Obowiązek rejestracji w powiatowych inspektoratach sanitarnych

Podstawową zasadą wykładni językowej jest reguła, zgodnie z którą identyczne znaczenie należy przypisywać tylko tym samym wyrażeniom. Posługiwanie się przez ustawodawcę odmiennymi wyrażeniami wskazuje na przypisywanie im odmiennych znaczeń. Art. 88 ust. 1 Prawa farmaceutycznego brzmi: „W aptece ogólnodostępnej musi być ustanowiony farmaceuta, o którym mowa w art. 2b ust. 1 pkt 1, 2 i 5-7 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (Dz.U. z 2003 r., nr 9, poz. 108, z 2004 r., nr 92, poz. 885 oraz z 2007 r., nr 176, poz. 1238), odpowiedzialny za prowadzenie apteki, zwany dalej „kierownikiem apteki"; można być kierownikiem tylko jednej apteki".

Jeżeli zatem ustawodawca wprowadza w art. 88 ust. 1 definicję „kierownika apteki", a następnie posługuje się zwrotem „farmaceuta, o którym mowa w art. 88 ust. 1", to wynika z tego, że nie chodzi mu o tę samą osobę. Gdyby ustawodawca chciał nałożyć obowiązek stałej obecności w aptece wyłącznie na jej kierownika, to odpowiedni przepis (art. 92) przyjąłby następujące brzmienie: „W godzinach czynności apteki powinien być w niej obecny kierownik apteki". Jeżeli tego nie uczynił, to oznacza, że obowiązku tego nie zawęził wyłącznie do kierownika, lecz że czyni mu zadość obecność każdego farmaceuty, o którym mowa w art. 88 ust. 1.

Musi spełniać wymagania

Wykładnia językowa przemawia za tym, że powinniśmy odróżniać pojęcie „farmaceuty, o którym mowa w art. 88 ust. 1" od pojęcia „kierownika apteki". Wobec tego pojawia się pytanie, na czym ta różnica miałaby polegać. Odpowiedź zawarta jest w treści art. 88 ust. 2, który stanowi, że kierownikiem apteki może być farmaceuta, o którym mowa w ust. 1, jeżeli nie przekroczył 65. roku życia i ma wymagany staż pracy w aptece. Czyli „kierownikiem apteki" jest „farmaceuta, o którym mowa w art. 88 ust. 1", spełniający ponadto warunki określone w art. 88 ust. 2. Skoro pojęcie „farmaceuty, o którym mowa w art. 88 ust. 1" jest pojęciem szerszym od „kierownika apteki", to obowiązkowi obecności w aptece czyni zadość nie tylko obecność kierownika, lecz również obecność farmaceuty, który kierownikiem nie jest, a nawet takiego, który nie spełnia wymagań określonych dla kierownika w art. 88 ust. 2.

Pozostaje nam jeszcze wyjaśnienie kwestii, co kryje się pod pojęciem „farmaceuty, o którym mowa w art. 88 ust. 1". Art. 88 ust. 1 wskazuje na farmaceutę, o którym mowa w art. 2b ust. 1 pkt 1, 2 i 5-7 ustawy o izbach aptekarskich. Tu pojawia się problem, ponieważ art. 2b ustawy o izbach aptekarskich w obowiązującym brzmieniu ma tylko cztery punkty; nie zawiera pkt. 5-7. Problem ten możemy rozwiązać poprzez wykładnię historyczną, tzn. dzięki odwołaniu do pierwotnego brzmienia art. 2b. Wówczas okazuje się, że w pominiętych pkt 3 i 4 była mowa o farmaceutach, którzy ukończyli studia farmaceutyczne i uzyskali tytuł zawodowy magistra, lecz nie odbyli praktyki zawodowej.

A zatem pod pojęciem „farmaceuty, o którym mowa w art. 88 ust. 1" należy rozumieć farmaceutę, który odbył wymaganą praktykę zawodową. Rozróżnienie to traci obecnie na znaczeniu, ponieważ praktykę zawodową odbywa się teraz w ramach studiów. Jednakże farmaceuta, który uzyskał tytuł magistra farmacji przed 1 maja 2004 roku i nie odbył wymaganej praktyki, nie może być uznany za „farmaceutę, o którym mowa w art. 88 ust. 1", a co za tym idzie - jego obecność w aptece nie spełnia wymogu określonego w art. 92 Prawa farmaceutycznego.

