenia i zasądzenia odpowiedniej sumy na cel społeczny mogą również występować: rzecznik praw obywatelskich, rzecznik ubezpieczonych, organizacje ochrony interesów konsumentów oraz powiatowi (miejscy) rzecznicy konsumentów. Warto podkreślić, iż ciężar dowodu, że dana praktyka rynkowa nie stanowi nieuczciwej praktyki wprowadzającej w błąd, spoczywa na przedsiębiorcy, któremu praktykę taką zarzucono. Odpowiedzialność karna w postaci kary grzywny grozi tylko za stosowanie agresywnych praktyk rynkowych. Kary pozbawienia wolności przewidziane zostały za organizowanie systemów konsorcyjnych i zarządzanie nimi.
Wpływ wyżej przedstawionych przepisów na rynek farmaceutyczny będzie dwojaki. Po pierwsze, przepisy te wprowadzają szczegółowe uregulowania reklamy i działalności marketingowej przedsiębiorców wobec konsumentów, co ma znaczenie zwłaszcza dla aptek, których działalność w tym zakresie nie była dotąd ściśle regulowana. Oddziaływanie tych uregulowań na firmy farmaceutyczne będzie dużo mniejsze, z uwagi na to, że reklama leków od dawna podlega bardzo szczegółowym przepisom prawa farmaceutycznego. Po drugie, przepisy te wyposażają pacjentów w instrumenty prawne, którymi będą mogli posługiwać się w obronie swoich interesów. Roszczenia pacjentów będą mogły być kierowane zarówno przeciwko aptekom, jak i firmom farmaceutycznym prowadzącym nieuczciwą reklamę leków kierowaną do publicznej wiadomości.

Podstawa prawna:
- ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz U. nr 171, poz. 1206).