Na marginesie warto zauważyć, że, ogłaszając w 2008 roku tekst jednolity Prawa farmaceutycznego, marszałek Sejmu popełnił błąd, który polegał na bezpodstawnej aktualizacji odniesień publikacyjnych do ustawy o izbach aptekarskich. W efekcie uzyskaliśmy odniesienie do art. 2b ustawy o izbach aptekarskich w obowiązującym brzmieniu, które zagubiło swój sens. Tylko odwołanie do uchylonych pkt 5-7, jakie mimo to pozostało, pozwala odtworzyć właściwą wykładnię pojęcia „farmaceuty, o którym mowa w art. 88 ust. 1".

Zastępca na czas urlopu

Kolejny argument przeciwko utożsamianiu kierownika z farmaceutą, o którym mowa w art. 88 ust. 1, możemy wywieść z wykładni systemowej. Otóż art. 88 ust. 4 Prawa farmaceutycznego brzmi:

„Kierownik apteki wyznacza na czas swojej nieobecności spowodowanej chorobą lub urlopem farmaceutę, o którym mowa w ust. 1, do jego zastępowania, w trybie określonym w art. 95 ust. 4 pkt 5".

Prawnikom, którzy przypisują kierownikowi obowiązek stałej obecności w aptece, przepis ten wydaje się zbyt lakoniczny, ponieważ nie obejmuje przypadków doraźnej nieobecności kierownika. Dopiero po uwzględnieniu przeprowadzonej wyżej wykładni zrozumiałe staje się, dlaczego obowiązek wyznaczenia zastępcy został nałożony na kierownika tylko na czas nieobecności spowodowanej chorobą lub urlopem. Skoro bowiem na kierowniku nie ciąży obowiązek stałej obecności w aptece, to w przypadku doraźnej nieobecności nie musi on wyznaczać zastępcy. Wystarczy obecność farmaceuty, o którym mowa w art. 88 ust. 1, czyli farmaceuty z praktyką zawodową.

W świetle art. 88 ust. 4 zastępcą kierownika może zostać wyznaczony każdy farmaceuta, o którym mowa w art. 88 ust. 1, pod warunkiem zachowania trybu określonego rozporządzeniem ministra zdrowia. Tymczasem rozporządzenie odnosi się wyłącznie do przypadków powierzenia zastępstwa na okres przekraczający 30 dni. Wynika z tego, że jeżeli nieobecność kierownika będzie krótsza, to wyznaczenie zastępcy nie wymaga dopełnienia żadnych dodatkowych formalności. Tylko wtedy, gdy powierzenie zastępstwa ma nastąpić na okres przekraczający 30 dni, należy o tym powiadomić wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego i okręgową izbę aptekarską.

Powiadomienia dokonuje się na piśmie, które powinno zawierać:

1) -imię i nazwisko kierownika apteki;
2) -imię i nazwisko osoby zastępującej kierownika apteki;
3) -informacje o spełnieniu przez osobę, o której mowa w pkt 2, wymagań określonych w art. 88 ust. 2 ustawy;
4) -okres, na który powierzono zastępstwo;
5) -oświadczenie o wyrażeniu zgody na objęcie zastępstwa;
6) -przyczynę powierzenia zastępstwa;
7) -datę i podpis kierownika apteki.

Niektórzy uważają, iż pkt 3 wskazuje na to, że zastępca powinien spełniać wymagania określone w art. 88 ust. 2. Wyprowadzają z tego wniosek, iż zastępstwo na okres przekraczający 30 dni może zostać powierzone tylko takiemu farmaceucie, który spełnia wymagania określone dla kierownika apteki. Wniosek taki wydaje się nazbyt pochopny, ponieważ wykracza poza wyraźne brzmienie art. 88 ust. 4, wskazującego na farmaceutę, o którym mowa w ust. 1.

Należy wobec tego odstąpić od interpretacji, która nadaje pkt 3 walor kategorycznego wymogu i pozostać przy takiej, która poprzestaje na funkcji informacyjnej. Informacja taka pozwala zorientować się inspekcji, czy ustanowienie zastępcy nie jest wykorzystywane w celu obejścia przepisów, czyli notorycznego zastępowania kierownika farmaceutą, który nie spełnia wymogów określonych w art. 88 ust. 2.

Podstawa prawna:

1) art. 88 ust. 1, 2 i 4 oraz art. 92 Prawa farmaceutycznego;
2) art. 2b ust. 1 i 2 ustawy o izbach aptekarskich (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r., nr 9, poz. 108);
3) § 11 rozporządzenia ministra zdrowia z 18 października 2002 r. w sprawie podstawowych warunków prowadzenia apteki (Dz.U., nr 187, poz. 1565).